Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар Батыс Қазақстан облысында да аз емес

Бастапқыда Желтоқсан оқиғасы деп аталып, бүкіл қазақ халқына «ұлтшыл» атағы таңылғанымен, кейінгі кезде оны көтеріліс деп атау туралы жиі айтылып келеді.

Желтоқсанның сол аязды күндері ел басшылығына сырттан келген адамның тағайындалуына байланысты наразылық білдіріп, алаңға барғандар арасында Батыс Қазақстан облысынан Алматыда оқып немесе жұмыс істеп жатқандар аз болған жоқ. Соның бірі - қазіргі кезде Орал қаласында тұратын, Жалпақтал топырағында туып-өскен Әлібек Тәутенов. Төтенше жағдай саласында қызмет ететін оның жадынан сол күндер еш уақытта өшпек емес. Әйтеуір ереуілге қатысқан Әлібек аса көп зардап шекпеген. Тұщы етіне ащы таяқ тигенімен, оларды басқалардан бөлектеп қуған жазалаушылар Ал­матының әуежайы, Талғар ауылы жағына желкелеп апарып тастаған да, жөніне жүре берген. Солар­­дың ішінде жүрген қоғамдық тәртіп сақшысы, ұлты қазақ, мосқалдау майор:

- Шырақтарым, жағдайды ушық­тырмаңдар! Үйлеріңе қай­тың­дар! - деп жылы үнмен қам­қор­лық та­ны­та сөйлегесін, ішінде Әлібек бар, басқасы бар сол жер­ден дереу кетті. Кетпеске де шара­сы жоқ еді.

Тағдыр жалпақталдық жігітке оң көзімен қараса керек. Көтері­ліс­тен кейінгі қым-қуыт күндерде, сірә, құзырлы орындардың назары негізінен студент жастарға ауып, жұмысшылар көп еленбеген сыңайлы. Ал Әлібек тек жай жұмысшы емес, өндіріс озаты болатын. 1985 жылы әскер қатарынан оралған ол Алматы қаласындағы тұрмыстық аспаптар жасайтын зауытқа жұмысқа кіргенді. Алғашында қарапайым жұмысшы болған оның техникаға бейімдігін байқаған шеберлер атақты «Алматы» кір жуу машинасын құрастыру цехына ауыстырды. Сөйтіп, таңдаулылар қатарына еніп, мақтау-марапатқа ие бола бастады. Оны бірден байқап, өсі­ріп жүрген де өзге ұлт өкілдері, соның ішінде орыстар.

- Біз алаңға орыс халқына қар­сы наразылық білдіріп шыққаны­мыз жоқ, - деді Әлібек, - Өзге ұлт өкілдері секілді, қарапайым орыс­тың да талай жақсылығын көрдім. Сондықтан ондай ойымыз болған да емес. Орталықтың озбырлық әрекетіне қарсылық көрсетуді бәзбіреулер күні бүгінге дейін теріс түсіндіруге тырысып бағады.

Міне, сол өзі айтқан қарапайым жандардың қамқорлығы шығар, ол әрі қарай алаңсыз жұмыс істеп, жатақханада өмір сүрді. Алайда түбінде тіміскілеудің таяғы тиерін сезгесін, уақытша орын ауыстыруды қалапты. Өзіндей «күдікті» көптеген қазақ жігіттерімен бірге 1989 жылы Алматыдан Хабаровск аймағына кетті. Осындағы Светлогорск қаласына келіп тұрақтап, бетоншы болып жұмыс істеді. Он айдан соң, жас жұбайымен елге оралуды ұйғарды. Ауылына кел­се, тыныш екен. Мұны ешкім сұ­рап, тумаларын мазаламаған. Арада жылдар өткен соң, облыс орта­лығына ауысты.

- Бізге енді жетпей тұрғаны - қоғамдық ұйым құру, - дейді Әлібек Тәутенов. - Меніңше, Орал қаласының өзінде он шақ­ты «желтоқсаншы» бар. Со­лар­­дың бірі - жерлесім Ақылбек Қуан­ғалиев. Екінші жерлесім Амангелді Мырзағалиев те аман-сау. Маңғыстауда вахталық әдіспен жұмыс істеп, күнделікті нәпақа­сын тауып жүр. Өзге аудандарда да баршылық. Әзірге басымыз қосылмай жүр.

Сол секілді Жәнібек ауданында сонау 1986 жы­лы желтоқсанның сұрапыл күн­дері көтеріліс алаңындағы қа­зақ жастарының қатарынан та­был­ған Талғат Аққойшин, Сүйін­ғали Шүкіров сынды азаматтар өмір сүріп жатыр.

Қазір республикада да, облыс орталығында да сан алуан қоғамдық ұйым әрекет етеді. Ол дұрыс та. Тек өңірде желтоқ­сан көтерілісі­не қатысушылардың әлеуметтік мүдделерін қорғайтын қоғамдық ұйым жоқ. Желтоқсан­шы­лар­дың алды елу жастан асса, соңы соларды өкшелеп келеді. Сон­дықтан олардың әлеуметтік мүд­делерін (тегін емделу, пәтер ке­зегі, қосымша өтемақы т.б.) тек қо­ғамдық ұйымның заңдық не­гіз­де қорғай алатыны еш талас ту­ғызбайды.