Президент Н.Назарбаевтың 2015 жылғы әлемдік деңгейдегі кездесулері мен сапарлары (ФОТО)
АСТАНА. ҚазАқпарат - Бүгін ресми БАҚ-та Қазақстан Республикасы Президентінің халықаралық мәселелер жөніндегі көмекшісі Нұрлан Онжановтың «Елбасының сенімді бағыты» атты мақаласы жарық көрді. Өз материалында ол Президент Н.Ә.Назарбаевтың 2015 жылғы халықаралық қызметіне шолу жасаған. «ҚазАқпарат» ХАА Н.Онжановтың мақаласының толық мәтінін оқырман назарына ұсынады.
***
Өтіп бара жатқан 2015 жыл - Қазақстан Республикасының мемлекеттілігін нығайту тұрғысынан алғанда айрықша. Бұл жылды біз Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы белгісімен өткіздік, ел Конституциясының 20 жылдығын, фашизмге қарсы соғыстағы Жеңістің 70 жылдығын және Қазақ хандығының 550 жылдығын тойладық. Бұл мерейтойлық даталар қазақстандық қоғамды жұмылдыруға бағытталған, ал ол қазіргі заманғы әлемдегі жаһандық сынақтар мен геосаяси сілкіністер аясында өте маңызды.
Президентіміз - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің Қазақстан халқына Жолдауында атап өткендей, «Қазір әлем шапшаң қарқынмен өзгеруде. Басқаша дәуір туып келеді. Біздің көз алдымызда өзгеше мүмкіндіктері мен тәуекелдері бар жаңа жаһандық өмір шындығы пайда болуда. Бүгінде Қазақстан экономикасына әлемдік рыноктардағы құлдырау туындатқан бірқатар сыртқы факторлар теріс әсерін тигізуде. Жаһандық дағдарыстардың шығу төркіні біздерге байланысты емес. Жаһандық дағдарыстар ықпалынан ешкім де сақтанып қала алмайды».
Шынында да, ХХІ ғасырдағы әлемдік тәртіпті қалыптастырудың күрделі үдерісі бүтіндей алғанда, дағдарыстармен және дау-жанжалдармен, қазіргі заманғы сын-қатерлер мен қауіптер ауқымының ұлғаюымен, халықаралық шиеленістің артуымен қоса жүруде. Осының бәрі Қазақстанның ішкі тұрақтылығы мен орнықты дамуына қатер төндіреді. Бұл тұрғыда Қазақстан халқы Ассамблеясының кезектен тыс президенттік сайлау өткізу туралы бастамасы мейлінше уақтылы болды.
Биылғы жылдың 26 сәуірінде өткен президенттік сайлау Елбасын бүкілхалықтық қолдаудың сенімді айғағына айнала отырып, сайлаушылардың рекордтық қатысуымен ерекшеленді. Сайлаушылардың дауыс беруіне Еуропарламент, ЕҚЫҰ, ТМД, ШЫҰ, ИЫҰ, ҰҚШҰ және басқаларды қоса алғанда, әлемнің 37 елі мен халықаралық ұйымдарынан мыңнан астам байқаушылар мониторинг жүргізіп, олар ұйымдастырудың жоғары деңгейін, болып өткен сайлаудың мөлдірлігі мен адалдығын атап көрсетті.
Шетелдер лидерлерінің көптеген құттықтаулары халықаралық бедел мен үлкен құрметтің көрсеткішіне айналды. Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы жеңісімен 50-ден астам мемлекеттер мен үкіметтер басшылары құттықтап, Ақордаға саясаттың, экономиканың, ғылым мен мәдениеттің 180 лидері мен көрнекті қайраткерлері құттықтауларын жолдады.
Құттықтауларда «Қазақстанның жетістіктері мен табыстарының Нұрсұлтан Назарбаев атымен тығыз байланысты» екендігі атап өтілген. Мемлекет басшысы шетелдерде жоғары сенімге ие, есімі сарабдал саясаткер және табысты реформатор, жаһандық антиядролық қозғалыстың көшбасшысы және АӨСШК, Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съездері, ЕАЭО және басқа да көптеген маңызды халықаралық бастамалардың бастамашысы ретінде құрметпен аталады.
Бүгінде Нұрсұлтан Назарбаев бүкіл әлемдік қоғамдастыққа «адал менеджер» ретінде белгілі. Барша жұрт оны дәйекті саясаткер және жаһандық қауіпсіздікті нығайтудың қатаң жақтаушысы ретінде біледі. Осынау күрделі жағдайларда Мемлекет басшысының сыртқы саяси бағыты Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғауға және қамтамасыз етуге, біздің еліміздің халықаралық беделін нығайтуға, безбенделген, сындарлы және прагматикалық сыртқы саясат жүргізуге бағытталған.
Мемлекет басшысы орнықты экономикалық және әлеуметтік дамудың негізі ретінде бейбітшілікті қамтамасыз ету, қауіпсіздік және өңірлік тұрақтылық мәселелеріне бірінші кезекте көңіл бөледі. Осы орайда, өтіп бара жатқан жылдың Нұрсұлтан Назарбаевтың украин дағдарысын реттеу бойынша белсенді бітімгершілік күш-жігерінен басталғанын еске сала кеткен жөн.
Өткен жылдың соңы мен 2015 жылдың басындағы Қазақстан Президентінің Ресейдің, Украинаның, Францияның, ГФР мен АҚШ-тың лидерлерімен кездесулері және келіссөздері «норманд төрттігі» елдері басшыларының кездесулерін ұйымдастыруға бағытталды. Өткен жылдың желтоқсанында Астанада Франция Президенті Ф.Олландпен келіссөздерде Мемлекет басшысы жоғары деңгейдегі Ресей-Франция кездесуін ұйымдастыруға жағдай жасады. Қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев Берлинде болып, ГФР-дің Федералдық канцлері А.Меркельмен дағдарысты реттеудің кезек күттірмейтін шараларын талқылады.
Донбастағы қантөгісті тоқтату және дау-жанжалды бейбіт реттеу жөніндегі аса маңызды уағдаластықтармен аяқталған үстіміздегі жылдың 12 ақпанындағы «норманд төрттігінің» тарихи Минск кездесуі жалпы күш-жігерлердің нәтижесіне айналды. Нұрсұлтан Назарбаевтың бітімгершілік күш-жігері Қазақстанның халықаралық беделін нығайта отырып, шетелдер лидерлері мен әлемдік қоғамдастықтың жоғары бағалауына ие болды.
Украинадағы жағдай әлемдік сілкіністердің көрінісіне айналды. Экономика мен қаржыдағы жүйелі дағдарыс нарықтар мен ресурстарға жаһандық бәсекелестікті шиеленістіре отырып, геосаясат пен қауіпсіздік саласына дендеп енді. Қазақстан басшылығының мұндай сценарийге дайын болғанын атап көрсету қажет. Еуразиялық кеңістіктегі интеграциялық үдерістерді ұлғайта түсу жаһандық дағдарысқа қайтарылған тиісті жауап болды.
2015 жылдың 1 қаңтарынан Қазақстанның, Ресей мен Беларусьтің қатысуымен жүзеге асқан Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құру туралы шарт күшіне енді. ЕАЭО қуатты ресурстарға, өндірістік және технологиялық әлеуетке, дамыған көлік-коммуникациялық және энергетикалық жүйеге ие.
Өтіп бара жатқан жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаев Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің екі бірдей отырысына (мамыр және қазан) қатысты. Экономиканың нақты секторындағы байланыстарды дамыту, сауда-құқықтық базаны кеңейту, ЕАЭО мен «Жібек жолы экономикалық белдеуінің» әлеуеттерін түйістіру туралы уағдаластықтар ол жұмыстың қорытындыларына айналды. 2016 жылдың 1 ақпанында өз қызметіне кірісетін Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының жаңа құрамын бекіту үшін желтоқсанда ЖЕЭК-тің тағы бір отырысы күтіліп отыр.
Шетелдік әріптестердің ЕАЭО-ға деген мүдделері арта түсуде. 2015 жылы Армения мен Қырғызстан бірлестіктің жаңа мүшелері болды. Мемлекет басшысының үстіміздегі жылдың 12 тамызында Қырғызстанға жұмыс бабындағы сапары шеңберінде Қазақстан-Қырғызстан шекарасында кедендік бақылауды алып тастаудың салтанатты рәсімі өтіп, оны екі ел президенттері Нұрсұлтан Назарбаев пен Алмазбек Атамбаевтың онлайн-режімде бақылағаны да атап өтерлік жайт.
Бүтіндей алғанда, қазіргі уақытта 40-қа жуық ел мен бірлестіктер ЕАЭО-мен еркін сауда аймағы туралы келісімшарттарды бекітуге мүдделілік білдіріп отыр. Еркін сауда туралы келісімге Қазақстанның тамаша өлкесі - Бурабай курортты аймағында үстіміздегі жылдың мамырында қол қойған Вьетнам ЕАЭО-ның сауда саласындағы бірінші әріптесі болды.
Еуразиялық интеграцияның векторы ЕАЭО бойынша әріптестермен, ең алдымен, Ресей Федерациясымен дәстүрлі достық, тең құқылық және өзара тиімді қарым-қатынастарға негізделген. Өтіп бара жатқан жылы екіжақты кездесулер мен көпжақты форумдар шеңберінде Нұрсұлтан Назарбаев президент Владимир Путинмен 15-тен астам кездесу өткізді.
Президенттік сайлаудан кейін Мемлекет басшысы өзінің алғашқы шетелге сапарын дәл осы Ресейге жасап, онда биылғы жылдың 8-9 мамырында Мәскеуде өткен фашизмге қарсы Жеңістің 70 жылдығына арналған салтанатты іс-шараларға қатысты. Нұрсұлтан Назарбаев Қызыл алаңдағы әскери парадта болып, Белгісіз солдат қабіріне гүл шоқтарын қойды. ТМД лидерлерінің бейформальді кездесуінде ол фашизмді жеңудің маңыздылығын атап өтіп, тарихи деректерді бұрмалау жолымен соғыс нәтижелеріне ревизия жасау талпынысынан сақтандырды.
АӨК-ті дамыту мәселелеріне арналған Қазақстан мен Ресейдің ХІІ өңіраралық ынтымақтастық форумы (Сочи, қыркүйек) елеулі оқиғаға айналды. Форум шеңберінде «Агроөнеркәсіп кешені саласындағы Қазақстан-Ресей ынтымақтастығының перспективалары» атты мамандандырылған көрме, «Қазақстан мен Ресейдің тауарларды импорттық алмастыру саласындағы шекаралық ынтымақтастығы» тақырыбында дөңгелек үстел, «Шағын және орта бизнестің мемлекеттік сатып алуларға қатысуы» атты семинар-кеңес, Қазақстан-Ресей Шекаралық ынтымақтастық жөніндегі іскерлік кеңесінің отырысы, сондай-ақ, Жастар форумы ұйымдастырылды. Сочиде 5 өңіраралық келісімшартқа және 4 коммерциялық келісімге қол қойылды.
Жоғары деңгейдегі үнқатысуларды, парламенттер, министрліктер мен ведомстволар арасындағы тұрақты байланыстарды қоса алғанда, Қазақстан мен Ресейдің стратегиялық әріптестігінің қалыптасқан тетігі екіжақты ынтымақтастықтың ағымдағы және перспективалы мәселелерін табысты, жүйелік негізде шешуге жағдай жасады. Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің үстіміздегі жылдың қазанындағы Қазақстан Республикасына мемлекеттік сапары оның жарқын айғағына айналды.
Астанада екі президенттің Қазақстан мен Ресейдің стратегиялық әріптестігін нығайту және дамыту, көмірсутек шикізатын өндіру, экспорттау және тасымалдау, көлік-транзит әлеуетін өзара тиімді пайдалану және жаңа халықаралық көлік дәліздерін құру, ғарыш саласын дамыту және «Бәйтерек» жобасын жүзеге асырудың іс жүзіндегі фазасына шығу, сондай-ақ, бүтіндей алғанда, әлемдік экономиканың құбылмалылығы мен РФ-ның санкциялық қарсы тұруы жағдайларында сауда-экономикалық өзара іс-қимылдар белсенділігін арттыруды қоса алғанда, екіжақты қарым-қатынастардың барлық спекторы бойынша ынтымақтастықты тереңдету жөніндегі үнқатысулар одан әрі жалғасты.
2015 жылы Мемлекет басшысының күш-жігерінің арқасында Қытай Халық Республикасымен ынтымақтастық сапалы жаңа деңгейге шықты. Қарқынды саяси үнқатысу сауда-экономикалық, инвестициялық, қаржылық және мәдени-гуманитарлық байланыстарды кеңінен дамытуға жағдай жасайды. ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің президенттік сайлаудан кейін Қазақстанға келген алғашқы шетелдік лидер болуының өзі де атап айтарлық.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың үстіміздегі жылдың қыркүйегіндегі Қытайға мемлекеттік сапары және оның Пекинде өткен фашизммен күрестегі Жеңістің 70 жылдығына арналған парадқа қатысуы жан-жақты стратегиялық әріптестіктің жоғары деңгейін растай түсті.
Сапар қорытындысы бойынша, Жан-жақты стратегиялық әріптестік қатынастардың жаңа сатысы туралы декларацияға, ҚР мен ҚХР арасындағы 2015-2020 жылдарға арналған өңіраралық ынтымақтастық бағдарламасына, сондай-ақ, жалпы сомасы 23 млрд. долларды құрайтын 45 бірлескен нысандарды жүзеге асыру бойынша бірқатар маңызды үкіметаралық және инвестициялық келісімдерге қол қойылды. Қытай мен Қазақстанның «Нұрлы Жол» және «Жібек жолының экономикалық белдеуі» ұлттық даму бағдарламаларын түйістіру туралы уағдаластық маңызды мәнге ие болды. Жібек жолы дәстүрлерін қайта қалпына келтіру Ұлы Дала мен Аспанасты елінің арасындағы үзіліссіз байланыстардың үлгісі ретінде қызмет етеді.
Үстіміздегі жылдың мамырында Президент Н.Назарбаев әлемнің 90 елінен үш мыңнан астам қатысушыны жинаған VIII Астана экономикалық форумының жұмысына қатысты. Қазақстан Президенті Люксембург пен Литваның премьер-министрлерімен, нобельдік лауреаттармен, халықаралық ұйымдар мен компаниялар басшыларымен кездесулер өткізді. Форумда Мемлекет басшысы саудадағы, көліктегі, энергетика мен басқа да салалардағы интеграцияның бірегей ережесін құруды ұсына отырып, Біріккен еуразиялық экономикалық кеңістік идеясын ұсынды. Жаһандану жағдайында қазақстандық Көшбасшының бастамасы айрықша көкейкестілікке ие.
АЭФ сарапшыларының болжамы бойынша, 2025 жылға қарай Азия мен Еуропа арасындағы жалпы сауда көлемі екі еселеніп, 1,2 трлн. долларды құрайтын болады. Еуразиядағы әлемдік экономиканың өсуінің драйверлерінің бірі бола алатын біртұтас көлік-логистикалық жүйе қалыптасуда. Бұл тұрғыда ЕАЭО, ҚХР-дың «Жібек жолының экономикалық белдеуі» және ЕО арасында өзара іс-қимылдарды жолға қою жаһандық оң тиімділік әкеледі.
Мемлекет басшысының қатысуымен үстіміздегі жылдың 10-11 маусымында Астанада өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің V съезі шетелдік делегациялар өкілдерінің жоғары деңгейімен атап өтілді. Осылайша, БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун, Финляндия президенті Саули Ниинистё және Иордания королі Абдалла ІІ сияқты жоғары мәртебелі меймандардың қатысуы жаһандық сын-қатерлерге қарсы тұру үшін дін лидерлері мен саясаткерлердің келісілген іс-қимылдарының қажет екендігінің маңызды белгісі болды.
Нұрсұлтан Назарбаев форум мінберінен Бүкіл әлемнің саяси және рухани лидерлеріне қолда бар мүмкіндіктерді соғыстар мен дау-жанжалдарды тоқтату, жаһандық саясаттағы сенімді қалпына келтіру үшін пайдалануға шақырды. Діни экстремизм мен терроризмге қарсы тұрудағы Дін лидерлері кеңесінің рөлін арттырудың маңыздылығы атап көрсетілді.
БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Әлемдік және дәстүрлі діндер съезінің қызметін, сондай-ақ, Қазақстанда құрылған этносаралық және конфессияаралық татулық пен келісім моделін жоғары бағалады.
Осыдан 15 жыл бұрын Н.Ә.Назарбаевтың бастамасымен шақырылған діни форумның маңызды және ықпалды үнқатысу алаңына айналғаны атап өтілді. «Бүгінде әлем экстремизм мен терроризмнен зардап шегіп отырған шақта жеккөрушілікке қарсы тұруға үндейтін дін лидерлерінің дауыстары жиірек және жақсырақ естілгені қажет», деп атап көрсетті БҰҰ Бас хатшысы.
2015 жыл Қазақстан мен Үндістанның ынтымақтастығының белсенді бола түсуімен есте қалды, оған Н.Ә.Назарбаев пен Үндістан Премьер-министрі Н.Модидің үстіміздегі жылдың шілдесіндегі келіссөздері үлкен серпін берді.
Үндістанмен стратегиялық әріптестікті дамыту Қазақстанның сыртқы саясатының азиялық векторының басымдықтарының бірі деп, атап өтті Мемлекет басшысы. Сомасы 5 миллиард доллар болатын екіжақты құжаттарға қол қойылу келіссөздердің іс жүзіндегі нәтижелеріне айналды. Ол жобалардың қатарында «Сәтбаев» мұнай блогындағы барлау мақсатындағы бұрғылауды бастау, 2015-2019 жылдар кезеңінде Үндістанға 5 мың тонна уран жеткізу, сондай-ақ, үндістандық компаниялардың ЭКСПО-2017-ге қатысуы сияқты шаралар бар.
Жаһандық экономикалық дамудың жаңа орталықтары болып табылатын Қытаймен және Үндістанмен ынтымақтастықты ұлғайту Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие. Сарапшылардың болжамы бойынша, 2025 жылға қарай Пекин мен Дели өздерінің экономикалық әлеуеті жағынан Жер шарында жетекші позицияларға шығады, ал БРИКС (Бразилия, РФ, Үндістан, Қытай, ОАР) тобы елдерінің жиынтық ұлттық табысы Батыс елдерінің көрсеткішінен асып түседі.
Осы тұрғыда Президент Н.Ә.Назарбаевтың үстіміздегі жылдың 9 шілдесінде Уфада өткен Шанхай ынтымақтастық ұйымы және БРИКС елдері лидерлерінің саммитіне қатысуы маңызды мәнге ие болды.
Мемлекет басшысы өз сөзінде ЕАЭО, ШЫҰ және БРИКС-тің әлемдегі өсіп келе жатқан рөлін атап көрсетті. ШЫҰ алдында тұрған міндет ретінде ол терроризмді қаржыландыру көздерін жою мақсатындағы, Зорлық-зомбылық экстремизмінің алдын алу жөніндегі іс-қимылдар жоспарын әзірлеуде БҰҰ күш-жігеріне қолдау көрсету, жаһандық қауіптермен және сын-қатерлермен күрестегі Шанхай ұйымының рөлін арттыру мәселелерін атады.
ЕАЭО мен ШЫҰ арасындағы үнқатысудың кең көлемді трансқұрлықтық ынтымақтастық үшін жағдай жасайтындығы атап өтілді. «ЕАЭО-ШЫҰ-ның көлбеу көлік артерияларын және БРИКС-тің тік көлік артерияларын жалғастыру сауданы буырқанта өсіруге қабілетті. Болашақта біздің аймақтарымызда ортақ бірлестік пен ортақ сауда аймағын құруға болады», деп мәлімдеді Мемлекет басшысы.
ШЫҰ саммиті Үндістан мен Пәкістанның қосылуы туралы шешім қабылдануымен ерекшеленді. Ұйымның кеңеюі Шанхай үдерісінің еуразиялық кеңістіктегі қажеттілігін бейнелейді.
2015 жылдың 27 шілдесінде Президент Н.Ә.Назарбаев Женевада Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) Бас кеңесінің отырысында сөз сөйледі. Бұл күн Қазақстанның ДСҰ-ға қосылған күн ретінде тарихқа енді. Мемлекет басшысы мүшелікке өту туралы хаттамаға қол қойды.
Қазақстан ДСҰ-ның 162-ші толық құқылы мүшесі болды. Өз сөзінде Нұрсұлтан Назарбаев жаһандық нарыққа интеграцияланудағы Қазақстанның орасан зор жолын атап көрсетті. Мемлекет басшысының бағалауынша, ДСҰ-ға өту Қазақстанның реформалар мен заманауи нарықтық экономиканы және сауданы құру саласындағы табыстарын халықаралық мойындаудың көрсеткішіне айналды.
Дүниежүзілік сауда ұйымы сауда саласындағы жаһандық басқарудың неғұрлым беделді және ықпалды ұйымы болып табылады. Қазақстанның ДСҰ жұмысына толық құқылы мүше болуы көптеген шетелдермен сауда экономикалық ынтымақтастықта неғұрлым кең мүмкіндіктер мен перспективалар ашады.
Үстіміздегі жылдың жазында Мемлекет басшысы Миландағы Бүкіләлемдік ЭКСПО-2015 көрмесіндегі Қазақстанның ұлттық күнінің ашылуына қатысты. Ол Италия Премьер-министрі М.Ренцимен кездесіп, бизнес-форумда сөз сөйледі, оның қорытындысы бойынша сомасы 500 миллиард доллар болатын 20-дан астам коммерциялық келісімдерге қол қойылды.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың қатысуымен өткен халықаралық іс-шаралардың жазғы тығыз кестесі үстіміздегі жылдың 27 тамызында Қазақстанға Төмен байытылған уран банкін құру туралы келісімге қол қою рәсіміне келген МАГАТЭ Бас директоры Ю.Аманомен және АҚШ-тың экс-сенаторы С.Наннмен кездесумен аяқталды.
МАГАТЭ-мен келісімге қол қоюдың Қазақстан Көшбасшысының бастамасымен БҰҰ-да Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні ретінде аталып өтетін Семей полигонының жабылу күні қарсаңында өтуі де символдық мәнге ие.
Нұрсұлтан Назарбаев Банкті құру ядролық таратпау режімін нығайту және атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану ісін нығайтуда бетбұрысты сәт болатындығын атап көрсетті. Оның өзі Қазақстанға ядролық қарудан ада әлем құруға өлшеусіз үлес қосқан мемлекет ретінде жоғары сенімнің арқасында мүмкін болды.
МАГАТЭ басшысы Ю.Амано Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық антиядролық қозғалыстағы көшбасшылығы осы маңызды бастаманы жүзеге асыруда шешуші рөл атқарғанын атап көрсетті. Ол МАГАТЭ-нің және бүкіл халықаралық қоғамдастықтың атынан Қазақстан Көшбасшысына өзінің терең ризашылық сезімін білдірді.
Үстіміздегі жылдың қыркүйек айында өткен Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған салтанатты шараларға Н.Ә.Назарбаевтың шақыруы бойынша Әзербайжан президенті И.Әлиев, Қырғызстан президенті А.Атамбаев, Түркия парламентінің төрағасы И.Йылмаз және басқа да шетелдік қонақтар қатысты. Бауырлас елдердің басшылары, сондай-ақ, 11 қыркүйек күні Астанада ұйымдастырылған 5-ші Түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастығының саммитіне де қатысты. Осы басқосуда сөз сөйлеген Н.Ә.Назарбаев мерейтойлы саммит түркі әлемі елдері ынтымақтастығының маңызды сатысы, Шығыс пен Батысты жалғайтын көпір бола алатынын атап өтті. Сонымен қатар, түркі халықтарының әлемдік мәдениетке қосқан үлесі көлденең тартылды.
Түркия президенті Р.Ердоған жыл басында, президенттік сайлауға бар болғаны бірнеше күн қалғанда мемлекеттік сапармен (үстіміздегі жылғы 15-17 сәуір) Қазақстанда болды. Н.Ә.Назарбаев пен Р.Ердоған түркі әлемінің рухани орталығы - Түркістан қаласына барды. Мемлекет басшылары Үкімет басшыларының қатысуымен өткен Стратегиялық ынтымақтастық кеңесінің отырысына қатысты. Сауда-экономикалық және инвестициялық мәселелер талқыланған мәжілісте сомасы 1,5 миллиард доллар болатын бірлескен іскерлік жобаларды жүзеге асыру туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді.
2015 жылдың күзіндегі аса ірі сыртқы саяси оқиға Мемлекет басшысының БҰҰ Бас Ассамблеясының 70-ші мерейтойлы сессиясына қатысуы болды. Үстіміздегі жылдың 26-29 қыркүйегінде өткен Нью-Йорктегі дебаттар адамзат дамуының жаңа парадигмасын жасау мәселесі өткір тұрғанын көрсетіп берді. Міне, Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық бастамалары нақ осыған бағытталды.
Қазақстан Көшбасшысы мәні жаһандық дамудың қағидатты жаңа трендтерін айқындау болып табылатын Жаһандық Стратегиялық Бастама - 2045 жобасын жасауды ұсынды. Бұл ұсыныстың ерекшелігі - әлемдік инфрақұрылымдарға, технологиялар мен ресурстарға және рыноктарға барлық ұлттардың әділетті негізде қол жеткізуі болып табылады.
Мемлекет басшысы БҰҰ-ның ядролық қарудан азат әлем құруға қол жеткізу жөніндегі Жалпыға ортақ декларациясын қабылдауға шақырды, сондай-ақ, жаһандық антиядролық қозғалыс құруға бастамашылық танытты.
Нұрсұлтан Назарбаевтың БҰҰ туы астында терроризмге қарсы іс-қимылдың біртұтас әлемдік желісін құру, сонымен қатар, экстремизм мен терроризм қылмыстарына қатысы бар адамдарды іздеудің, ұстаудың тиімді іс-қимыл тетігін жасау туралы бастамасының көкейкестілігі өте зор. Елбасы, сондай-ақ, әлемдік қоғамдастыққа терроризммен күресте әмбебап және міндетті нормалар мен құқықтар қажет екенін атап көрсетті.
Қазақстан Президенті БҰҰ-ның жоғары деңгейдегі Халықаралық конференциясын шақыру жолымен халықаралық құқықтың арқаулық қағидаттарын қуаттауға шақырды. Бұл бастама халықаралық жағдай ушыға түсіп отырған қазіргі жағдайда үлкен маңызға ие бола түсетіні айтпаса да түсінікті. Өйткені, Сириядағы жағдай да өңірлік жанжалға ұласып кету қаупін туғызып отыр.
Қазақстан Көшбасшысы Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерін Азия құрлығына көшіру идеясымен тұңғыш рет шықты, бұл бастама әлемдік қоғамдастықта айтарлықтай резонанс туғызды.
Мемлекет басшысының Нью-Йоркте БҰҰ мінберінен және Парижде ЮНЕСКО мінберінен алғаш рет қазақ тілінде сөз сөйлеп, оның ілеспе аударма арқылы Ұйымның ресми алты тіліне аударылуында нышандық мән бар.
2015 жылдан кейінгі кезеңде БҰҰ-ның Даму саласындағы күн тәртібін қабылдау бойынша өткен саммитінде сөз сөйлеген Н.Ә.Назарбаев ХХІ ғасырда ЕАЭО-ны Жібек жолының Экономикалық белдеуін және Еуропалық одақты біртұтас интеграциялық жобаға біріктіретін Үлкен Еуразия идеясы төңірегіне топтасудың маңызын атап көрсетті. Сондай-ақ, әр мемлекет жыл сайын өзінің қорғаныс бюджетінің 1 пайызын БҰҰ-ның Орнықты даму мақсаттарына арналған Арнайы қорына аударып тұру туралы ұсыныс ілгерілетілді.
БҰҰ Бас Ассамблеясы 70-ші сессиясының алаңдарында Н.Назарбаевтың АҚШ президенті Б.Обамамен, Люксембург премьер-министрі К.Беттельмен, Польша президенті А.Дудамен және басқа шетелдік лидерлерімен екіжақты кездесулері болып өтті.
2015 жыл Қазақстанның Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы табысты төрағалығымен есте қалмақ.
Үстіміздегі жылдың қазан айында Бурабай курорттық аймағында Н.Ә.Назарбаев қорытындысы бойынша БҰҰ-ның 70 жылдығы туралы және халықаралық терроризммен күрес бойынша мәлімдеме қабылданған ТМД мемлекеттері басшыларының мәжілісін өткізді. Әлемдегі қазіргі ахуалды есепке ала келгенде, ТМД Мемлекет басшылары кеңесінде (МБК) негізгі назар қауіпсіздік пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету мәселелеріне аударылды. 2020 жылға дейінгі Әскери ынтымақтастық тұжырымдамасы, 2016-2020 жылдарға арналған сыртқы шекаралардағы шекаралық қауіпсіздікті нығайту ынтымақтастығының бағдарламасы, ТМД-ға қатысушы елдердің төтенше жағдайлар саласындағы алдын алу мен зардаптарын жою және басқа да құжаттар бекітілді.
ТМД саммиті қарсаңында Мемлекет басшысы Ресей президенті В.Путинмен және Украина президенті В.Порошенкомен осы елдер лидерлерінің Қазақстанға сапарлары шеңберінде келіссөздер жүргізді. Келіссөздер барысында екіжақты ынтымақтастық тақырыбымен қатар, Н.Ә.Назарбаевтың күш-жігері Қазақстанның посткеңестік кеңістіктегі негізгі екі әріптесі - Ресей мен Украина арасындағы қарым-қатынасты реттеу мен өзара түсіністік таныту, кейбір мәселелерде мәмілеге келу жолдарын іздестіру үдерістеріне бағытталды.
Қазақстанның Беларусьпен ынтымақтастығы кеңейіп келеді. 2015 жылы жоғары деңгейде оншақты кездесу өтті. Үкіметаралық және ведомстволараралық байланыстар ырғақты даму үстінде. Ауыл шаруашылығы және коммуналдық техника өндірісі бойынша бірқатар бірлескен кәсіпорындар құрылған. Беларусь пен Қазақстан арасындағы достықты дамытуға қосқан сүбелі жеке үлесі үшін президент Александр Лукашенко Нұрсұлтан Назарбаевты «Халықтар достығы» орденімен марапаттап, оны ТМД МБК-ның мәжілісінде салтанатты жағдайда тапсырды.
Үстіміздегі жылдың 14 қыркүйегінде ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің кезекті сессиясы қарсаңында болған Қазақстан Президентінің Тәжікстанға ресми сапары шеңберінде Қазақстан Республикасы мен Тәжікстан Республикасы арасындағы Стратегиялық әріптестік туралы шартқа және басқа да бірқатар келісімдерге қол қойылып, екі ел халықтарының игілігі жолындағы екіжақты ынтымақтастықтың перспективалары талқыланды.
Азия алаңдарында жыл бедерінде Нұрсұлтан Назарбаев құрлықтың жетекші он елінің мемлекет және үкімет басшыларымен келіссөздер жүргізді. Жоғарыда айтылып кеткен Қытай, Үндістан және Түркия лидерлерімен кездесуден бөлек, Мемлекет басшысының Иордания королі Абдалла ІІ-мен, Малайзия премьер-министрі Н.Разакпен және Пәкістан премьер-министрі Н.Шарифпен, сондай-ақ, Ауғанстан президенті М.Ғанимен келіссөздері өтті.
Н.Назарбаевтың үстіміздегі жылдың 26-28 қазанында Жапония премьер-министрі С.Абэмен болған нәтижелі келіссөздері үлкен маңызға ие.
ІЖӨ көлемі бойынша әлемде үшінші орын алатын жапон елі Премьер-министрімен кездесу екіжақты ынтымақтастыққа қуатты серпін қосты. Қазақстанда этанол өндіру, Онкологиялық аурулар диагностикасы орталығын құру, автомобильдердің жаңа модельдерін шығару, көлік терминалдарының құрылысы туралы, т.б. уағдаластықтарға қол жеткізілді. Тұтастай алғанда, сомасы 1 миллиард доллардан асатын 16 келісімшартқа қол қойылды.
Нұрсұлтан Назарбаев пен Синдзо Абэнің ядролық сынақтарға тыйым салу туралы бірлескен мәлімдемесі ЯҚЖТШ-ның жедел күшіне енуіне ықпал ету бойынша халықаралық күш-жігерге қосылған маңызды үлес болып табылды.
Н.Ә.Назарбаевтың үстіміздегі жылдың 25-26 қазанындағы Катар Мемлекетіне ресми сапары Қазақстанның мұсылман әлеміндегі беделін жоғарылатуға оң әсерін тигізді. Жалпы құны 1 миллиард доллардан асатын бірлескен жобаларды жүзеге асыру туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді.
Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлыбритания (3-4 қараша) мен Францияға (5-6 қараша) нәтижелі сыртқы саяси турнесі жылдың Еуропа бағытындағы айтулы оқиғалары болды.
Лондондағы келіссөздерде саяси үнқатысуды нығайту, сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты тереңдету бағыттарында маңызды уағдаластықтарға қол жеткізілді. Халықаралық күн тәртібінің шетін мәселелері талқыланды. Кездесулер салтанаты мен келіссөздер Қазақстан мен Ұлыбританияның саяси басшылығының қарым-қатынастарында бір-біріне құрметтің, сенім мен өзара түсіністіктің аса жоғары деңгейі қалыптасқанын көрсетіп берді.
Королева Елизавета ІІ Нұрсұлтан Назарбаевтың Лондонға сапарына жоғары баға бере келіп, оның нәтижелері екі ел халықтарының арасындағы достық қарым-қатынасты нығайту мен өркендетуге қызмет ететініне сенім білдірді. Премьер-министр Д.Кэмерон «Қазақстанның индустрияны, инвестициялар мен сауда-саттықты дамыту салаларында адам таңқаларлық табыстарға жеткенін» мәлімдеді.
Мемлекет басшысының Ұлыбританияның іскер топтарының өкілдерімен кездесуі және Қазақстан-Ұлыбритания Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі ІІ үкіметаралық комиссия отырысына қатысуы үлкен маңызға ие болды. Сапардың қорытындылары бойынша сомасы 9 миллиард доллардан асатын 17 коммерциялық келісімді қоса алғанда, 40 екіжақты құжаттарға қол қойылды.
Парижде Мемлекет басшысы президент Ф.Олландпен, Францияның саяси және іскер топ өкілдерімен келіссөздер жүргізді. Францияның Қазақстанның ЕО-дағы жетекші әріптестері қатарына кіретіні атап көрсетілді. Сыртқы сынақтарға қарамастан, тауар айналымы 6 миллиард доллар деңгейінде сақталып келе жатса, Францияның инвестициясы 12 миллиард доллардан асып отыр. Сауда-экономикалық, инвестициялық және мәдени-гуманитарлық салалардағы байланыстарды кеңейту туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді.
Екі ел басшылары халықаралық күн тәртібінің көкейкесті мәселелерін талқылады. Украинадағы дағдарысты реттеуде прогресс бар екені атап өтілді. Қазіргі заманғы сын-қатерлермен және қауіптермен күрестегі ынтымақтастық мәселелеріне ерекше назар аударылды. Мемлекет басшысы Ф.Олландты Қазақстанның БҰҰ туы астында терроризмге қарсы іс-қимыл танытатын біртұтас әлемдік желі құру туралы бастамасынан хабардар ете келіп, Франция басшысына екі елдің күш-жігерін жаһандық қатерлермен күресте біріктіруді ұсынды.
Келіссөздер қорытындылары бойынша Бірлескен декларация қабылданып, Францияның ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысатыны туралы шартқа, сондай-ақ, жалпы сомасы шамамен 2 миллиард доллар болатын 10-нан астам коммерциялық келісімдерге қол қойылды.
Парижде Нұрсұлтан Назарбаев ЮНЕСКО-ның штаб-пәтерінде болып, осы беделді халықаралық ұйымның басшылығымен кездесті және ЮНЕСКО Бас конференциясының 38-ші сессиясына қатысты.
Конференцияда сөйлеген сөзінде Қазақстан Президенті терроризм мен экстремизмді шешімді түрде жазғыра келіп, осы қауіпті сын-қатерге қарсы іс-қимыл таныту үшін біртұтас халықаралық майдан қалыптастыруға шақырды. Н.Ә.Назарбаев ислам радикализмімен күрестегі күш-жігер бейбітсүйгіш исламға көзқарасты қатаңдатуға алып келмеуі тиістігін атап көрсетті және «Ислам терроризмге қарсы» форумын шақыруды ұсынды.
Жақында Францияда, Египетте және Малиде жасалған жантүршігерлік лаңкестіктер аясында Қазақстан Көшбасшысының БҰҰ мен ЮНЕСКО мінберлерінен айтылған антитеррорлық бастамалары өзінің көкейкестілігімен ерекшеленгені айтпаса да түсінікті. Олар «шебер саясаткер болу - демек, дер кезінде шара қабылдау» деген белгілі ақиқатты қуаттап берді. Қазақстан Көшбасшысының маңызды қасиеті оның саяси оқиғаларды өткір сезіну қабілеті, оқиғаның дамуын алдын ала көре біліп, дер кезінде бастамалар ұсынуы болып табылады.
Америка бағыты президенттер Н.Назарбаев пен Б.Обаманың Нью-Йорктегі жемісті келіссөздерімен атап өтілсе, оның практикалық нәтижесі Астана мен Вашингтон арасындағы стратегиялық әріптестікті нығайтуда үлкен маңызға ие АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дж.Керридің Қазақстанға алғашқы ресми сапары болды.
Үстіміздегі жылдың 28 қыркүйегінде Нью-Йоркте, сондай-ақ, Қазақстан Президентінің америкалық бизнестің «капитандарымен» - АҚШ-тың Guggenheim JP Morgan Pfizer Blackstone секілді және басқа да аса ірі компанияларының, инвестициялық қорлары мен қаржы институттарының басшыларымен кездесуі болып өтті. Кездесу барысында компаниялардың Қазақстан экономикасын дамытуға әрі қарай қатысу жолдарын кеңейту, Астанада Халықаралық қаржы орталығын құру шеңберінде ынтымақтастықты арттыру мүмкіндіктері қарастырылды.
2015 жылы көпжақты форумдар мен екіжақты сапарлар аясында Президент Нұрсұлтан Назарбаев іс жүзінде «Үлкен жиырмалықтың» (G-20) барлық лидерлерімен: Бразилия, Ұлыбритания, Германия, Үндістан, Италия, Қытай, Мексика, Ресей, АҚШ, Түркия, Франция, Оңтүстік Корея, Оңтүстік Африка Республикасы, Жапония, сондай-ақ, Еуропалық одақ елдерінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізді.
Н.Ә.Назарбаевтың Еуропалық одақ басшылығымен келіссөзі барысында негізгі тақырыптардың бірі Қазақстан мен ЕО арасында кеңейтілген әріптестік пен ынтымақтастық туралы жаңа келісімге қол қою болды. Аталған құжат бойынша экономика, сауда-саттық және инвестициялар секілді маңызды салаларды қоса алғанда, ынтымақтастықтың 30-дан астам саласы қамтылып отыр.
Алда Қазақстан Республикасы-Еуропалық одақ арасында ЕО-ның Шетел істері және қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғарғы өкілі Ф.Могеринидің қатысуымен жасалатын жаңа келісім 2015 жылдың кең ауқымды әрі теңдессіз сыртқы саяси ынтымақтастық маусымын аяқтайтын болады.
Нұрсұлтан Назарбаевтың 2015 жылғы халықаралық қызметінің қорытындысын шығара отырып, Мемлекет басшысының осы бағытта үлкен күш-жігер жұмсағанын атап өткен орынды. Сонымен, өтіп бара жатқан жылы Н.Ә.Назарбаев шетелдерге 13 сапар жасап, жол жүрсе, олардың 1-еуі мемлекеттік, 5-еуі ресми сапарлар болып табылады. Елбасы, сондай-ақ, 23 халықаралық саммиттер мен форумдарға қатысты.
Қазақстанға сапарлармен 13 шет елдің мемлекет және үкімет басшылары келсе, олардың 2-уі мемлекеттік, 8-і ресми сапарлар болды.
Жыл бойына Қазақстан Президентінің шамамен 100 шақты мемлекет және үкімет, халықаралық ұйымдар мен компаниялар басшыларымен, шетелдік саяси және қоғам қайраткерлерімен кездесулері болды, сондай-ақ, 50-ден астам рет телефон арқылы сөйлесті.
Мемлекет басшысының қатысуымен өткен халықаралық шаралар барысында ынтымақтастықтың түрлі салаларында, оның ішінде жалпы сомасы шамамен 46 миллиард доллар болатын 130 коммерциялық келісімшарттар бар, 200-дей екіжақты құжаттарға қол қойылды.
Мемлекет басшысы Қазақстанға келген 15 шетелдердің елшілерінен сенім грамоталарын қабылдап, Қазақстан Республикасында тіркелген дипломатиялық корпуспен жыл сайынғы кездесуге қатысты.
Президенттің авиалайнері шетелдік ұшуларда әуе кеңістігінде шамамен 140 сағат болып, 100 мың шақырымнан астам қашықтықты ұшып өтті. Халықаралық сапарлардың географиялық ауқымы өте кең, яғни іс жүзінде Азия, Америка және Еуропа құрлықтарының барлық маңызды елдерін қамтиды.
Қазақстан Президентінің «Үлкен жиырмалық» елдері лидерлерімен, сондай-ақ, Әзербайжан, Ауғанстан, Венгрия, Венесуэла, Вьетнам, Египет, Қырғызстан, Куба, Литва, Люксембург, Моңғолия, Нидерланд, Пәкістан, Сербия, Тәжікстан, Хорватия, Чехия және басқа да елдер басшыларымен келіссөздері Мемлекет басшысының жоғары халықаралық беделінің, Қазақстанның тәуелсіздік жылдарында қол жеткізген табыстары мен Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық саясаттағы көкейкесті проблемаларды шешудегі белсенді конструктивті рөлін танудың жарқын көрінісі болды.
Шетелдік әріптестерімізге Қазақстан Көшбасшысының қарусыздану мен таратпау саласындағы бастамаларының, Украинадағы дағдарысты, Иранның ядролық бағдарламаларын, Ауғанстан проблемасын, Таяу Шығыстағы жағдайларды реттеу, жаһандық сын-қатерлер мен қауіптерге қарсы әрекет ету, өркениетаралық үнқатысу мен халықаралық күн тәртібіндегі басқа да көкейкесті тақырыптарға қатысты ұстанатын дана, салмақты көзқарасының жағымды әсер ететіні сөзсіз.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың сыртқы саяси жұмысының аса маңызды қорытындылары Қазақстанның жаңа халықаралық кескінде лайықты орнын қамтамасыз етуі, еліміздің дамыған нарықтық экономикасы мен тәуелсіз сыртқы саясаты бар ықпалды өңірлік держава ретінде әлемдік кеңістікке сенімді кірігуі болып табылады.
Қазақстан Көшбасшысының белсенді халықаралық қызметі еліміздің ішкі дамуын қамтамасыз ету, экономиканы өсіру, индустриялық-инновациялық және инфрақұрылымдық жаңғыртуларды жүзеге асыру, елдің бәсекеге қабілеттілігін, халықтың әл-ауқатын арттыру, сондай-ақ, қоғамды топтастыру, құқықтық мемлекет пен демократиялық институттарды нығайту үшін оңтайлы жағдайлар қалыптастыруға оң ықпал етіп отыр.
Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанды әлемдік саясаттың «дауылдары» арасымен Отанымызды әлемдегі аса дамыған 30 елдің қатарына қосуды қарастыратын «Қазақстан-2050» Стратегиясының мақсаттарына сенімді түрде бастап келеді.
