Астана мен Мәскеу серіктестігі неге негізделген – Ресейдің Қазақстандағы Елшісінің пікірі

Владимир Путиннің қарашадағы Астанаға сапары

Ресей Президентінің 9 қарашадағы сапарын тарихи деп атасақ, асыра айтқандық емес. Оған саммит қорытындысына тараптар қол қойған құжаттардың қомақты топтамасы дәлел бола алады. Олардың ең бастысы - Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы XXI ғасырдағы тату көршілік және одақтастық туралы шартқа қол қойылғанына он жыл толуына орай Қазақстан Республикасының Президенті мен Ресей Федерациясы Президентінің бірлескен мәлімдемесі; Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының 2024-2026 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары. Сапар қарсаңында «Известия» мен «Казахстанская правда» басылымдарында жарияланған Ресей мен Қазақстан президенттерінің сұхбаттарына да ерекше назар аударғым келеді. Олар екіжақты байланыстарға жоғары деңгейде үн қосты және жұртшылықтың ресейлік-қазақстандық одақтастық қарым-қатынас пен интеграциялық байланыстардың оң динамикасы жайлы құлағдарлығын арттыруға септігін тигізді.

Осы орайда елші Владимир Путиннің елдеріміздің арасындағы бауырластық дәнекерін нығайтуға Ресейдің ниетті екендігін паш ететін үш тезисіне назар аудартты.

«Біріншіден, Мәскеу мен Астананың серіктестігі теңқұқықылық, өзара құрмет, егемендікті, аумақтық тұтастықты мойындау және ішкі ісіне араласпау принциптеріне негізделген. Екіншіден, Ресей Қазақстанды «жай ғана одақтас емес, барынша жақын одақтас» санайды. Үшіншіден, мемлекеттеріміздің көшбасшылары арасында Ресей мен Қазақстан арасындағы одақтастық және интеграциялық байланысты сенімді дамыту үшін қолайлы ортаны қамтамасыз ететін «нағыз достық, жақын қатынас» қалыптасқан. Жүзеге асқан сапар осынау байланыстардың одан ары ұлғаюына серпін ғана беріп қоймай, сонымен қатар дұшпандарымызға Мәске мен Астана арасында сына қағу мүмкін еместігін паш етті», - деп атап өтеді дипломат.

Ресейге қарсы санциялар мемлекеттер арасындағы қатынасқа қалай ықпал етті ?

А.Бородавкиннің сөзінше, «ұжымдық Батыс енгізген заңсыз антиресейлік санкциялар» біздің елдеріміздің арасында сауда-экономика саласындағы интеграциялық байланыстардың дамуын тоқтату тұрғысында жұмыс істемейді.

Ол өткен жылы ресейлік-қазақстандық тауар айналымы рекордтық межеге – 1,8 трлн рубльге жеткендігін еске салды. 2023 жылдың қаңтар-қыркүйегінде өткен жылдың дәл сондай кезеңімен салыстырғанда өзара сауда көлемі 17 пайызға артып, 1,5 трлн рубльге жетті.

«Соңғы уақытта сауда құрылымын әртараптандыру бағытында болып жатқан жәйттерге жеке тоқталғым келеді. Ол шикізаттық емес құрамдасының артуымен сипатталады. Елдеріміз арасындағы сауда теңгерімі де біртіндеп теңесіп келеді. Біз ресейлік бизнестің Қазақстан аумағындағы жобаларды жүзеге асыруға зор қызығушылық танытатындығын байқап отырмыз. Негізінен жергілікті отын-энергетика кешеніне инвестиция салатын батыстық инвесторларға қарағанда отандық кәсіпкерлер Қазақстанның шаруашылық кешенінің барлық секторында бар», - деді ол.

Дипломат алға тартқан дерекке сәйкес, егер құзіреті бойынша емес капиталдың бастапқы шыққан еліне орай есептер болсақ, онда ресейлік компаниялардың Қазақстанның шаруашылық кешеніне құйған инвестициясы 50 млрд доллардан асып жығылады. Биыл да Ресейдің Қазақстан экономикасына салған салымы артып келе жатыр. 6 айдың ішінде оларға 20 пайызға жуық, яғни 1,1 млрд доллар қосылды.

«Қазақстанда ресейлік капитал бар 18 мыңнан астам кәсіпорын жұмыс істейді және қазақстандық серіктестермен 4 мыңға жуық бірлескен кәсіпорын бар. Осы көрсеткіш бойынша Ресей сенімді түрде бірінші орында тұр. Елдеріміздің бизнес-құрылымы өзара тиімді инеграциялық жобаларға іске қосылуын жалғастыруда. Олардың ең ірілері – Қазақстанның солтүстік-шығыс өңірлерін ресейлік отымен газдандыру, Орта Азия - Орталық» құбырымен реверстік режимде Қазақстан аумағы арқылы Өзбекстанға газ жеткізуді іске қосу. Қазақстан мұнайын шетелге тұрақты тасымалдауды қамтамасыз ету мақсатында Каспий құбыр консорциумы инфрақұрылымын пайдалануды кеңейту, «Дружба» құбырымен Еуропаға Қазақстан мұнайын жеткізуді ұлғайту, «Лукойл» компаниясының Каспи теңізінің қазақстандық бөлігіндегі «Қаламқас», «Әуезов» және «Хазар» кен орындарын игеру, «Бәйтерек» Қазақстанның ғарыштық зымыран кешенін құру, «Сибур» және «Татнефть» компанияларының Қазақстанның батысында мұнай-газ химия кластерін қалыптастыруға қатысуы», - деді спикер.

Оның пікірінше, өндірістік және ғылыми-техникалық кооперация саласындағы ведомствоаралық бағдарламаларды іске асыру маңызды рөл атқарады.

«Бұл процесс қазақстандық кәсіпорындардың ресейлік өндірістік тізбектерге қосылуымен сипатталатын жаңа деңгейге көтерілді. Ресейлік капиталдың қатысуымен Қазақстанда іске қосылған «фокустық» жобалардың ішінде мыналар ерекшеленеді: автомобильдерді, жүк көлігін және ауыл шаруашылығы техникасын құрастыру және қызмет көрсету («АвтоВАЗ», «ГАЗ», «КАМАЗ», «Ростсельмаш», («Петербург трактор зауыты»), майлау материалдарын өндіру («Лукойл»), құбыр жасау мұнай-газ саласына арналған өнімдер («құбырлы металлургиялық компания»), металл прокатын өндіру («Еураз групп»), темір жол компоненттерін шығару («Трансмашхолдинг»), тікұшақтарды құрастыру және қызмет көрсету («Ресей тікұшақтары»)», - деп атап өтті Елші.

Ынтымақтастықты дамыту перспективалары

А. Бородавкин таяу болашақтағы жоспарлармен де бөлісті. Оның ішінде Тверь вагон құрастыру зауытының «ҚТЖ» мұқтаждықтары үшін 100 жолаушылар вагонын жеткізу, «Технониколь» компаниясының Алматы облысында жылу оқшаулағыш материалдарды дайындауды оқшаулау, «Орал» және «Еврохим» қатысуымен тыңайтқыштар өндіру бойынша бірлескен жобаларды іске асыру, ресейлік «Герофарм» компаниясының Қарағанды фармацевтикалық кешенінің қуаттарында балама инсулин шығару бар.

«Солтүстік-Оңтүстік» халықаралық көлік дәлізін дамытуға, Ресей-Қазақстан мемлекеттік шекарасындағы өткізу пункттерін жаңғыртуға, теміржол және автомобиль жолдарымен жүк тасымалдарын цифрландыруға баса назар аудара отырып, елдеріміз арасындағы көлік-логистика саласындағы әріптестік те бір орында тұрмайды. «РЖД» ААҚ-ның «Аягөз – Бақты» темір жолын салуға қатысуы перспективалы болып көрінеді», - деп есептейді дипломат.

Ол сондай-ақ «Росатом» мемлекеттік корпорациясының атом электр станциясын салу туралы жалпыхалықтық референдум барысында оң шешім қабылдаған жағдайда, атом электр станциясының қауіпсіз және үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуге баса назар аудара отырып, осы маңызды жобаны серіктестер үшін қолайлы жағдайларда іске асыруға дайын екендігін айтты.

«Банк-қаржы секторында бұрын-соңды болмаған Ресейге қарсы санкцияларға қарамастан, ВТБ-ның қазақстандық еншілесі жергілікті нарықта берік ұстанымға ие. Ресейлік және қазақстандық контрагенттер арасында төлем жүргізу жүйесі жетілдірілуде. Бұл ретте үлесі 75 пайызға жеткен ұлттық валюталарда өзара есеп айырысуды қамтамасыз етуге баса назар аударылады. Қазақстанда тұрғындар мен бизнес арасында ресейлік «Яндекс», «Вайлдберриз» және «Озон» цифрлық сервистері зор танымалдыққа ие. Қазақстандық достарымыздың бағалауына сәйкес, Ресей-Қазақстан инвестициялық «қоржынында» жалпы сомасы 3 33,5 млрд болатын 143 жоба бар», - деп толықтырды А.Бородавкин.

Екі ел президенттерінің төрағалығымен өткен Ресей мен Қазақстанның өңіраралық ынтымақтастық форумы не берді.

«Бұл екіжақты күн тәртібіндегі жыл сайынғы маңызды оқиғалардың бірі. Биыл ол Қостанайда өтті және ауыл шаруашылығындағы ынтымақтастықты дамытуға, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және аталған салаларда жас мамандарды даярлауға арналды. Агроөнеркәсіптік кешен Ресей мен Қазақстан экономикалары үшін барынша маңызды болып келеді. Егер елдеріміздің соңғы 7 жылдағы тауар айналымының құрылымын талдайтын болсақ, онда АӨК өнімдерінің саудасы екі еседен астам өскен. Нәтижесінде, 2023 жылға қарай бұл тауар тобы салалар бойынша екіжақты тауар алмасуда бестен екінші орынға көтеріліп, Ресейдің Қазақстанға экспортында дәстүрлі түрде үстемдік еткен минералды өнімдер мен отын, химия өнеркәсібі өнімдері және металдар сияқты бағыттарды басып озды», - деді спикер.

Оның пайымынша, форумға деген қызығушылықтың артуын іс-шараға қатысушылардың саны мен құрамы айғақтай түседі. Биыл Қостанайға Ресейдің 9 губернаторы келді (Алтай өлкесі, Самара, Астрахан, Волгоград, Саратов, Свердловск, Новосібір, Омбы және Қорған облыстары). Іс-шараға әр түрлі деңгейдегі 19 ресейлік субъекті өкілдері қатысты.

Ол аталған іс-шара барысында 9 құжатқа қол қойылғанын еске салды. Олардың ішінде сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы өңіраралық диалогты жандандыруға бағытталған келісімдер, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан облысында ұзақ мерзімге сақталатын нан-тоқаш өнімдерін өндіру жөніндегі жобаны іске асыру туралы меморандум, Петропавлда жүк көтергіш жабдықтарды құрастыру жөніндегі ынтымақтастық туралы меморандум, Қостанай облысында сүтті өндірістік салқындатуға арналған жабдықтарды шығару жөніндегі ынтымақтастық туралы меморандум және басқалары бар.

Қазіргі геосаяси жағдай тұрғысындағы сыртқы саясат

«Меніңше, сұраққа ең жақсы жауап Ресей президентінің Астанаға сапары кезінде берген, сондай-ақ Қазақстан туралы сөз болғанда үнемі келтірілетін бағалары болмақ: «Елдеріміз жай одақтастар емес, барынша жақын одақтастар». Осыған ұқсас пікірді Қазақстан Республикасының басшылығы да келтіреді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 9 қарашада өткен саммитте: «Ресей — Қазақстанның стратегиялық серіктесі және одақтасы», деп атап өтті.

Мұның үстіне бұл Астананың екіжақты ынтымақтастықта ұстанатын дәйекті саясаты, оның жетістіктерін біз жақында ХХІ ғасырда тату көршілік пен одақтастық туралы шартқа қол қойылуының он жылдығына байланысты, сондай - ақ көпжақты бірлестіктерде өз желісін құру кезінде атап өттік», - деді Ресейдің Қазақстандағы Елшісі.

Оның айтуынша, Қазақстан ҰҚШҰ базасындағы Ұжымдық қауіпсіздік жүйесінің сенімді қатысушысы болып қала береді, ұйымды нығайтуға мұнан ары да өз үлесін қосуға дайын екендігін үнемі растайды.

«23 қарашада ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің Минскідегі сессиясы барысында Президент Тоқаев 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астанаға өтетін төрағалық ету бағдарламасының басым бағыттарын ұсынды. Айтылған тезистерде Қазақстанның осы құрылымдағы жұмысқа кәсіби және мүдделі көзқарасы көрсетілген. Мұның бәрі Қазақстан халқының ұлттық мүдделері мен ұмтылыстарына сүйене отырып, одақтастар таңдау қағидаттық бағытын ұстанатындығын айғақтайтындығы сөзсіз және біз мұны тек қана құптай аламыз», - деп атап өтті дипломат.

А.Бородавкин Қазақстан, көптеген басқа мемлекеттер, оның ішінде Ресейдің одақтастары мен интеграциялық серіктестері сияқты, тағы да шектеулер енгізілмеу үшін Батыстың Ресейге қарсы санкцияларын белгілі бір дәрежеде сақтауға мәжбүр деген пікірін білдірді.

Спикер Қазақстан халықаралық істерде барлық мүдделі тараптармен сындарлы өзара іс-қимыл мен тиімді экономикалық ынтымақтастықты көздейтін прагматикалық тәсілді басшылыққа алатындығын атап өтеді.

«Қазірдің өзінде айтылған Ресей-Қазақстан экономикалық байланыстары туралы деректерге Президент Тоқаевтың таяуда Бішкекте өткен ТМД мемлекеттері басшылары кеңесінің отырысында санкциялық саясатқа берген бағасын қоса кету артық болмайды. Ол өзі елі «жаһандық сауда мен мемлекеттердің әл-ауқатына теріс әсер ететін экономикалық санкцияларды қолдануға түбегейлі түрде қарсы» деп мәлімдеді. Біз де осындай көзқарасты ұстанамыз. Жаһандық макроэкономикалық «денсаулыққа» ғана емес, сонымен қатар барлық құрлықтағы адамдардың әл-ауқатына да зиян келтіретін экономикадағы біржақты заңсыз шектеулердің қауіптілігі туралы Ресей басшылығы үнемі айтады», - деп қорытындылады сөзін Елші.