Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі - Қазақстандағы байырғы мәдени орындардың бірі

Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі көпшілікпен жұмыс және экскурсиялық қызмет көрсету бөлімінің меңгерушісі Айсұлу Нысанованың айтуынша, жергілікті оқу орындары мұражай ашуға негіз қалаған, соның бірі 1812 жылы ашылған, алайда ол ғимарат 1821 жылы өртеніп кеткен. Орынбор өлкесінің шекаралық және азаматтық басқармасының 1834 жылғы есебінде Оралда әскери училище құрылысының басталғаны туралы жазылған. Ал Орынбор корпусы сардарының 1836-1837 жылдардағы есептерінде құрылыс аяқталып, онда сабақ басталғаны баян етіледі. Осы училище тұрақты жұмыс істей бастаған 1836 жылы аталмыш музейдің негізі қаланған. Сонымен, батысқазақстандық музейдің жұмыс жасай бастағанына 176 жыл толды деп қорытынды жасауға болады.

Елбасы Нұрсұлтан Назар­баев­тың тікелей тапсырмасымен жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік «Мәдени мұра» бағ­дар­ламасы облыста да қуат­ты тетік болды.  Мәселен, ар­хео­логиялық қазба жұмысы нә­ти­жесінде өлке тарихы жа­ңа жәдігерлермен толықты. Өңір­ден шыққан, өмірі елге өнеге тұл­ға­лар­ға қатысты деректер тү­гел­де­ну­де. Музейдің ау­дан­­дар­да­ғы бөлімшелері де ха­лық көңілінен шығып тұр. Тағы бір айта кетерлігі, елімізге танымал ақын Қадыр Мырза Әлінің шығармашылық үйін салу жұ­мы­сы қолға алынды. Қазақ елін­дегі музейлердің серіктестері мен әріптестері молаюда. Солардың бірі - Қазақстан Бритиш Консул компаниясы. Атал­мыш ком­­па­нияның «Му­зей­лердің жаң­­ғы­руы» атты үш жылдық жо­ба­сы шеңберінде музейлер ту­­ра­­лы үш тілді веб-сайт іске қо­сыл­ған. Аталмыш сайтқа батысқазақстандық музейдің енуі - үлкен қуаныш.

1980 жылы ХІХ ғасыр ескерткіші болып табылатын бұрынғы орыс-қазақ мектебінің ғимаратына көшірілген музей қоры өте бай. Әрине, оның бәрін көрмеге қою мүмкін емес. Музей қорында 120 мыңнан астам экспонат сақтаулы. Бұл - еліміздегі ең бай қорлардың бірі. Онда қазақ халқының тарихына қатысты аса құнды жәдігерлер де мол. Бұлар жыл сайын жаңарып, толығып отырады.

Музейде мерекелер мен атаулы даталар жыл сайын жаңаша кейіпте өткізіле­ді. Әрине, мұндай шаралардан мек­теп оқушылары мен сту­денттер тыс қалған емес. Мәсе­л­ен, «Асыл тастар қасиеті» атты этнографиялық көрменің ашы­лу салтанаты, өлкенің таны­мал зергерлері мен сән маман­дарымен кездесу кеші өтті. Қа­­зақ елінің батыс өлкесіне тән салт-дәстүр күні де «Наурыз-кө­рі­су» атауымен көпшілікке ұсы­нылды. Әсіресе, Халықаралық музей күні мамандар үшін келушілерге біздің әлемді жаңа қырынан көрсетуге мүмкіндік береді. Осы күні келушілер «Ашық есік күні» және «Музейдегі түн»  іс-әрекеті аясында экс­позицияны тегін тамашалай­ды. Биылдан бастап келушілер арасында сауалнама жүргізу қолға алынды. Зерттеу сәуір айында ұйымдастырылды. Шара барысында 68 адам сұраққа жауап берді. Сауална­ма негізінде келушілердің құ­рамы туралы қорытынды жасап, олар­дың ескертпе-ұсыныста­рын тал­дауға мүмкіндік бар. Зерттеу қорытындысында өлке та­­ри­­хы­мен терең танысқысы ке­ле­тін­дер­дің 72 пайызын 35 жас­қа дейінгілер құрады. Ал 24 жасқа дейінгілер белсенді­лік танытты. Келушілердің 62 па­йы­зы Оралдың тұрғындары да, 38 пайызы ғана қала қо­нақ­тары екен. Сауалнамаға қа­ты­су­шылардың 45 пайызы туыста­ры мен таныстарының  ке­ңе­сі­мен келгендігін айтса, 24 пайызы ақпаратты мерзімді баспасөз, радиотеледидардан, 23 пайызы ғаламтордан алған. 8 пайызы музей қызметкерлерінен естіген болып шықты. Көпшілігі (66%) экспозиция залдарын же­ке ара­лағаннан гөрі,  та­ныс­ты­рушының қызметіне жүгінгенді жөн көреді. Ал «Сіз қонағыңыз­ды қалаңызбен таныстыру үшін қайда апарар едіңіз?» де­ген сауалнама сұрағына көп­ші­лі­гі (64%) «Музейге» депті. Қала тұрғындарының музей та­балдырығын аттауы­на не се­беп?  Тағы да сауалнамаға сіл­те­ме жасасақ, басты мақсат - оның ақпарат пен білім көзі бол­ған­ды­ғы­нан. Ал 28 %-ы демалу үшін келіпті. Сонымен қатар ке­лу­ші­лердің 54%-ы тәрбие және білім беру үрдісіне байланысты отбасы, сыныптастары, топтастарымен барғанды ұнатады. Ескертулер мен ұсыныстар да бар. Олардың ойынша, мұражайдың жаңғыртылған залдарын заманауи аппаратурамен (мультимедиа, сенсорлы киоск және т.б, 19%) жабдықтау, ескі кинотаспалар мен ретро-фильмдерді көруге арналған залмен (61%) толықтыру,  демалыс аймағы (18%) мен кәдесый дүкенін ашу (29%), балалар ойнайтын бөлмемен (5%) толықтыру қа­жет. Жүргізілген сауалнамаға жауап берушілердің дені (82%) мұражай жұмысына үлесін қос­­қы­сы келетінін жеткізді. 24 па­йызы «Жәдігерлер мен тарихи құжат тапсырамыз» десе, 27 па­йызы қала тарихына қатыс­ты естеліктермен бөліскісі ке­ле­ді. 19 пайызы еңбегімен жәрдем­де­су­ді қаласа, 11 пайызының қар­жы­лай көмектесуге мүмкіндігі бар екен. Болашақта сауална­ма­ның сұрақтары толықтырылып, жаңартылып отырады. Туристік маусым басталар шақта зерттеу жұмыстары жүйелі жүргізіледі. Тек жекедара адамдардан ға­на емес, топпен еніп, көппен жүр­ген келушілерге де сауал салу жоспарда бар.  Қазір бала тәр­бие­сі тақырыбында ата-аналарға ар­налған сауалнама жүргізіле бастады. Ең бастысы, сауалнама көрсеткіші тұрғындардың қала тарихына қызығушылығы жоғары екенін байқатты.

Дүниежүзілік балаларды қор­ғау күні, жаңа оқу жы­лы­ның басталуы мен «соңғы қо­ңы­рау» - музейлерге мектеп оқушыларының тоқсан па­йы­зының барып, танысатын мезгілі. Арнайы бағдарламалар жа­­са­лып, келуші аудиторияның бел­сен­ді қатысуына мүмкіндік жа­са­ла­ды. Мұндағы міндет - ұлт­тық құндылықтарды жас ұр­пақ­қа жеткізу. Осы орайда  музей қызметкерлері ау­дан­да­ғы бөлімшелер және мектептегі әріптестерімен тығыз қа­­рым-қатынаста жұмыс жасай­ды. Балғындарды жәдігерлер­мен жете таныстыру үшін оларға арнайы тапсырмалар да беріліп отырады. Мұндай жұмыстың жас ұрпақ үшін пайдасы зор. Ба­ла өзіне жүктелген міндеттер­ді қалтқысыз атқара жүріп, жә­ді­гер жайлы толыққанды мәлі­мет алмақ. Ал мұндай мәлімет­тің жас ұрпақ қазіргі көк жәшікке (теледидар мен компьютер) ар­балған шақта пайдасы мол.

Музей туралы баланың мектеп қабырғасында, соның ішінде бастауыш сыныпта білгені абзал. Бұл бағытта зерт­теу­шілердің еңбегі мол. Соңғы жылдарда жалпы білімде үлкен өзгерістер орын алды. Мектепте жаңа құрылғылар пайда болды (олардың маңызын асыра бағалау қиын). Білім беретін мекемелердің формалары өзгеруде, кестені қа­лып­тастыру қағидаттары, көп ғылыми тәжірибелі бағ­дар­ла­ма­лар жүзеге асуда. Музей жұмысының компьютерленуі, жаңа технологиялық әдіс-тә­сіл­дер­дің енуі музей ісі­нің әлемдік кеңістікте өзінің ла­йық­ты орнын алуына мол мүм­кін­дік тудыруда. Мәселен, ата-бабамыздың асыл мұрасы жиналған Батыс Қазақстан об­лыс­тық тарихи-өлкетану музейі де өткен жылдың 13 шілдесінде www.olke.kz сайты­ның тұсауын кесті. Аталмыш сайт ақпараттар порталының барлық стандарттарына жауапты және ға­лам­тордың жиі кіре­тін бетіне ай­нал­ды.

«Алысқа көз жіберсек, ға­сыр­лар қойнауынан бастау алатын еліміздің тарихы мен мә­де­­ние­­тінен, салт-дәстүрі мен әде­­биетінен, шежіре мұ­ра­ла­ры­­­нан сыр шерте­тін мәдени құн­­­ды­лық­тар еліміздің түкпір-түк­­пі­рін­дегі музейлерде сақ­тау­лы. Қазақстан музейлері бү­гінгі таңда жас ұрпаққа құнды мұралар мен тарихи жәдігерлері арқылы білім беруге арналған көпқырлы әлеуметтік ақпарат­тар институтына айналып отыр», деп қорытты ойын А.Нысанова.