Аптаның басында, 24 тамызда, доллардың ресми бағамы 456,88 теңге болды. Бұл 2026 жылғы ең төмен деңгей еді. Одан кейін америкалық валюта төрт жұмыс күні қатарынан қымбаттады: 25 тамызда 457,99 теңге, 26 тамызда 458,48 теңге, 27 тамызда 458,87 теңге болды. Ал 28 тамызға Ұлттық банк доллар бағамын бірден 3,43 теңгеге көтеріп, 462,30 теңге деңгейінде белгіледі. Осылайша бір апта ішінде доллар 5,42 теңгеге немесе шамамен 1,2%а қымбаттады.
Аптаның алғашқы үш күнінде доллар бағамы біртіндеп қана өсті. 27 тамызда доллар бағамы 458,87 теңге болса, 28 тамыздағы 462,3 теңгеге дейін, 3,43 теңге өсті.
Ұлттық банктің 28 тамызға белгілеген ресми бағамы бойынша еуро 538,07 теңге, рубль 5,41 теңге, юань 68,79 теңге болды. Бір апта бұрын, 21 тамызда еуро 535,99 теңге, рубль 5,46 теңге, юань 68,17 теңге болған. Демек, бір аптада еуро 2,08 теңгеге, юань 0,62 теңгеге қымбаттаса, рубль 0,05 теңгеге арзандады.
Рубль теңгеге қатысты арзандады
Бұл аптада рубль динамикасы доллар мен еуродан өзгеше болды. 21 тамызда 5,46 теңге болған рубльдің ресми бағамы 24 тамызда 5,47 теңгеге дейін көтерілгенімен, кейін қайта төмендеді. 25 тамызда 5,47 теңге, 26 тамызда 5,43 теңге, 27 тамызда 5,42 теңге, 28 тамызда 5,41 теңге болды.
Осылайша апталық есеппен рубльдің теңгеге шаққандағы құны шамамен 0,9% төмендеді. Яғни теңгенің долларға және еуроға қатысты әлсіреуі рубльге қатысты байқалған жоқ.
Бұл айырмашылық Қазақстан мен Ресей нарықтарындағы валюталық факторлардың бірдей емес екенін көрсетеді. Рубльдің бағамына Ресейдегі ақша-несие саясаты, мұнай бағасы және сыртқы сауда жағдайы әсер етсе, теңге үшін бұларға қоса ішкі нарықтағы валюта ұсынысы мен сұранысы маңызды.
Юань да қымбаттады
Қытай юанының қозғалысы доллар мен еуроға қарағанда біршама баяу болғанмен, апта қорытындысында ол да өсті.
21 тамызда юаннің ресми бағамы 68,17 теңге болса, 24 тамызда 67,98 теңгеге дейін түсті. Алайда кейін қайта өсе бастады: 25 тамызда 68,13 теңге, 26 тамызда 68,23 теңге, 27 тамызда 68,28 теңге, ал 28 тамызда 68,79 теңге болды. Яғни аптаның соңында юань бір апта бұрынғы деңгейден 0,62 теңгеге немесе шамамен 0,9% жоғары тұрды. Бұл жағынан оның қозғалысы еуро мен долларға ұқсас болғанмен, аптаның алғашқы күндерінде юань керісінше арзандаған.
Екі апталық нығаюдан кейін теңге әлсіреді
Бұл аптаның ерекшелігін алдыңғы кезеңмен салыстырғанда анық көруге болады. 3 тамызда доллардың ресми бағамы 475,23 теңге болса, 14 тамызда KASE-дегі саудада америкалық валюта 465 теңге маңында қалыптасты. Ал 21 тамызда ресми бағам 458,23 теңгеге дейін түсті. Яғни тамыздың алғашқы үш аптасында теңге айтарлықтай нығайған еді.
28 тамыздағы 462,3 теңге бұл өсімнің бір бөлігінің кері қайтқанын көрсетеді. Дегенмен айдың басындағы 473,59 теңгемен салыстырғанда доллар әлі де 11,29 теңгеге немесе шамамен 2,4% төмен. Демек, тамыздың соңғы аптасындағы әлсіреу теңгенің ай басынан бергі нығаюын толық жойған жоқ.
Жыл басындағы көрсеткішпен салыстырғанда да айырмашылық айқын. 1 қаңтарда доллардың ресми бағамы 505,53 теңге болған. Басқаша айтсақ, америкалық валюта жыл басынан бері 43,23 теңгеге немесе 8,6% арзандаған.
Мұнай бағасы теңгеге бұрынғыдай қолдау көрсете алмады
Теңгенің осы аптадағы қозғалысын мұнай нарығындағы өзгерістерден бөлек қарау қиын. Апта ішінде Brent маркалы мұнай бағасы айтарлықтай төмендеді. Reuters мәліметінше, 27 тамызда Brent бағасы 89,70 долларға дейін көтерілгенімен, апта қорытындысында мұнай бағасы 5%-дан астам төмендеді.
Бұл тамыздың алғашқы жартысындағы жағдайдан өзгеше. Ол кезде мұнай бағасының өсуі теңгеге қолдау көрсеткен негізгі сыртқы факторлардың бірі болған. Ал қазіргі жағдайда мұнай бағасының апталық төмендеуі теңге үшін қолайсыз факторға айналды.
Дегенмен мұнайдың бағасы ғана теңге қозғалысын түсіндірмейді. Қазақстандағы валюта бағамына экспорттаушылардың валюталық түсімді сатуы, импорттаушылардың сұранысы, салық төлемдері, әлемдік нарықтағы доллардың бағыты және бюджет операциялары қатар әсер етеді.
Ұлттық банк бұған дейін қысқа мерзімдегі теңге динамикасы нарық қатысушыларының күтулеріне, салық төлемдеріне, әлемдік нарықтағы жағдайға және геосаяси ахуалға байланысты болатынын атап өткен. Сонымен қатар тамызда Ұлттық қордан ішкі нарыққа 200-300 млн доллар көлемінде валюта сатылатынын хабарлаған.
Салық кезеңі аяқталған соң доллар сұранысы артты
Аптаның соңындағы доллардың күрт қымбаттауын түсіндіретін тағы бір фактор – салық кезеңінің аяқталуы. Салық төлемдері кезінде экспорттаушылар теңгеге қажеттілігін өтеу үшін валюталық түсімінің бір бөлігін нарыққа шығарады. Бұл кезеңде валюта ұсынысы артып, теңгеге қолдау күшейеді.
Салық кезеңі аяқталғаннан кейін мұндай ұсыныс азайып, нарықтағы доллар сұранысының әсері күшеюі мүмкін. Бұл фактор мұнай бағасының төмендеуімен қатар келгендіктен, аптаның соңында теңгеге қысым күшейді. Бірақ қазіргі 462 теңгелік деңгейге қарап, теңгенің ұзақ мерзімді бағыты түбегейлі өзгерді деуге әлі ерте.
462 теңге – теңгенің жаңа әлсіздік шегі ме?
Апталық динамикаға қарасақ, теңге бір ғана күнде әлсіреген жоқ: 24 тамыздағы 456,88 теңгеден бастап доллар төрт күн қатарынан өсті. Бірақ негізгі өсім аптаның соңғы саудасында болды. Бұл нарықта теңгенің әлсіреу бағыты қалыптасып үлгерді дегеннен гөрі, тамыздағы ұзақ нығаюдан кейінгі алғашқы айқын кері қозғалыс екенін көрсетеді.
28 тамыздағы KASE саудасының қорытындысы бойынша доллардың орташа сараланған бағамы 464,54 теңгені құрап, сауда көлемі 469,861 млн долларға жетті, нарықта 1196 мәміле жасалды.
Еуро 540,95 теңге деңгейінде қалыптасып, оның сауда көлемі 9,887 млн еуроны, мәмілелер саны 33 болды. Рубльдің орташа бағамы 5,419 теңге болып, 3,832 млрд рубль көлемінде 162 мәміле жасалды. Ал юань 69,261 теңге деңгейінде саудаланып, оның көлемі 47,6 млн юань, мәміле саны 22 болды.