«Қазақстандық БАҚ азшылық топтарды кемсіте ме?» - республикалық басылымдарға шолу

***

«Егемен Қазақстан» басылымының бүгінгі санында Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының вице-президенті, профессор Кәрімбек Құрманәлиевтің «Бетбұрыс» атты мақаласы жарық көрді. Мвақалада Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына қатысты мәселелер қозғалған. «Жаңа бағдарламаның мектепке дейінгі және орта білім беру деңгейіндегі атқарылатын мін­дет­терінің бірі 12 жылдық білімге толығымен көшуді қамта­ма­сыз ету болып табылады. Бұ­ған дейін де талай-талай пікір­та­ластың үлесінде болған бұл мәселе жөнінде Елбасы Н.Назарбаев министрлікке нақты тап­сыр­ма беріп, 12 жылдыққа кө­шуді тап­сырған болатын. Біздің ойы­мыз­ша, ендігі жерде «әрі тарт та бері тартты» қойып, күрмеуі қиын күрделі мәселені шешудің қисыны келіп тұрғанын баса айтқымыз келеді»,-дейді автор мақаласында.

Сондай-ақ аталмыш басылымның бүгінгі нөмірінде «Затына аты сай болсын» деген тақырыппен мақала басылды. Мақалада бүгінгі таңдағы қазақ тілінің хал-аһуалы, ономастика саласындағы проблемалар және ұлттық құндылықтарымызды дамыту бағытындағы кең ауқымды мәселелер қамтылған. «Осы күні тіл туралы жабыла жазып, жамырай айтып жатырмыз. Бірақ көбі­міз­дің ісіміз бен сөзімізді таразы басына қойсақ, тең тұрмайды, былқ-сылқ етеді. Неге дейсіз бе, отбасымыз орашолақ, яғни ұлттық рух ала-құла, тіл мүкіс. Оны тәу етер тәуелсіздігімізге 20 жыл таяп қалса да түзей алмай келеміз. Өзімізден көрмейміз, баяғы кеңес дәуіріне, көзге көрінбейтін абстрактілі бір ұғымға теліп, сүттен ақ, судан таза болып жүрген жайымыз бар. Бүгіндері сол орашолақ отбасынан шыққандардың бі­разы іс басында жүр, түйенің белін қа­йыс­ты­ратындай қызметте де отыр. Әлеу­мет­тік зерттеулерге жүгінсек, үкімет құ­ра­мы 98 пайыз өз қаракөз қандастарымыз екен. Оның 80 пайызына жуығының ғы­лыми ата­ғы бар, яғни оқымысты. Осылай бола тұра, шешілмеген түйіндей, бітпеген іс­тей тіл ту­ралы айтыла береді. Өз тілі ту­ралы өзі сарнай беру де бір түрлі секілді. Оны айтатын та­ғы өзіміз. Бұл кешегі келмеске кеткен ке­ңестік кезеңде қазақтың 70 пайызы орыс тіліне жетік болғандығының кесірі ме дейсің. Іргелес жатқан бауыр­лар­дың көрсеткішіне көз салсақ, қырғыздар орыс тілін 30-35 па­йызы білсе, тәжік пен өзбек 20-25 пайыз­дан аспапты. Ол дәуірде орыс тілін білме­сең біттің, дегенді қазіргі ағылшын тіліндей дәріптеген де өзге емес, өзіміз болдық. Содан да шығар, асылымыз деген ана тілі­міз­дің «көкпаршылар» тақы­мынан құтыл­май жүргені»,- деп жазады мақала авторы.

***

«Қазақстандық БАҚ азшылық топтарды кемсіте ме?». «Айқын» басылымының бүгінгі шыққан апталық нөмірінде осындай тақырыппен мақала басылды. Басылымның жазуынша елімізде бұрын-соңды қолға алынбаған, бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты қызық зерттеу жүргізіліпті. Ол - «Қазақстан Республикасындағы азшылық жайында БАҚ-тың хабар тарату сипаты» деп аталады. Сауалнама түрінде алынған зерттеуді жүргізген - MediaNet Халықаралық журналистика орталығы. Зерттеудің негізгі мақсаты - елдегі баспасөз бен телерадиоқұралдары ұлттық, діни және сексуалды азшылық топтар туралы қалай хабар таратады, даулы жағдайларды қандай пікірде жеткізетініне талдау жасау. Сонымен, осы зерттеу жұмысының нәтижесі бойынша, сауалнамаға қатысқандардың 18 пайызы ғана бұқаралық ақпарат құралдары ұлттық, діни және сексуалды азшылық туралы объективті және толерантты ақпарат береді деп есептейді екен. Ал қалған сексен пайызы «Қазақстандық БАҚ қақтығысқан тараптардың біреуін жақтап, екіншісін даттауға әуес, арандатушылық тудырады немесе қақтығыс туралы мүлдем жақ ашпайды» деген пікір білдіріпті. Осы мәлімет қаншалықты шындыққа жанасады.

«Статистикалық агенттіктің ресми мәліметтері бойынша 2010 жылғы инфляция 7,8 пайызды құ­рады. Ал 2009 жылы ол көр­сеткіш 6,2 пайыз болған еді. Ба­ғаның күрт көтерілгенін тұр­ғын­дардың бәрі дерлік қалтасына түскен салмақ арқылы сезінуде. Тағы да нақты мәліметтерге сү­йенсек, 2010 жылы азық-түлік ба­ғасы бір жылдың ішінде 10,1 пайызға өскен. 2009 жылғы көр­сеткіш - 3,0 пайыз. Айырма жер мен көктей. Еске сала кетер нәр­се, бұл мәлімет республика бо­йынша орталық супермаркеттер мен ірі базарлардағы бағаның жиын­тығынан ғана құралатын көр­сеткіш. Яғни кей аймақтарда баға 10,1 емес, одан да көпке кө­теріл­гені анық», делінген «Айқынның» бүгінгі санындағы «Баға күн сайын шарықтап барады» деген мақалада.

***

«Алаш айнасы» басылымының жазуынша, елдегі бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыру бойынша шығындардың артқаны байқалған. Бастапқыда 1 990,6 миллиард теңгеге есептелген инвестициялық жобалар сараптай келгенде, жобаға қатысты керек-жарақтардың қымбаттауына байланысты шығыстар бастапқы құнынан 9,1 пайызға артып кеткен. Осыған қарай Үкімет басшысы Кәрім Мәсімов Қаржы министрлігінің алдында тұрған негізгі міндет - мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттырып, ысырапшылдықты қысқарту екендігін атап көрсетті. Қаржы министрлігінің кешегі өткен алқа мәжілісінде көтерілген мәселелер жөнінде «Алаш айнасы» басылымының бүгінгі санындағы «Мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру - басты міндет» атты мақаладан біле аласыздар.

Сондай-ақ аталмыш «Алаш айнасы» газетінде «Талон дайын емес, жазықсызды жазалау айып емес» деген тақырыппен мақала жарияланды. Мақала авторының жазуынша, 2001 жылдың қаңтар айынан бастап, көлікті техникалық байқаудан өткізу ІІМ құзіретінен алынып, Көлік және коммуникация министрлігіне берілуі тиіс болатын. Алайда Көлік министрлігі жергілікті аймақтарда техникалық байқау орталықтарын ашу үшін, мамандарды оқыту үшін біршама уақыт кеткендігін айтып, техникалық байқауды өз құзіретіне алуды шілдеге дейін қалдырған еді. Соңында бұл мерзімді тағы да созып, енді көлік техникалық байқау аталмыш министрлікке 2012 жылдан бастап, өтетін болды. Ал жүргізушілер қаңтар айынан бастап, көліктерін техникалық байқаудан өткізе алмай отыр. Оған себеп: тендердің кеш өткізілуіне байланысты 2011 жылдың техникалық байқау талондары әлі жасалмаған.

***

«Казахстанская правда» басылымының бүгінгі санында «Интелектуальные школы ждут перемен» атты мақала жарық көрді. Онда 2011-1012 жылдар аралығында «Назарбаев зияткерлік мектептері» оқушыларды 7-сыныптан бастап қабылдайтындығы жөнінде айтылады. Бұған себеп арнайы жүргізілген сараптау жұмыстары математика, физика, химия және биология пәндері бойынша балаларды 7-сыныптан бастап таңдаудың тиімді екендігін көрсеткен.