Шығыс өңірінің шекаралық шалғай ауданы болсадағы, облыс аумағынан, республикамыздың түкпір-түкпірінен салбурынға асыққан ел көп екен. Мұның жөні бар. Өйткені, Астана қаласы мен Ақмола, Алматы, Ақтөбе, Атырау, Жамбыл, Қарағанды, Павлодар, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда және Шығыс Қазақстан облыстарынан келген құсбегілердің, сыншылардың, ұлттық спорт түрлері жанашырларының басын қосқан бүркітшілердің ересектер арасындағы Х республикалық чемпионаты мен Үржар ауданы бүркітшілерінің бауашары Алтай-Тарбағатай елінде алғаш рет қолға алынып отыр.
Мақаншы ауылының іргесіндегі Жайтөбенің бауырында өткен бәсекеге келгенімізде байқадық, қыранға құмар халықтың қатары қалың. Аппақ қардың үстіне тігілген ақшаңқан киіз үй қасындағы нөпір халыққа құсбегілердің сапқа тұрғызылғаны, арнайы рапорт пен бүркітшілерге «еркін» деп команда берілуінің өзі қызық.
Ашылу салтанатында дала төсінде шырқаған Әнұранға бүркіттердің шаңқ-шаңқ еткен өр дауысы қосылып, әп-сәтте ұлттық рухымызды жаныған мереке басталып кетті.
Жарыстың алғашқы күнінде бүркітшілердің киімі, ат әбзелдері тексерілді. Ұлттық нақышта тігіліп, ою-өрнектермен безендірілген саптама етік, қысқа тон, қалың шалбар, бүркітші биялайы, шырға балдақ, томаға, ер қаруы - пышақ, құстың жемсауыты секілді құсбегіге қажетті құрал-жабдықтар назарға алынып, бүркіттің тұрпаты мен бүркітшінің киімі бағаланды. Бұдан соң сайыстың құсты қолға шақыру, шырға тарту, еркін ұшу кезеңдеріне де кезек жетіп, саятшылар құстарының бабы қалай екенін көрсетті. Екінші күн нағыз салбурынмен жалғасып, қыран құстардың қоян ілу, түлкі алу шеберлігі сынға түсті. Жарыс қорытындысында үздік шыққан бүркіттер қасқырға жіберілді. Осы аралықта біз бүркіттердің алымдылығы мен шалымдылығын тамашаладық, бүркітшілердің әңгімесіне қанықтық. Жарыстың ұйымдастырушысы, Қазақстан бүркітшілер одағының мүшесі Тәттімбет Кәпұлы Үржар ауданында соңғы кездері ата-бабадан қалған құсбегілікті, қыран баптауды дамыту қолға алынғанын, жарты жылдың ішінде Барқытбел бауырында бүркіт ұшырып жүргендердің қатары 5 адамға артқанын жеткізді.
- Бұл жарысқа еліміздің әр өңірінен келген 28 бүркіт пен 4 қаршыға қатысты. Әрине, жергілікті табиғат райына бірден бейімделу құстарға қиын. Сондықтан, құстарды бірден аңға салмай, алдымен қолға қондыру, шырға тарту сынды ойындарды ұйымдастырдық. Біздің мақсатымыз - кейінгі ұрпаққа осы бір тұрпаты қайталанбас ата дәстүрін аманаттау ғой. Осы үдеден шықсақ болды, - дейді Тәттімбет.
Біріншіліктің ең қарт қатысушысы, 70 жастағы Тәлімбек Айсабекұлы 5 жыл бұрын Қытайдың Құлжа қаласынан көшіп келіпті. Қазір Алматы облысының Сарқан қаласында тұратын, жеті атасынан қолға құс құндырған әулеттің ұрпағы жетісулық командадағы жас саятшылардың ақылшысы. Қырық жыл бойы қыран ұстап келе жатқан қарт құсбегінің айтуынша, ата-бабаларымыз заманында қыран құсқа ерекше құрметпен қарап, бір бүркіттің өзін отыз жылға дейін түлеткен екен.
Ақсақал сайысқа «Аюқара» атты 4 жасар балапан бүркітін алып келіпті.
Жамбыл облысының Меркі ауданынан әкелі-балалы құсбегілер де келген екен. Жарыстың жас қатысушысы, әлі бала мұрты тебіндемеген Бағдәулет Бабажан «Қанжар» есімді көк қаршығасын қосып, қаршығалар арасында бірінші орынды жеңіп алды. Әкесі Жалғас Әкімбековтің бүркіті де жақсы өнер көрсетті.
Мәдениет және спорт министрлігінің ұлттық спорт пен саятшылықтан бас жаттықтырушысы Базарбек Күнтуғанұлы екі күндік саятшылық сайысында құстардың барлығы да жоғары деңгейде өнер көрсеткенін, қатты жел соғып, аяз болғанына қарамастан қырандардың сыннан сүрінбей өткенін сүйіне айтты.
Жарыс қорытындысында, бүркітшілердің үздік бестігі анықталып, баршасы да қомақты қаржылай сыйлықтарға ие болды. Алматы облысынан келген Әнуар Тоқтасыновтың бүркіті бірінші орынға ие болды. Сондай-ақ, барлық құсбегілер сый-сыяпатпен марапатталып, хош көңілмен аттанды. Алдағы уақытта шығыс өңірінде бүркітшілердің өңірлік федерациясы құрылып, бабалар мұрасы әрі қарай өрістей бермек.