Алматыда әлемнің ең мықты ауыр атлеттері сайысқа түседі

Сондықтан Алатау бөктеріне төрткүл дүниенің теңдессіз зілтеміршілері жиналды. Дүбірлі додада олар барынша нәтижелі өнер көрсетіп, Олимпиада ойындарының жолдамаларын қанжығаларына байлау үшін барын салатыны анық.

Мұндай маңызы мен мәні зор жарыстың елімізде өтуі бекерден бекер емес. Біздің толағайларымыз соңғы жылдары әлем жұртшылығын аузына қаратып, таңғаларлық табыстарымен сүйсіндіріп келеді. Сол үшін әуелі ауыр атлетика тарихына қысқаша шолу жасап, отандастарымыздың осыған дейінгі көрсеткіштеріне тоқтала кетсек артық болмас.

Аталмыш спор түрінен тұңғыш әлем чемпионаты сонау 1891 жылы Лондонда өткен болатын. Алғашқы біріншілікке бар-жоғы 6 мемлекеттен 7 спортшы бақ сынаған еді. Ол кезде салмақ дәрежесі деген де болған жоқ. Одан кейінгі додаларда жарыстың беделі өсіп, қатысушылардың саны да көбейе түсті. Дәл бүгінгі уақытта Халықаралық ауыр атлетика федерациясына (IWF) әлемнің 190-ға жуық мемлекеті мүше болып үлгерді. Өзінің арнайы штаб-пәтері де бар. Ол Венгрияның астанасы Будапешт қаласында орналасқан.

Бүгінгі таңда спорттың бұл түрінен әлем біріншілігі болсын, Олимпиада ойындары болсын 15 жүлде жиынтығы са­рап­қа салынып келеді. Кезінде Қазақстан спортшылары Кеңес одағы туының астында өз өнерлерін паш етті. Ол кезде ауыр атлетикадан басты бәсекелестік КСРО мен Бол­гария құрамалары арасында өрбитін. Ал тоқсаныншы жылдары мықтылар қатарына Қытай, Түр­кия, Иран және Грекия елдері қосыл­ды. Одан кейін, Польша, Оңтүстік Корея, Украина, Тайпей, Индонезия, Тай­ланд, Беларусь елдері жарыстарда жүлделі орындарды жеңіп алып кетіп жүрді. Ал 2000 жылдардан бері қарай Қытай спортшылары әлемдік ауыр атлетиканың көшбасшысы атанды. Алайда, Тәуелсіздік алғаннан кейінгі 10 жылда еңсесін тіктей білген Қазақстан ауыр атлеттері де әлемдік додаларда қарсыластарын қапы қалдырып, жекелей сындарда да, жалпы командалық есепте де үздіктер қатарынан ойып тұрып, орын алды. Тіпті, кейбір көшбасшы елдердің қатарында жүрген спортшыларды тұғырдан тайдырып та үлгерді.

Мұндай биіктерге жетуіміз кездейсоқтық емес. Олай дейтініміз біздің спорт сонау КСРО дәуірінде де тамыры тереңге жайылған болатын. Сол кездегі Виктор Мазин, Юрий Зайцев, Анатолий Храпатый бастаған жеңісті жол күні бүгінге дейін заңды жалғасын табуда. Даңқы алысқа жайылған айтулы спортшылар талай байрақты бәсе­келерде топ жарғанын жанкүйерлер жақсы біледі.

Ал Тәуелсіздік алғаннан кейін Қа­зақстан дербес команда ретінде ауыр атлетикадан әлем чемпионатына алғаш рет 1993 жылы қатысты. Австралияның Мель­бурн қаласында өткен жарыста 91 келі салмақ дәрежесінде өнер көр­сеткен Анатолий Храпатый қола медаль олжалады. 1995 жылы Қы­тайдың Гуанчжоу қаласында жер­лес­теріміз қос қола медаль иеленді. Бұл жолы Андрей Макаров (91 келі) пен Анатолий Храпатый (99 келі) жеңіс тұғырына көтерілді. Өкінішке қарай, одан кейін біраз жыл отандық ауыр атле­тика тоқырауға ұшырады. Бұрынғы саңлақтарымыз үлкен спортпен қош айтысты. Ал жастарымыз тәжірибенің кемдігінен жеңіс тұғырына шыға алмады.

Айталық, 2005-2006 жылдарды Илья Ильин қа­тарынан екі рет әлем чемпионы атанды. 2009 жылы Оңтүстік Корея­ның Гоянг қаласында 4 алтын және 1 қола медальді олжалап, жалпы есепте екінші орынға жайғастық. Сол жарыста Зүлфия Чиншанло, Майя Манеза, Светлана Подобедова және Владимир Седов қарсылас шақ келтірмесе, Владимир Кузне­цов қолаға қол созды. 2010 жылы Түркияның Анталия аймағында 2 рет Қазақ елінің әнұраны шыр­қалды. Бұл бәсекеде Майя Манеза мен Светлана Подобедова бас жүл­дені иеленді. 2011 жылы Парижде 2 алтын және 2 күміс медальді ен­шіледік. Чиншанло мен Ильин алдына жан салмаса, Манеза мен По­добедова күміс медальді мо­йын­дарына ілді. Соңғы үш жарыстың командалық сайысында біздің отандастарымыз үздік үштіктің тұғырынан төмендеген жоқ. Яғни біз әлемдік ауыр ат­летиканың көшбасшыларының біріне айналдық. Бұл аз ғана уақыттағы әлем біріншілігінде қол жеткізген ірі табыстарымыз.

Ал Олимпиада ойындарына келсек, 2008 жылы Бейжіңде жерлестеріміз 1 алтын, 2 күміс және 1 қола медальді иеленіп, жалпы есепте үшінші орын алса, 2012 жылы Лондондағы табысымызға төрткүл дүние тамсана қол соқты. Тұманды Альбион елінде Қазақ елінің әнұраны төрт мәрте шырқалды. Бұл жарысты біз командалық есепте, алпауыт Қытайдан кейінгі екінші орынмен қорытындыладық.

2013 жылғы әлем чемпионатына Қазақстан аралас құраммен барды. Соған қарамастан, екі бірдей жүлдеге қо­л жеткіздік. 94 келі салмақта күш сынасқан Алмас Өтешов күміс медаль иемденіп, қазақ спорты тарихында алғаш рет қазақ баласы ауыр атлетиканың жүлдегері атанды. Оған дейін бірде-бір қандасымыз осындай деңгейге жет­кен жоқ еді. Дәл осы сал­мақта өнер көрсеткен Владимир Седов қола медальді қоржынға салды.

Биылғы әлем чемпионаты өз елімізде, өз жерімізде жалауын желбіретпек. Жалпы, бір сөзбен айтқанда, Алатау бөктеріндегі әлем біріншілігі Алаш спортшыларының жетістігінің арқасы десек артық айтқандық емес.

Енді осы әлем біріншілігіне келсек. Бұл жарысқа бір мемлекеттен 10 спортшы ғана қатыса алады. Сон­дықтан да лицензиялық жарыстың командалық есебінде алғашқы 6 орынды иеленген мемлекеттер ғана ғаламдық додаға толық құраммен келді. Жарыс кестесінде иеленген орындар төмендеген сайын, жолдамалар саны да кеми түседі. Мәселен, 2012 жылғы Лондон Олим­пиадасына Қазақстаннан 8 спортшы қатысты. Ал бұл жолы Бразилияға 10 зілтемірші апару көз­делуде. Ол жоспарды жүзеге асыру үшін жерлестеріміз Алатау бау­райында барын салып, қажетті ұпайды алулары керек.

Естеріңізде болса, Қазақстанда ауыр атлетикадан бұған дейін үш рет Азия чемпионаты ұйымдастырылған болатын. Сары құрлықтың сайыпқырандары 2004 жылы - Алматыда, 2009 жылы - Талдықорғанда және 2013 жылы Астанада бас қосты. Бұл жарыс­тардың ұйымдастырылу деңгейі аса жоғары болды. Былтырғы доданы тамашалау үшін Халықаралық ауыр атлетика федерациясының прези­денті Томаш Аянның өзі арнайы келді. Қазақтардың қонақжай­лығына риза болған мәртебелі мейман 2014 жылғы әлем чемпионатының ойдағыдай өткізетініне еш шүбә келтірмейтінін айтқан болатын.

Тағы бір айта кетерлігі Алматы қаласы ТМД елдері арасында бұл бәсекені тұңғыш рет қабылдап отыр. Ауыр атлетика тарихына үңілетін болсаңыз қазіргі ТМД елдері арасында әлем біріншілігін алғаш қабылдаған Мәскеу қаласы екеніне көзіміз жетеді. Ресейдің астанасы бұл бәсекені екі рет 1975 және 1983 жылы қабылдаған.

Бұл жарыста Қазақ елі на­мысын кімдер қорғайтыны жа­йында бұған дейін өз оқырман­да­рымызды құлағдар еткенбіз. Басты үміт, әрине, Лондон Олимпиадасының чемпиондарына арты­лады. Олар - Илья Ильин, Зүлфия Чин­шанло, Майя Манеза. Айтулы зілте­міршілер әлем чемпионатында да талай рет атой салған. Мәселен, Илья үш рет топ жарды. Зүлфия, Майя екі рет алтыннан алқа тағынды. Енді бұлар өз жерімізде ел үмітін ақтайды деген үміттеміз.

Қазіргі таңда сынға түсетін барлық спортшылар анықталып үлгерді. Байрақты бәсекеде 75 елден 683 спортшы бақтарын сынайды. Оның 404-і ерлер болса, 297-сі әйелдер. Әйелдер жеті салмақ дәрежесі бойынша (48, 53, 58, 63, 69, 75, 75 келі) сынға түссе, ерлер сегіз салмақта (56, 62, 69, 77, 85, 94, 105, 105) жеңімпаздар мен жүлдегерлерді анықтайтын болады. Қазақстан құрамасы бұл додаға толық құрамда қатысады. Бізбен қатар, Қытай, Колумбия, Беларусь, Эквадор, Египет, Германия, Үндістан, Италия, Жапония, Польша, Ресей, Тайланд, Түркия, АҚШ пен Украина құрамалары толық құрамда келді.

Жарыстың ресми ашылу салтанаты 8 қараша 17:30-да Балуан Шолақ атындағы спорт сарайында өтеді. Оған Халықаралық ауыр атлетика федерациясының басшыларынан бастап, өз еліміздегі түрлі лауазым иелері қатысады. Салтанатты рәсім аяқталғаннан соң 56 келі салмақ дәрежесі бойынша ерлер ара­сындағы бәсекелер басталады. Бұл салмақта Қазақстанның туы астында Арли Чонтей өнер көрсетеді. 9 қарашада (cағат - 16.00) Маргарита Елисеева ортаға шығады. Таяуда ғана ол Азия ойындарында айды аспанға шы­ғарып, алтыннан алқа тағынған. Жер­лесіміз 48 келі салмақ дәрежесінде бақ сынайды.