Әлемдік мұнай нарығында не болып жатыр
АСТАНА. KAZINFORM — Әлемдік экономиканың баяулауының өзі мұнай ұсынысындағы шығындардың орнын толтыруға жеткіліксіз болуы мүмкін. Бұл туралы Лондондағы Kazinform агенттігінің меншікті тілшісі жазды.
Осы аптада Лондонда өтіп жатқан Таяу Шығыс мұнай-газ конференциясында сарапшылар жаһандық мұнай нарығының қазіргі ахуалын, жеткізілімдердегі үзілістердің әсерін және энергетикалық қауіпсіздік саласындағы өзгерістерді талқылады.
Ұсыныстың артуы шығындардың орнын толық толтыра алмай отыр
Халықаралық энергетика агенттігінің (IEA) мұнай нарықтары бөлімінің басшысы Торил Босони соңғы айларда әлемдік мұнай ұсынысының өсуіне негізінен Солтүстік және Оңтүстік Америка елдері ықпал етіп отырғанын айтты.
Оның сөзінше, агенттіктің ұсыныс көлемінің өсуіне қатысты болжамдары ең алдымен осы өңірлердегі өндірушілерге байланысты.
— Біз Солтүстік және Оңтүстік Америка елдері тарапынан жеткізілім көлемінің айтарлықтай артқанын көріп отырмыз. Қазіргі көрсеткіштер тәулігіне шамамен 1,5 миллион баррельге жоғары. Сондай-ақ жыл басындағы болжамнан тәулігіне тағы 600 мың баррельге артық көлем тіркелді. АҚШ-тағы өндіріс нарық күткен деңгейден асып түсті. Бразилиядан жеткізілімдер де болжамнан жоғары болды. Бұдан бөлек, Венесуэла, Аргентина және бірқатар өзге мемлекеттерден экспорт көлемі өсіп жатыр, — деді Босони.
Сонымен қатар ол бұл мұнайдың қосымша көлемі әлемнің басқа өңірлеріндегі жеткізілім шығындарын толық өтей алмайтынын атап өтті.
— Атлант мұхиты бассейніндегі жеткізілімдердің артуы Суэц каналынан шығысқа қарай орналасқан аймақтардағы жоғалған көлемнің орнын тек ішінара ғана толтырып отыр. Нарықтағы негізгі түзетулер сұраныс жағынан байқалуда, — деді сарапшы.
Босони мұнайға деген сұраныстың, әсіресе Қытайда, төмендегеніне назар аударды.
— Біз шикі мұнайға деген түпкілікті сұраныстың азайғанын байқап отырмыз. Импорт көлемі де төмендеп келеді. Соңғы мәліметтерге сәйкес, мамыр айында Қытайдың шикі мұнай импорты наурызбен салыстырғанда тәулігіне шамамен 6 миллион баррельге азайған. Бұл нарықты теңгерімдеудің маңызды факторы болды әрі шикі мұнай нарығындағы әлсіздіктің негізгі себептерінің бірі саналады, — деді ол.
Мұнай нарығының келешегі
Халықаралық энергетика агенттігінің болжамына сәйкес, 2026 жылы әлемдік мұнайға сұраныс өткен жылмен салыстырғанда тәулігіне 420 мың баррельге қысқарып, 104 миллион баррельді құрайды.
Бұл көрсеткіш ұйымның Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыс басталғанға дейін жасаған болжамынан тәулігіне 1,3 миллион баррельге төмен.
Босонидің айтуынша, жалғасып жатқан қақтығыс пен жеткізілімдердегі үзілістерге байланысты мұнай нарығының болашағы әлі де өте белгісіз күйде қалып отыр. Бұған дейінгі базалық сценарий бойынша маусым айының басына қарай жағдай тұрақтанып, үшінші тоқсанда жеткізілімдер біртіндеп қалпына келеді деп күтілген. Алайда дағдарыс созылған сайын мұндай сценарийдің жүзеге асу ықтималдығы азайып барады.
Оның пікірінше, ұсыныстың ұзақ уақыт шектелуі мүмкін деген сценарий барған сайын шынайы көрініс табуда. Мұндай жағдайда сауда ағындары мен өндіріс көлемін қалпына келтіруге әлдеқайда көп уақыт қажет болады. Тіпті әлемдік экономиканың баяулауы мен сұраныстың әлсіреуі де жоғалған көлемдердің орнын толық толтыра алмайды.
— Біздің сценарийлерде қарастырылған жалпы ішкі өнім мен мұнай бағасына қатысты болжамдардың өзінде сұраныстың төмендеуі ұсыныстағы шығындарды өтеуге жеткіліксіз болып отыр. Бұл қосымша сұраныс шектеулері енгізілмесе, мұнай бағасы болжамдағы деңгейден әлдеқайда жоғары көтерілуі мүмкін дегенді білдіреді. Сонымен қатар нарықтың тепе-теңдікке келуі үшін жаһандық экономиканың жағдайы одан әрі нашарлауы ықтимал, — деп түйіндеді Босони.
Сауда бағыттарының өзгеруі және жаңа инвестициялар
Оксфорд энергетикалық зерттеулер институтының директоры Басам Фаттух қазіргі жағдай тек шикі мұнай нарығына ғана емес, мұнай өнімдері секторына да әсер етіп отырғанын айтты.
Оның айтуынша, Парсы шығанағындағы араб мемлекеттері ынтымақтастық кеңесіне мүше елдер әлемдік мұнай өңдеудің маңызды орталығы болып қала береді. Алайда өңірдегі өңдеу көлемі айтарлықтай қысқарған.
— Біріншіден, шикізат сатып алу шығындары күрт өсті. Екіншіден, Азиядағы мұнай өңдеу зауыттары бұрын тиімді өңделіп келген орташа күкіртті мұнай сорттарының бір бөлігінен айырылды. Үшіншіден, өндірістік процестерді оңтайландыру мүмкіндіктері барған сайын шектеліп келеді. Сонымен қатар көлік және логистика шығындары айтарлықтай артты. Бұған қоса, кейбір мемлекеттер мұнай өнімдерін экспорттауға шектеулер енгізе бастады, — деді сарапшы.
Фаттух америкалық мұнайдың Азия нарығына жеткізілімі артып келе жатқанын растағанымен, дағдарыс аяқталғаннан кейін Азияның Парсы шығанағы арқылы өтетін дәстүрлі бағыттардан бас тартуы екіталай екенін айтты.
— Меніңше, бұл өте төмен ықтималдықтағы сценарий. Парсы шығанағы бағыттары Азиядағы мұнай өңдеу зауыттары үшін негізгі шикізат көзі болып қала береді, — деді ол.
Сонымен қатар сарапшы жаңа инфрақұрылымдық жобалар мен инвестициялық шешімдердің пайда болуын күтетінін жеткізді.
— Біз нарықтағы бірқатар түбегейлі өзгерістерді байқап отырмыз. Мысалы, баламалы құбыр бағыттары одан әрі дамуы мүмкін. Тұтынушы елдерге жақын орналасқан қосымша мұнай қоймалары салына бастауы ықтимал, бұл процесс қазірдің өзінде жүріп жатыр. Сондай-ақ Парсы шығанағы елдерінің ұлттық мұнай компаниялары Азиядағы өңдеу және өткізу активтеріне инвестицияны ұлғайтуы мүмкін. Бұл үрдіс дағдарысқа дейін басталғанымен, енді айтарлықтай жеделдеуі ықтимал, — деді Фаттух.
Жаңа энергетикалық қауіпсіздік дәуірі
Энергетика мәселелері жөніндегі кеңесші Сара Вахшури қазіргі жағдайда нарықты реттеу тетіктері түбегейлі өзгергенін және тіпті ОПЕК ұйымының өзі бұрынғы ықпалын толық қалпына келтіре алмайтынын айтты.
— COVID-19 кезіндегі дағдарысты еске түсірсек, ОПЕК өндіріс пен нарық теңгерімін сақтауда шешуші рөл атқарды. Алайда бүгінде ұйымның өндірістік квоталары бұрынғыдай маңызға ие емес. Өйткені нарықтағы тепе-теңдік тек өндіріс көлемін бақылаумен емес, жеткізілім ағындарын бақылаумен де анықталады. Ал жеткізілім бағыттарын басқару өндірісті бақылаумен бірдей маңызды факторға айналды, — деді ол.
Сарапшы бұл пікірді ОПЕК-тің әлсіреуі емес, энергетикалық нарықтағы ережелердің өзгеруі ретінде қарастыру керектігін атап өтті.
— Мен бұл ОПЕК дәуірінің аяқталуын білдіреді деп отырған жоқпын. Бірақ бүгінгі таңда көп нәрсе өзгерді. Біз жаңа энергетикалық қауіпсіздік тұжырымдамасының қалыптасуын, жаңа нарықтық механизмдердің, жаңа баға белгілеу жүйелерінің, жаңа сауда географиясының және жаңа жеткізу бағыттарының пайда болуын көріп отырмыз. Мұның бәрі жаһандық энергетикалық қауіпсіздік пен геосаясаттың сипатын өзгертуде, — деп қорытындылады Сара Вахшури.
Бұған дейін сарапшылар Біріккен Араб Әмірліктерінің ОПЕК-тен шығуын әлемдік энергетикадағы ауқымды өзгерістердің белгісі ретінде бағалап, оның мұнай нарығындағы күштер тепе-теңдігіне, баға белгілеу жүйесіне және энергия ресурстарының жеткізілу бағыттарына әсер етуі мүмкін екенін айтқан болатын.
