Сарапшы: Қазақстанның ақпараттық кеңістігіне талас жүріп жатыр

Сарапшының айтуынша, НАТО елдерінің қолдауымен Ресей мен Украина арасындағы ақпараттық-психологиялық соғыс аясында Қазақстан екі жақтан да пропаганда нысанына айналуда, өйткені халықтың көп бөлігі орыс тіліндегі контентті белсенді пайдаланады, ал қазақстандықтардың бұқаралық санасы ықпал ету объектісі ретінде қабылданады. Ал жанжалдың екі жағы да Қазақстан үшін мұндай іс-әрекеттің жойқын ықпал етеріне мән беріп отырған жоқ.

«Мұндай жағдайда екі мәселе туындайды. Біріншісі – Қазақстан мемлекетінің қысқа мерзімді перспективада түрлі әдістермен ақпараттық қауіпсіздіктің сыртқы сын-қатерлерін төмендету арқылы өзінің ұлттық мүдделерін қорғауға дайындығы. Екіншісі – артып келе жатқан сыртқы саяси тәуекелдер, Ресей мен Украина арасындағы ұзаққа созылған қарулы қақтығыс тұрғысынан, сондай-ақ АҚШ пен Қытайдың ықтимал қарулы қақтығысы тұрғысынан ұлттық ақпараттық қауіпсіздік деңгейін арттыру жөніндегі ұзақ мерзімді стратегияны әзірлеу және іске асыру, оның аясында Қазақстанда синофобиялық көңіл-күйді арттыру мақсатында милитаристік насихаттың түрлі нарративтері де белсенді пайдаланылады», - деп жазды саясаттанушы өзінің Facebook парақшасында.

Ол тек «орыс әлемінің» жақтаушылары ғана үгіт-насихатқа ұшырайды деу үлкен қателік екенін айтты.

«Пропаганда – қоғамдық пікірді басқарудың әмбебап құралдарының жиынтығы. Бірқатар гибридті соғыстардың (оның аясына Қазақстан да енеді) бенефициарлары пропаганданы пайдаланады. Бірнеше акцияларда тек әдістер, технологиялар және қорытынды тиімділік деңгейі ерекшеленеді. Пропаганда адамдардың негізгі эмоционалды көзқарастарын, сезімдері мен алалаушылықтарын пайдаланады. Пропаганданың сүйікті құралы – «Өзіміз және өзгелер» моделін қолдану. Табысқа жету үшін пропаганда адамдарды идеялары мен құндылықтарын өздерінің топтық көңіл-күйлері мен қалауларымен сәйкестендіруге, қарама-қарсы көзқарастарды бөтен, дұшпан ретінде қабылдауға мәжбүрлейді. Мұндай әрекеттің салдары ұлтшылдық сезімдерді ояту, әлеуметтік араздықты қоздыру, қайшылықтарды күшейту болуы мүмкін», - дейді сарапшы.

Ал бүлдіру әрекетінің (деструктивті насихаттың) тиімділігі әлеуметтік-саяси қайшылықтардың күрт шиеленісуі, экономикалық дағдарыс, өмір сапасының нашарлауы жағдайында арта түседі.

«Өкінішке қарай, ресми статистика деректеріне қарамастан, қазақстандықтардың нақты сатып алу қабілеті айтарлықтай төмендеді, өмір сүру деңгейі түсіп кетті, соңғы екі жылда жергілікті атқарушы органдар мен жалпы Үкіметтің көпжылдық салғырттығынан қайғылы оқиғалар легі болды. Өткен қаңтардағы оқиғалар мемлекеттік төңкеріс әрекетінің нәтижесі ғана емес, жылдар бойы кедейлік шегінде тұрған азаматтардың басым бөлігінің шаршағанын да көрсетті. Сондықтан, өмір сапасын жақсы жаққа өзгерту мүмкіндігі жоқ, өзгелерді кінәлауға бейім көптеген қазақстандықтар ағыл-тегіл эмоциялардың объектісі болады», - дейді А. Мирманова.

Оның айтуынша, ұлт интеграциясы тұрғысынан Қазақстанның ақпараттық қауіпсіздігіне Украина аумағынан қазақстандық аудиторияға жұмыс істейтін Васил Гончар («пан Василь»), Жанара Ахмет (Жанна Бота), Наталья және Айдос Садықовтар ("Бәсе" жобасы), Константин Гудаускас және басқа да блогерлердің іс-әрекеттері айтарлықтай зиян келтіреді.

«Сөз бостандығының маңыздылығын түсінемін, алайда ақпараттық кеңістіктің осы субъектілері қызметінің әдістері, тұжырымдары Қазақстанның ұлттық мүдделеріне қайшы келеді, сондықтан мен олардың қызметін «бүлдіру әрекеті» деп санаймын.

Нақты жобалардан жалпы конвенциялық емес соғыс стратегиясына ауысып, барлық негізгі бағыттар бойынша тиімді жұмыс жүргізіп жатқан Украинаның ақпараттық-психологиялық операциялар орталығының өте жоғары кәсіби деңгейін атап өту қажет. Украиналық мамандардың жоғары кәсібилігінен бөлек, Батыс елдерінің, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ мамандары да Украина мемлекетіне сапалы ақпарат пен технологияларға қолжетімділікті беріп отыр. Мен британдықтардың ақпараттық технологиялар және ақпараттық соғыс стратегиясын әзірлеу бойынша әлемдегі ең жақсы мамандар екеніне бірнеше себептерге байланысты сенімдімін. Украинаны, оның ішінде ақпараттық әскерін сөзсіз қолдау – Украинаның жау ресурстарының бірнеше есе артықшылығына қарамастан сақталып отырғанына әсер ететін маңызды фактор», - деді А. Мирманова.

Сонымен қатар, саясаттанушы ресейлік ақпараттық әскер деңгейі соңғы 1,5 жылда жаңа категориялық мәндерге дейін өскенін атап өтті. 2022 жылдың бірінші жартысында Ресей-Украина қақтығысында Украина айқын басымдыққа ие болды.

«Ресей-Украина қақтығысы басталған сәттен бастап (2022 жылғы 24 ақпан) қазақстандықтардың бұқаралық санасы сыртқы манипуляциялық әсердің мүлдем басқа деңгейіне ұшырауда. Менің деректеріме сәйкес, 2022 жылғы 24 ақпан-11 наурыз күндері (қақтығыстың алғашқы екі аптасы) Батыс әскери блоктарына кіретін елдердің жеккөрушілік сөздерін пайдалана отырып, қазақстандықтар үшін жасалған контенттің жалпы көлемі ресейлік және украиналық ақпараттық әскердің тікелей көлемінен 2,4 есе асып түсті. Қазақстандықтардың виртуалды белсенділік деңгейі бойынша екі тренд айқын болды: жалпы Қазақстанда, әсіресе Алматыда наразылық көңіл-күйді сақтау. Ресеймен стратегиялық қатынастар сыни тұрғыдан бағаланды, Ресейден келген релоканттар мен орыс этносына қатысты өшпенділік үндеулеріне дейін жетті», - дейді маман.

Ол атап өткендей, Қазақстан халқына ақпараттық қысым қазірдің өзінде Ресеймен қарым-қатынасты тұрақсыздандыру үшін жеткілікті, бұл этносаралық қақтығыстарға айналуы мүмкін.

«Қауіпсіздік кеңесі мен мүдделі ведомстволар үшін біздің киберкеңістікте бүлдіру операцияларын жүргізу кезеңінде Қазақстанның тұрақтылығы үшін сын-тегеуріндерге мемлекеттің ден қою қажеттілігін ресми түрде мойындау маңызды. Гибридті соғыс аясындағы қазақстандықтардың бұқаралық санасы қазір екіжақты ақпараттық ықпалға ұшырауда. Ақпараттық операцияларға қазақстандық аудитория үшін контент авторларының географиясын айқындау жолымен дәлелденген көптеген бенефициарлар кіреді. Қазақстандық ұлттық мүдделердің тепе-теңдігі бұзылды, бұл біздің ел басшылығының саяси маневрлері үшін мүмкіндіктерді азайтады, сондай-ақ әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы этносаралық қақтығыстарды қоздыру және наразылық көңіл-күйінің жалпы өсуі арқылы Қазақстанда әлеуметтік шиеленіс ошақтарын құру қаупін арттырады», - деді А. Мирманова.

Әсіресе ақпараттық манипуляция жасау қаупі жоғары әлеуметтік топтарға мыналар жатады: КСРО-да тұру тәжірибесі жоқ жастар (30 жасқа дейін), ресейлік ақпараттық контент тұтынатын ҚР қарт тұрғындары, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасына қатысушылар және олардың туыстары, радикалды либералды-демократиялық көзқарастардың, ультраоңшыл және ультрасолшыл көзқарастағы Қазақстан азаматтары, сондай-ақ түрлі себептерге байланысты ақпаратты-сыни талдау дағдылары жоқ азаматтар.

«Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы шетелдік қысымды алдын ала төмендету мақсатында Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде ашық сараптамалық пікірталасты жандандыру қажет, өйткені кәсіби талқылау ұлттық мүдделерді қорғауға ықпал етеді, бұл өз кезегінде азаматтар тарапынан мемлекетке сенім деңгейін арттырады және сол арқылы өзге де дағдарыстық жағдайларда саяси сын-тегеуріндерді төмендетуге көмектеседі», - деп түйіндеді Ассоль Мирманова.