Жасанды интеллект елдің 2,5 мың ауыл мектебіне енгізіледі

Мемлекет басшысының «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауында берілген мектептердің функционалын нығайту, педагогтердің біліктілігін арттыру және әлеуметтік мәртебесін көтеру жөніндегі тапсырмаларын орындау мақсатында Үкімет білім беру инфрақұрылымын жаңғыртып, цифрлық технологияларды енгізіп, балаларды қолдауды кеңейтіп, кәсіптік білім беруді экономика қажеттіліктерімен сабақтастырып келеді.

Бұл жұмыс мектепке дейінгі тәрбиеден бастап мамандар даярлау мен ғылыми қызметке дейінгі білім беру траекториясының барлық кезеңін қамтиды.

Мектепке дейінгі білім беру: үш жыл ішінде балабақшаларда 232 000 орын ашылды

Елімізде мектепке дейінгі 12 066 ұйым жұмыс істейді. Онда 1 млн-нан астам бала барады, ал 167 мың бала мектепалды даярлық бағдарламасымен қамтылған. Қазіргі таңда кезекте тұрған 2-6 жас аралығындағы балалардың мектепке дейінгі тәрбиемен қамтылу деңгейі 96%-ды, ал осы жастағы балалардың жалпы санына шаққанда 70,4%-ды құрайды.

Соңғы үш жылда Қазақстанда мектепке дейінгі ұйымдарда 232 мың орын ашылды. 2027 жылдың соңына дейін тағы 68 мың орын ашу жоспарланған.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, «қаржы баланың соңынан ереді» қағидаты бойынша ваучерлік қаржыландыру енгізілуде. Пилоттық жоба 20 қала мен 23 ауданды қамтиды. Оған 5 965 ұйым қатысып, 1,3 млн-нан астам ваучер берілді.

Жаңа тетік енгізілгеннен кейін кезек 160 мыңнан 23 мың балаға дейін қысқарды. 2024–2026 жылдарды қамтитын пилоттық жобаны жүзеге асыру кезеңінде бюджет қаражатының үнемделуі 35,3 млрд теңгені құрады. Бұл механизм ата-аналардың балабақшаны таңдау мүмкіндігін кеңейтіп, қаржыландырудың атаулылығын арттырады.

Жаңа мектептер және заманауи білім беру ортасы: 7 жылда мектептердегі орын жетіспеушілігі бірнеше есе азайды

Соңғы бес жылда елімізде 1 млн-нан астам оқушы орнына арналған 1 120 мектеп салынды. 460,4 мың орындық 217 «Келешек мектептері» пайдалануға берілді. Жаңа білім беру ұйымдары зертханалар, STEM-білім беру, робототехника, спорт және шығармашылыққа арналған кеңістіктермен жабдықталған, инклюзивті білім беруге де жағдай жасалуда.

Осылайша, инфрақұрылымдық саясат біртіндеп орын тапшылығын шешуден балаларға заманауи білім беру ортасын қалыптастыруға қарай бағытталуда. Мұнда оқушылар базалық біліммен қатар инженерлік, зерттеушілік және технологиялық ойлау қабілеттерін дамытуға мүмкіндік алады.

2019 жылдан бері үшауысымды мектептер саны мен оқушы орындарының болдамды тапшылығы төрт есе, апатты жағдайдағы мектептер саны екі есеге қысқарды. Демографиялық өсім мен ішкі көші-қон үдерістерін ескере отырып, бұл бағыттағы жұмыс жалғасып келеді. Қазіргі уақытта 59,3 мың орынға арналған 101 мектептің құрылысы жүргізілуде. Жыл соңына дейін 38,2 мың орынға арналған 72 мектепті пайдалануға беру жоспарланған.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес шамамен 1 300 мектепті жаңғырту бағдарламасы да жүзеге асырылуда.

Ауылдық жерлердегі білім беру: 2019 жылдан бері 511 мектеп салынды

Қала мен ауыл арасындағы білім беру алшақтығын қысқартуға ерекше назар аударылып келеді.

Еліміздегі мектептердің 65%-ы ауылдық жерлерде орналасқан. Онда 1,5 млн-нан астам бала білім алып, 214 мың педагог еңбек етеді. 2019 жылдан бері 511 ауыл мектебі салынды, оның ішінде 84-і — «Келешек мектептері». Биыл тағы 49 мектеп салынып жатыр. Мектептерді реновациялау бағдарламасы бойынша 1 300 нысанның 820-сы ауылдық жерлерде орналасқан.

Жасанды интеллект білім беру жүйесінің бір бөлігіне айналуда: пилоттық жоба шағын жинақты мектептерде басталды

Білім беру саласындағы тағы бір маңызды бағыт — жасанды интеллектіні енгізу.

Мемлекет басшысының 2025 жылғы Қазақстан халқына Жолдауында берген тапсырмаларын орындау шеңберінде цифрлық инфрақұрылым дамытылып, білім алушылардың жеке қажеттіліктеріне бейімделген оқыту тәсілдері енгізілуде. Сондай-ақ педагогтерді ЖИ қолдануға даярлау жұмыстары жүргізілуде.

1 қыркүйектен бастап Павлодар және Қызылорда облыстарының мектептерінде пилоттық жоба іске қосылды. Бірінші кезеңде 500 шағын жинақты мектепті қамту көзделген. 2029 жылға дейін бұл технологияларды осындай 2,5 мың мектептің барлығына енгізу жоспарлануда.

ЖИ оқушыларға жеке тапсырмалар таңдауға, оқу нәтижелерін талдауға және білімдегі олқылықтарды анықтауға көмектеседі. Бұл ретте мұғалімнің кәсіби мүмкіндіктерін кеңейтеді.

Мықты педагог — білім сапасының негізі

2019 жылы қабылданған «Педагог мәртебесі туралы» заң мұғалімдердің құқықтық қорғалуын және әлеуметтік кепілдіктерін күшейтті. 2020 жылдан бастап Мемлекет басшысының тапсырмасымен педагогтердің жалақысы екі есе өсті. Біліктілік санаты, сынып жетекшілігі, жазбаша жұмыстарды тексеру, тәлімгерлік және магистр дәрежесі үшін қосымша ақы қарастырылған.

2023 жылғы қыркүйектен бастап мектепке дейінгі ұйым педагогтерінің жалақысы 30%-ға өсті. Өндірістен колледждерге келген мамандарға да қосымша төлемдер қарастырылған. Ауыл педагогтерінің еңбекақысы қаладағы қарағанда кемінде 25%-ға жоғары.

Педагог мамандығының қоғамдағы беделін арттыруға да жүйелі түрде көңіл бөлінуде. «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» құрметті атағы белгіленді. Екі педагог жоғары дәрежелі мемлекеттік ерекшелік — «Қазақстанның Еңбек Ері» атағына ие болды. Мұғалімдердің еңбегін мойындау және ынталандыру мақсатында 103 педагог «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» құрметті атағымен марапатталды.

Сонымен қатар білім беру жүйесінің басқарушылық және кадрлық әлеуеті жаңартылуда. 2023 жылдан бастап 2026 жыл аралығында «Білім берудегі өзгерістердің 1000 көшбасшысы» жобасы аясында 986 педагог кадрлық резервке енгізілді.

Дарынды балалар: мектептегі дайындықтан — әлемдік нәтижелерге дейін

Дарынды және талантты балаларды жан-жақты қолдау — Мемлекет басшысының дәйекті түрде беріп келе жатқан тапсырмаларының бірі. Халықаралық пәндік олимпиадалардың жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне сыйақы төленеді: алтын медаль үшін — 1 500 АЕК, күміс медаль үшін — 1 000 АЕК, қола медаль үшін — 500 АЕК. Олардың тәлімгерлеріне тиісінше 150, 100 және 50 АЕК мөлшерінде сыйақы беріледі.

Қазақстандық жоғары оқу орындарына ҰБТ тапсырмай-ақ грант негізінде оқуға түсу мүмкіндігі қарастырылған. Осындай мүмкіндік халықаралық конкурстар мен спорттық жарыстардың жүлдегерлеріне де берілген. 2026 жылы Президенттің тапсырмасы бойынша ақшалай сыйақылар халықаралық ғылыми жобалар конкурстарының жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне де берілді.

Өткен оқу жылында оқушылар 44 халықаралық олимпиадалар мен ғылыми конкурстарда 1 067 медаль жеңіп алды. 2026 жылы Колумбияда өткен 56-шы IPhO халықаралық физикалық олимпиадасында команданың барлық бес қатысушысы алғаш рет алтын алды. Қазақстан бейресми командалық медальдық есепте бірінші орынды бөлісті.

Физика, химия, биология, математика, география және информатика пәндері бойынша халықаралық олимпиадаларда 28 медаль жеңіп алды. Қазақстан химия пәні бойынша әлемнің үздік 10 елінің, ал математика бойынша үздік 25 елінің қатарына кірді.

Тең мүмкіндіктер және балаларды қолдаудың заманауи жүйесі

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға тең мүмкіндіктер жасау — Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындаудың маңызды бағыттарының бірі.

Психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияларда ерекше білім беру қажеттіліктері бар 237 мың бала тіркелген. Мектеп жасындағы 121 мың баланың 73%-ы жалпы білім беретін мектептерде, тағы 17 мыңы арнайы мектептерде оқиды.

Қолдауды 540 бейінді ұйым, оның ішінде 99 арнайы мектеп, 49 балабақша, 240 түзету кабинеті, 14 оңалту орталығы және 12 аутизм орталығы қамтамасыз етеді. Үш жыл ішінде желі 52 ұйымға өсті.

Инклюзивті білім беруге жағдай мектепке дейінгі ұйымдардың 80%-ында, мектептердің 95%-ында, техникалық және кәсіптік білім беру (ТжКБ) ұйымдарының 90%-ында жасалған.

Балалармен 11 336 арнайы педагог, 6,5 мыңға жуық педагог-ассистент және 250 жеке көмекші жұмыс істейді. Арнайы педагогтерді 17 ЖОО дайындайды. Ағымдағы оқу жылынан бастап 8 колледжде «Логопедия» мамандығы бойынша дайындық басталды, тағы 6 колледжде педагог-ассистенттерді даярлау басталады.

ТжКБ: кадрларды даярлау экономика сұранысына қарай қайта құрылады

Мемлекет басшысының жүйелі шешімдері техникалық және кәсіптік білім беруді едәуір нығайтуға және оның еңбек нарығымен байланысын күшейтуге мүмкіндік берді. Бүгінде 763 колледжде 556 мыңнан астам студент оқиды. ТжКБ-ны қаржыландыру 2025-2026 оқу жылында 424,9 млрд теңгеге жетіп, үш жыл ішінде 34,1%-ға ұлғайды. Мемлекеттік тапсырыс 344,9 мыңнан 393,3 мың орынға дейін өсті.

Үш жылда түлектер саны 141,3 мыңнан 169,2 мың адамға дейін, жұмысқа орналасқандар саны — 92,8 мыңнан 112,7 мыңға дейін, оның ішінде мамандық бойынша — 72 мыңнан 90,6 мыңға дейін артты.

552 кәсіби стандарт негізінде 14 494 білім беру бағдарламасы, оның ішінде 4 348-і жұмыс біліктілігі бойынша әзірленді. Жіктеуіш 20 мамандықпен толықтырылды, олар бойынша тағы 243 бағдарлама даярланды. Оқытуға ЖИ, микробіліктілік және Minor-бағдарламаларды қолдану дағдылары енгізіледі.

2030 жылға қарай еңбек нарығының жыл сайынғы қажеттілігі 225-256 мың маман болады деп бағаланып отыр, сұранысқа ие мамандықтардың 70%-дан астамы ТжКБ жүйесіне тиесілі. Экономиканың орта мерзімді қажеттілігі 1,8 млн-нан астам жұмысшы мамандықты құрайды.

Осы аралықта дуальды оқытумен қамту 108 мыңнан 138,2 мың студентке дейін өсті. Дайындықты 11,7 мың кәсіпорынмен бірлесіп 552 колледж жүргізеді. Қамту 35%-ға жетті, міндет — оны кем дегенде 40%-ға дейін арттыру.

Жергілікті атқарушы органдар мен кәсіпорындардың қолдауымен 174 колледж, тағы 13 колледж жер қойнауын пайдаланушылардың қолдауымен заманауи жабдықтармен жабдықталған. 11 өңірде 20 мың орындық 13 колледж салу көзделген.

«Қазақстан балалары»: балалық шақты қорғаудың жаңа архитектурасы

Президенттің тапсырмасы бойынша 2026-2030 жылдарға арналған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы әзірленді. Елде шамамен 6,9 млн бала тұрады, бұл халықтың 34%-ы. Құжат төрт бағытты біріктіреді: қауіпсіздік, білім, денсаулық, отбасы және әлеуметтік қорғау. 10 негізгі индикатор және 158 іс-шара анықталды.
Тәуекелдердің алдын алуға баса назар аударылады. Психологиялық қолдау орталықтары мен 111 байланыс орталығы жұмыс істейді, мектептерде қауіпсіздік сабақтары мен «ДосболLIKE» бағдарламасы енгізілді, сақтау және техникалық қорғау жүйелері күшейтілуде.

Агрессия мен буллингті анықтау үшін бейнебақылау бойынша ЖИ қолдану, психологиялық диагностика мен сүйемелдеудің бірыңғай цифрлық жүйесін дамыту, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен балаларға көмек көрсету кабинеттерін құру көзделген.

2027 жылдан бастап mGov платформасында мемлекеттік қолдау туралы мәліметтерді біріктіретін және отбасы қайта-қайта өтініш бермей-ақ ведомствоаралық қолдауды қамтамасыз ететін «Бала жолы» жүйесін енгізу жоспарлануда.