Елде жаңа су қоймалары салынып, су есебі толық цифрландырылады

Оның ішінде 14 топтық су құбыры мен 8 су құбыры құрылысы алаңы пайдалануға беріліп, нәтижесінде 945 мыңнан асатын тұрғыны бар 321 ауылдың сумен қамтылуы жақсарды. 

Елді мекендерді су басудан қорғау және су қорын тұрақты жинақтау мақсатында бірқатар ірі гидрологиялық нысанда реконструкциялау жұмыстары жүргізілді және нығайтылды. Атап айтқанда, Ақтөбе облысындағы Ақтөбе су қоймасы, Жетісу облысындағы Қызылағаш су қоймасы бөгеті, Абай облысындағы Шар су қоймасы, Батыс Қазақстан облысындағы Киров су қоймасы, Түркістан облысындағы Қапшағай су қоймасы, Жабай өзеніндегі су жинақтаушы тоған, Ақмола облысы, Солтүстік Қазақстан облысындағы «Биопруд» жинақтағышының қорғаныш бөгеті және Қостанай облысындағы Албарбөгет бөгеті жаңғыртылды.

Биыл Түркістан облысындағы Қарақуыс және Бәйдібек ата су қоймаларының, Ақмола облысындағы Жабай өзеніндегі су жинақтаушы тоғанның және Жамбыл облысындағы Андас-3 тоғанының құрылысы аяқталады. Сондай-ақ 12 сумен жабдықтау жобасын аяқтау жоспарланып отыр. Бұл тағы 142 ауылдық елді мекенді немесе шамамен 540 мың тұрғынды сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар арналарды ауқымды реконструкциялау жұмыстары жүргізілуде. 2026 жылдың 6 айында 206,19 шақырым канал реконструкцияланды, ал жыл соңына дейін жалпы ұзындығы 976 шақырымнан астам арнаны жаңғырту жұмыс жұмыстарын аяқтау жоспарланған (салыстыру үшін: 2025 жылы барлығы 680 км жаңартылды).

Сонымен қатар Алматы облысында Д. Қонаев су арнасының апатты 1,5 шақырым учаскесі қайта жаңғыртылып, 75 гидротехникалық құрылысты қамтитын ұзындығы 26 шақырымдық жаңартылған «Найман» су арнасы пайдалануға берілді. Бұл су шығынын азайтып, 33,3 мың гектардан астам ауыл шаруашылығы алқаптарын суару жағдайын жақсартты. Сондай-ақ Батыс Қазақстан облысындағы (Тоған ауылы) Киров су қоймасының гидротехникалық құрылыстарында жақын маңдағы ауылдарды қорғау үшін тасқын суларды сенімді әрі қауіпсіз өткізуге мүмкіндік беретін жұмыстар аяқталды.

2026 жылдың басынан бері еліміздің су қоймаларына 12,7 млрд м3 тасқын су жиналды. Көл жүйелері мен сағаларға 13 млрд м3 қарғын су жіберілді. Ресурстарды бөлудің ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында Су ресурстары және ирригация министрлігі «Қазсушар» РМК-мен электронды шарттар жүйесін енгізді. Қазіргі таңда «Биллинг» цифрлы платформасында 28 мыңнан астам келісім тіркелген.

🪙Өткен жылғы суару маусымында 1,2 млн гектар егістік алқапты суаруға 11,1 км3 су жұмсалды. Оның 97%-ы оңтүстік өңірлерге тиесілі болды. Биылғы маусымда дәл осындай көлемдегі егістік жерді суару үшін шамамен 11 м3 су алу жоспарланған.

Су қоймаларына келетін су көлемін дәл болжау мақсатында БҰҰДБ-мен бірлесіп әзірленген TALSIM гидрологиялық моделі енгізілуде. Өткен жылғ көктемгі су тасқыны кезінде аталған жүйе Есіл және Нұра өзендері бойынша 85%-дық дәлдік көрсетті. Жыл басына қарай 9 өзен бассейнін модельдеу аяқталды, ал 2026 жылдың соңына дейін 14 өзен бассейні бойынша болжамдар іске қосылады.

Президент қойған тағы бір маңызды міндет – суды ұқыпты тұтыну мәдениетін қалыптастыру. ЮНИСЕФ қолдауымен су тақырыбы білім беру үдерісіне енгізілуде. «Адал азамат» мемлекеттік тәрбие бағдарламасы аясында 19 жоғары оқу орнында, 100 колледж бен 2,5 мың мектепте ұйымдастырылып, 35,5 мың студент пен 3,3 млн оқушыны қамтыған эко-сабақтар өтті. Президент бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» акциясы аясында «Мөлдір бұлақ» акциясы өткізілуде. 2026 жылы іс-шаралар Түркістан, Жамбыл, Қызылорда, Алматы және Жетісу облыстарын, сондай-ақ Шымкент қаласында ұйымдастырылды. 24 мың азамат пен 3,4 мың еріктінің қатысуы арқылы 94 бұлақ пен 62 жағалау аумағы тазартылды. Жамбыл облысында салалық университет жанынан «Болашақтың қайнары» мамандандырылған еріктілер тобы құрылды.

Су үнемдеуге ынталандыру мақсатында мемлекеттік қолдау шаралары жаңартылды. 

Субсидиялау функциясы Су ресурстары және ирригация министрлігіне берілді. Диқандардың суды үнемдейтін технологиялар сатып алуға және қажетті инфрақұрылым жүргізуге жұмсаған шығындарын өтеу үлесі 50%-дан 80%-ға дейін ұлғайтылды. Сондай-ақ тарифке байланысты субсидиялардың сараланған мөлшері енгізілді.

Сонымен қатар «Климат өзгерісіне төзімді су ресурстарын дамыту» жобасының бірінші кезеңі басталды. Жоба Жамбыл, Қызылорда және Батыс Қазақстан облыстарында үш жаңа су қоймасын салуды, жұмыс істеп тұрған екі су қоймасын (Қарақоңыз және Көксарай) реконструкциялауды, сондай-ақ оңтүстіктегі бес облыста ұзындығы 978,7 шақырым 103 арнаны жаңғыртуды және автоматтандыруды көздейді. Ведомстволық ұйымдардың техникалық және сараптамалық әлеуетін дамытуға $3,5 млн бөлінді. Ал халықаралық серіктестермен жасалған келісімдер аясында $15,9 млн-нан астам гранттық қаражат тартылды.

Сонымен қатар, Түркістан облысында бес ауданды ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетігі арқылы 191,7 млрд теңге көлемінде инвестицияға Өгем өзенінде ГЭС каскады бар топтық су құбырын салу жоспарланып отыр.