Үкімет бау-бақша мен қосалқы шаруашылықты дамытатын болады

Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметіне сүйенсек, бүгінгі таңда азаматтардың жеке қосалқы шаруашылық­та­рын­дағы өнімдер ауыл ша­руа­шылығы өндірісінің 56,8 пайы­зын құрайды екен. Бұл жаман көрсеткіш емес. Қолдау болса бұдан да зор көрсеткішке қол жеткізуге болатынын айтады сала мамандары. Расымен, бұл әжептәуір әлеует. Оның ішінде әлемдік деңгейде азық-түлік дағдарысы мәселесі күн тәртібінде тұрғанда, жеке қосалқы шаруашылықтарды қолдаудың маңызы да зораймақ. Оның үстіне дамыған елдерде жолға қойылған дәстүр бұл.

Ресми статистика бойынша Қазақстан халқының саны 16,4 млн. адам болса, соның 9 миллионы немесе 54,5 пайызы қалаларда тұрады. Ал ауыл шарушылығының жалпы өнімінің өндірілетін құны 1,5 трлн. теңге болса, соның 277,5 млрд. теңгесі - ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілердің, 346 млрд. теңгесі - фермерлік шаруашылықтардың, 820 млрд. теңгесі - халық шаруашылығының үлесіне тиеді. «Алайда жеке қосалқы шаруашылықтардың, жалпы ауыл шаруашылығының құрылымында алар үлесіне қарамастан, мемлекет өндірістік қуаттардың дамуын жеке қосалқы шаруашылықтардың дамуы арқылы жоспарлай алмайтыны түсінікті. Дегенмен, осыншалық өндіріс әлеуетін мемлекеттің қолдауынсыз қалдыруға болмайды», - дейді министр Асылжан Мамытбеков. Оның айтуынша, саяжай және бау-бақша иелерінің осы са­лаларды дамытуға қатысты талаптары да соншама көп емес. Ең бас­ты­сы, бау-бақша үшін су, қажетті электр қуаты, саяжай­ла­рға қатынайтын автобус, сосын қоғамдық күзет мәселесі шешімін тапса жетіп жатыр. Жобаға келетін болсақ, бұл ретте әкімдіктерге өңірлердегі саяжайлар мен бау-бақша шаруа­шы­лықтарын түгендеп, олардың бос жатқандарын анықтау, есеп жүргізу жүктеледі. Қажет болса, саяжай алаңдарын кеңіту үшін әкімдіктер қала маңындағы бос жерлерді пайдаланатын болады. Ал тұрғын үй-коммуналдық қызмет органдары жаңа саяжай алаңдарын тиісті инфрақұрылымдармен қамтама­сыз етіп, саяжайларды салудың техникалық-экономикалық негіздемелері мен жобалық-сметалық құжаттарын әзірлейтін болады. Бұдан бөлек, әкімдіктер саяжай кооперативтерінің дамуына қолдап қана қоймай, олардың өнімдерін сатудан бастап, коммуналдық базарларға жеткізуге дейінгі мәселелерді шешеді. «Бұл ретте әр облыста саяжайлық кооперативтерді жеңілдікпен қаржыландыру үшін әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы 50 млн. теңге қосымша қаржыландыру керек. Бұдан бөлек, жеке тұлғалардың қажетті мүліктерін, техникаларын алу үшін шағын несиелеу жолымен қаржылындыру қарастырылса игі. Бұған кемінде әр облыстан 20 млн. теңге бөлінген абзал», - деді А. Мамытбеков. Қала тұрғындарының үй маңындағы саяжайларда өзіне де, өзгеге де тиімді шаруашылықпен шұғылдануы үшін һәм осындай ынтаны арттыру мақсатында электр қуаты мен су шаруашылығының тарифін төмендету, автобус қатынасын ұйымдастыру мәселелері де 5 жылдық іс-шаралар жоспарында қамтылған. Үкімет мүшелері аталған жоспарды бірауыздан қабылдады. Отырыста қаралған мәселелер бойынша Премьер-министр Кә­рім Мәсімов бірқатар мем­ле­кет­тік органдарға тиісті тапсыр­ма­лар берді.

* * *

Осы аптада әлем назары тағы кезекті рет Астанаға ауды. Елордада 3 күнге ұласқан Ислам Конференциясы Ұйымына мүше мемлекеттер Сыртқы істер министрлерінің кеңесінің 38-ші сессиясы өтті. Біріккен Ұлттар Ұйымынан кейінгі әлемдегі екінші ірі саяси бірлестік болып табылатын, 57 елдің өкілдері кіретін Ұйымға төрағалық тізгіні осы күні Тәжікстаннан Қазақстанға өтті. «Бейбітшілік, Ынтымақтастық және Даму» ұранымен өткен төрағалықтың алғашқы күні-ақ Ұйымның атауы өзгеріп, Қазақстан тарапынан тың бастамалар тасталды. Сессияның алғашқы күні, салтанатты ашылу барысында ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев сөз сөйлеп, төрағалықтағы елдің ұстанымын ғана емес, Ұйымның алдағы даму бағытына қатысты тұщымды пікірлерін де ортаға салды.

Ең алдымен Мемлекет басшысы ИКҰ-ға мүше мемле­кет­тер­дің экономикалық дамуы үшін ин­те­грациялық стратегия дайындауды ұсынды. Бұған да негіз жоқ емес. Осы ретте Президент Н. Назарбаев ислам қоғамдастығына бейбітшілік, жаңғыру, ғылыми-техникалық даму және өркендеу ауадай қажет екенін айта келе, бірқатар нақты мысалдарды алға тартты. Мәселен, Елбасының айтуынша, Умманың жиынтық экономикалық әлеуеті шексіз және өзара тиімді ынтымақтастық, өзара көмек және да­му­ға ықпалдастық тұрғысынан күш біріктірген ұтымды болады. « ИКҰ-ға мүше мемлекеттер тұрғындарының орташа сатып алу қабілеті 9,5 мың долларды құрайды, ал Еуропа елдеріндегі балама көр­сет­кіш 24 мың доллардан асады. Ислам Конференциясы Ұйымы елдер арасындағы дамудың өзінде үлкен айырмашылықтар бар. Мәселен, жан басына шаққандағы ІЖӨ аса дамыған және дамымаған мемлекеттер арасында 100 пайыз айырма­шы­лықты құрайды. ИКҰ-ға мүше елдер әлемдік энер­ге­тикалық ресурстардың 70 пайызын ба­қы­лауында ұстап отыр. Алайда оларға әлемдік ІЖӨ-нің тек қана 7,5 пайызы және әлемдік тауар ай­налымының 11 пайызы ғана келеді. Жағдайдың бұлай қалыптасуы біз үшін мүлдем орынсыз деп санаймын. Біздің ұйымға мүше әрбір мемлекет­тің, тұтастай алғанда Умманың бәсе­ке­ге қабілеттілігін жоғарылату қажет», - деді Н. Назарбаев.

Сонымен қатар Мемлекет басшысы осыдан үш апта бұрын елордада өткен Бү­кіләлемдік 7-ші Ислам эконо­ми­ка­лық форумында өзі көтерген және сол жиында бірқатары қабылданған ұсыныстарға тағы бір мәрте тоқталып, ислам әлемінің даму бағыты үшін негізгі ұсынымдарын одан сайын нақтылап өтті. Бұл ретте Президент ИКҰ шеңберінде азық-түлік бой­ын­ша өзара көмек көрсету жүйесін құру қажеттігіне назар аудартты. Аталмыш мәселенің әлем бойынша өзекті тақырыпқа айналғанын ескерсек, ислам елдері арасында бұндай ұйымның құрылғаны аса қажет-ақ. Қазақстан тарапы ондай ұйымның штаб-пәтерін азық-түлік ре­сур­сын экспорттайтын мемлекет ретінде өз жерінде орналастыруға әзір екендігін мәлімдеген болатын. Бұдан бөлек, Елбасы ислам әлеміне дамудың шикізаттық бағытынан индустриялық-иннова­ция­лық қырына қарай көшуі қажеттігін айтып, ИКҰ аясында энергетикалық салада инвестициялық және технологиялық ынтымақтастық бойынша іс-әрекеттің бір­лескен жоспарын қабыл­дау­ды, сондай-ақ Халықаралық иннова­ция­лық орталық құруды алға тартты. «Ақыр аяғында ислам әлемі өзінің артықшылықтарының бірі - демо­гра­фия­лық өсім әлеуетін пайдаланып, оны тұрақты экономикалық дамудың ажы­ра­мас бір бөлігіне айналдыруы тиіс. Халықаралық сарапшылардың баға­лауы бойынша 2030 жылы мұсылман әлемінде 2,2 миллиард адам өмір сү­ре­тін болады. Бұл - планета халқының төрттен бір бөлігі деген сөз. Орасан зор адам ресурстары сайма-сай білім және ғылыммен қамтылуды қажет етеді. Ислам өркениетінің қайта өрлеуіне қызмет етіп, жаңа идеялардың алға жыл­жуына қабілет танытатын интеллектуалдық элитаны тәрбиелеу біздің міндетіміз болуы тиіс», - деген Нұрсұлтан Әбішұлы ислам өркениетінің жетістіктері туралы бірқатар мысалдарды айта келе, интеллектуалды орталықтың бүгінгі жайына да назар аудартты. «Орта ғасырларда ислам әлемге математика, химия, астрономия, медицина, сәулеткерлік, философия мен поэзия са­лаларында ұлы жаңалықтар мен ашылуларды сыйлады. Бағдад, Кордова, Толедо, Александрия секілді қалалар бүкіл әлемнің интеллектуалдық орталықтары болып табылды. Олар ғалымдар, әдебиетшілер мен кітап шығарушылардың ірі қауым­дастығын өздерінде шоғырландыра білді.Мұсылмандар көрші елдердің қызы­ғу­шылығы мен таңданысын туын­да­т­қан қуатты интеллектуалдық өрке­ниет­ті құра алды. Қайта өрлеу заманының қарсаңында христиандық Еуропа шығыс киімдерін киді және мұсылмандардың фило­со­фия­лық шығармаларын оқуды дәстүрге айналдырды. Араб цифрлары мен есептеу жүйе­сінің пайда болуы математикада, алгебрада, геометрияда танымдық төңкеріске әкелді. Осының негізінде Еуропаның мұнан кейінгі гүлденуіне қызмет еткен оқы­тушылық жүйесі қалыптасып, сәу­леткерлік пен сауда дамыды. Міне, осындай қуатты тарихи ірге­тасқа сүйене және бірлесе отырып біз ислам өркениетінің интеллектуалдық рөлін қайта жаңғыртуға міндеттіміз. Мұсылман әлемінің интеллектуал­дық ұлылығы мен жасампаздық күш-қуаты неліктен жоғалғандығын зерттеп, түсінуіміз қажет», - деді Елбасы.

Бұнымен қатар, Президент «Ислам елдері бай табиғи, адами, қаржылық ресурстарға ие бола отырып, неліктен әлемдік даму деңгейінде жоғарғы орындарға ие бола алмады? Неліктен ислам университеттері әлем­дік жоғары білім жүйесінде өзде­рін көрсете алмай отыр? Соңғы 20 жылда мұсылман елдерінде жаратылыстану және техника­лық ғылымдар саласында әлемдік дең­гейдегі жаңалық ашулардың болмау сыры неде?» деген шынайы сауалдарды ортаға салып, ойлануға шақырды. Ар араб әлемінің басындағы проблемалар туралы Елбасы : «Палестиналықтардың өз мемлекетін құру жөніндегі заңды құқықтарының жүзеге аспауы, Шығыс Иерусалим мәртебесі туралы мәселенің шешімсіздігі, босқындардың ауыр жағдайы тек Таяу Шығыста ғана емес, сонымен қа­тар, одан шеткері аймақтарда да күрде­лі жағдайдың қалыптасу көзі болып отыр. Біз өңірде БҰҰ қарарымен сәйкес бейбіт реттеу жөніндегі бастама­шыл­дықты қолдаймыз.Таяу Шығыста және Солтүстік Африкада орын алған оқиғаларға сұрып­тау жасау барысында бұл сілкіністердің басты себебі бұл елдердегі шешілмеген әлеуметтік-экономикалық проблемалар болып отырғандығын көрсетеді», - деп атап өтті. Өз сөзін аяқтай келе, Президент Н. Назарбаев ИКҰ алдында тұрған ең аса маңызды міндетке тоқталды. «Бірінші - саяси идеология ретінде діни фундаментализмге қарсы тұруды үйрену. Біз Исламның саяси зорлық-зом­былықпен, экстремизммен және лаң­кес­тікпен ешқандай байланысы жоқ екен­дігін үзілді-кесілді мәлімдеуге тиістіміз. Бүкіләлемдік Жетінші Ислам эконо­микалық форумында мен біртұтас ме­диялық ислам жобасын жасау жөнінде ұсыныс жасадым. Қазір осы жобаға қарсы Интернетте «жаңа медиялық» қуатты қарсылықтар қарқын алуда. Осыған байланысты мен мұсыл­ман­дық рухани құндылықтарды тарататын, жастардың Ислам діні мен мәдениетіне деген қызығушылығын арттыратын, біздің ұйымымыздың қызметін наси­хат­тайтын е-ISLAM Интернет-ре­сурсын құруды ұсынамын», - деді Елбасы.

Мемлекет басшысы ұсынған екінші міндет - Мұсылман әлемі және Батыс әлемі арасындағы ашық және әділетті үнқатысуды барынша жандандыру. Бұл орайда, Н. Назарбаев Қазақстанның ИКҰ-ға төрағалығы осы игілікті мақсаттарды жүзеге асыруға бағытталатынын жеткізді. «Қасиетті Құранда мұсылман емес адамдармен пікірталас және үнқатысу негізін жүргізу туралы былай делінеді: «Жаратқанның қасиетті жолына ғұла­ма­лықпен және ізгі ісіңмен баста және олармен болатын пікірталасты ізгілікпен жалғастыр». Бұл әртүрлі пиғылдағы экстре­мис­тердің әлемде өзара жаулық дәнін сеуіп, «өркениеттер қақтығысы» деген текетіреске тартып жатқан кезеңде ерекше маңызды болып табылады. Бұл негізінен дұрыс емес және құрдымға апаратын себеп. Христиан және мұсылман өрке­ниетінің қақтығысына бізді итермелейтін бұл пиғыл біздің планетамыздағы тіршілікті жойып жіберуге әкеліп соға­тындығы әбден мүмкін. Неліктен бұл барлығымызды тоқ­тата алмайды? Осы сұрақ төңірегіндегі салиқалы ой бізді бейбітшілікті және өзара түсі­ністікті қалыптастыруға итермелеуге тиіс. Тарихи тұрғыдан ислам, христиан және иудаизм өзара бір-бірімен жақын, біздің діндеріміз өзара тәуелді және бірін-бірі толықтырып отырады. Біз бір ғана Құдайды мойындаймыз, біздің діндерімізде бір ғана ыбырайым­дылық - абрамдық негіз бар. Біз «өркениеттер қақтығысының» ор­нына «өркениеттер бірлестігін» ұсы­намыз. Біз өзара қақтығыстың орнына бар­лық әлем еститіндей мұсылман және христиан әлемі арасындағы ашық та әділетті үнқатысуға шақырамыз. Мұндай қадам Умма тарапынан Ис­ламға деген құрмет пен сенімділікті арттырады», - деді Елбасы. Сөз соңында Елбасы форум жұмысының мұсыл­ман әлеміндегі қауіпсіздік пен есендікті нығайтуға лайықты үлес қосатынына сенім білдірді. «Бүгін қазақ жерінде Ұйымды жа­ңаша Ислам Ынтымақтастық Ұйымы деп атай бастау - біздің жаңаруы­мыз­дың, бірлігі­міз­дің және үмбеттің бәсе­кеге қабілет­тілігінің символы болады деп сенемін. Біздің Ұйым халықаралық «күн тәртібін» қалыптастыруға белсендірек қатысады деп үміт артамын. Қазақстанның Ұйымға төрағалығы «Бейбітшілік, Ынтымақтастық және Даму» ұраны аясында өтуі бекер емес. Осы үш өлшем бойынша біршама жетістіктерге қол жеткізген біздің еліміз Ислам Ынтымақтастық Ұйымы беделінің арта түсуіне күш салады», - деп аяқтады сөзін Елбасы.

Сөйтіп, Елордададығы Тәуелсіздік сарайында 3 күнге созылған Ислам Ын­тымақтастық Ұйымы (ИЫҰ) Сыртқы істер министрлерінің 38-ші кеңесі бірқатар жиынды жабық жағдайда өткізіп, алқалы мәжіліс қорытындысы бойынша ИЫҰ СІМ Кеңесі Астана дек­ла­ра­ция­сын қабылдады.

* * *

Осы аптаның бейсенбісінде, яғни 30 маусым күні төртінші сайланған Қазақстан Парламенті өзінің төртінші сессиясын аяқтап, депутаттар екі айлық каникулға кетті. Сессия барысында Парламент қоржынында барлығы 190 заң жобасы болса, депутаттар оның 141-ін қабылдаған. 107 заңға Елбасы қол қойып, күшіне енгізіпті. «Осыдан он ай бұрын, сессияны ашарда, Мемлекет басшысы Парламент депутаттарының сындарлы жұмысын атап өткен еді. Осы арқылы жұмысымызға жаңа серпін берген Елбасы заң шығару қызметінің басым бағыттарын да айқындаған болатын. Ал бүгін қоғам назарына ұсынылып отырған жұмыс қорытындылары Президент алға қойған міндеттерді Парламент негізінен орындап шықты деп айтуға мүмкіндік береді», - деді сессияның жабылу жиынында сөз сөйлеген ҚР Парламенті Мәжілісінің төрағасы Орал Мұхамеджанов. Сонымен қатар спикер өткен сессия бойы заң шығарушы биліктің қоғам мен ел дамуына қажетті заңдарды өмірге келтіргенін айтып, оларғы бірқатар мысалдар жасады. Бір сөзбен айтсақ, айқындалған даму бағытын әрі қарай дөңгелететін заңдар, әлеуметтің әлеуетін көтеретін құжаттар қабылданды. Шағын және орта бизнесті қолдауға, ғылым мен білімді дамытуға, қаржы секторының адымын ашуға жәрдемші заңдар күшіне енсе, Елбасы айтқан елдегі реформалардың құқықтық қамтылуына да мән берілді. Сот жүйесін жетілдіріп, құқық қорғауды реформалау да заңнамалық нормалармен қамтылды. Халықаралық қатынастар саласындағы заң шығару жұмысының көлемі де ауқымды болды. Осы сессияда 70-тен астам халықаралық шарттар, конвенциялар мен келісімдер ратификацияланған. Алдағы қыркүйекте төртінші шақырылған Парламенттің соңғы сессиясы болмақ. Ендеше алда депутаттарды әлі де қыруар жұмыс пен белсенділік күтіп тұрғаны анық.