Алматыда автотұрақ көбейсе, кептеліс мәселесі шешіле ме – сарапшылар пікірі
АЛМАТЫ. KAZINFORM – Алматыда биыл бірнеше коммуналдық автотұрақ құрылысы басталады. Сарапшылар бұл қаладағы көлік қозғалысы мен кептеліс мәселесіне қаншалықты әсер ететін айтты.
Мегаполис көшелерінде күн сайын 1,5 млн астам көлік жүреді. Оның 700 мыңға жуығы - өңірлерден келетін көліктер. Қазір қалада тротуар түрінде 12 мың, алаң түрінде 6 мың көлікке арналған орын бар. Биыл көпқабатты тұрақтар салынбақ.
— 2025 жылы Алматының Медеу ауданында коммуналдық механизацияланған тұрақтардың, сондай-ақ «Көктем-3» шағын ауданында бір коммуналдық көпқабатты паркингтің құрылысын бастау жоспарланған, – деп хабарлады «Алматы паркинг» мекемесінен.
Сондай-ақ «Алматы паркинг» жауабына сәйкес, мекемеде қала бойынша көпқабатты тұрақтардың саны туралы деректер жоқ. Себебі, ондай тұрақтар жеке аумақтарда — тұрғын үй кешендерінде, сауда және бизнес-орталықтарында орналасқан.
— Біздің мақсатымыз – көшеде, жол бойында автотұрақ іздеп жүрген көліктердің санын азайту. Қала орталығында жүргізушілердің көпшілігі көліктерін ұзақ уақытқа қалдырады. Осылайша олар уақытша тұрақ іздеген көлік иелеріне автотұрақты қолдану мүмкіндігін шектейді, – делінген мекеме жауабында.
Қала бойынша көпқабатты автотұрақтардың салынуы бұл өзекті мәселенің шешімі болуы мүмкін еді. Алайда құрылыс компаниялары мұндай жобаларды қолға ала бермейді. Урбанист, Мәжіліс жанындағы Қоғамдық палатаның мүшесі Гүлмира Байғабылованың айтуынша, көпқабатты автотұрақтың құрылысына жұмсалған қаражат ұзақ уақыт өтеледі, сондықтан инвесторларды қызықтырмайды. Сонымен қатар көлікті тұрғын үйлердің жанында қалдыру мүмкіндігі де мұндай жобаларға сұранысты азайтады.
- Көпқабатты автотұрақтарды салуға тұрғын үй немесе коммерциялық ғимараттар құрылысына жұмсалған қаражатпен тең шығын кетеді. Алайда олардың шығыны әлдеқайда тезірек ақталады. Егер көпқабатты автотұрақтарда оған жұмсалған қаражатты ақтауға мүмкіндік беретін тарифтерді орнататын болса, мұндай тұрақтар сұранысқа ие болмайды. Өйткені, адамдар көлігін жақын ауладағы тегін тұраққа қоюды жөн көреді. Әрине, көпқабатты автотұрақтарды салудың пайдасы жоқ деп айтуға болмайды, бірақ бұл әдіс басқа шешімдерден бірге іске асуы қажет, – деді ол.
Сарапшы басты міндет – тұрақ орындарының санын көбейту емес, жалпы көліктердің санын азайту деп санайды. Бұл пікірмен «Общая дорога» жол қозғалысы қауіпсіздігі қауымдастығы» қоғамдық бірлестігінің президенті Арсен Шакуов та келіседі.
Ол бірінші кезекте пайда табуды ойлайтын құрылыс компаниялары үшін автотұрақ салу экономикалық тұрғыдан тиімсіз екенін атап өтті. Айтуынша, тұрғын үй кешенінің құрылысы кезінде бірден көпқабатты автотұрақты қарастырып, кейін оны көпшіліктің қолдануына мүмкіндік берсе, мәселені ішінара шешуге болады. Алайда қазіргі таңда заң жүзінде мұндай нормативтер жоқ.
Сондай-ақ сарапшылар автотұрақ санын көбейтудің теріс әсері болуы мүмкін екенін де ескертеді.
- Автотұрақты көбейту үшін адамдардан белгілі бір аумақты алу қажет. Ал әлемдік тәжірибе бұл теріс шешім екенін көрсетеді. Егер біз қалада 400 мың автокөлік бар деп алсақ, ал бір автотұрақ кем дегенде 15 шаршы метр болса, онда оларды орналастыру үшін 6 шаршы шақырым тұрақ қажет болады. Бұл - шамамен Төле би — Розыбакиев — Абай даңғылы — Абылай хан көшелері ортасындағы алаңдай аумақ. Өңірден тағы мыңдаған көлік келетінін ескерсек, бұл аумақты екі есе көбейту керек, – деді Гүлмира Байғабылова.
Сарапшы пікірінше, Алматыдағы жерасты паркингтері мен ақылы автотұрақтар барлық автокөліктерді сыйдыра алмайды. Қолданыстағы 12 500 ақылы автотұрақтың санын екі есе көбейтсе де, бұл жалпы көліктердің тек 3%-ын қамтиды.
- Адамдар үшін басты көлік құралы – автомобильдің болуы тиімді нәтиже әкеліп жатқан жоқ. Қосымша автотұрақтардың салынуы қайта көліктердің көбеюіне әсер етеді. Себебі, тұрақ табу қаншалықты жеңіл болса, адам негізгі қозғалыс құралы ретінде көлікті соншалықты таңдайды. Нәтижесінде біз шешімі жоқ шеңберде қаламыз: жол инфрақұрылымы ұлғаяды, сонымен бірге автомобиль, кептеліс пен ауаның ластануы да күрделенеді, – деді ол.
Сарапшы Алматы «адамдарға арналған қалаға» айналуы үшін кешенді шараларды іске асыру қажет екенін айтады. Мысалы, қаладағы кеңістік жаяу жүргіншілерге ыңғайлы болуы үшін жаңа автотұрақтар салуға мораторий енгізуді және қала орталығындағы қолданыстағы автотұрақтарды азайтуды ұсынады. Екіншіден, тұрғындар велосипедпен жақын маңдағы метро бекетке немесе автобус аялдамасына қауіпсіз және ыңғайлы жетіп, содан кейін қоғамдық көлікпен жүре алатындай ыңғайлы веложолдар жүйесін әзірлеу қажет. Үшіншіден, қоғамдық көліктің өзін дамыту қажет: жылдамдығын арттыру, басымдыққа ие жол жолақтарын жасау, көліктен-көлікке ауысып отыруды ыңғайлы ету.
Арсен Шакуов қалаға ақылы кіру талабын енгізу, көлік салығын көтеру немесе автокөліктерді тіркеуді шектеу сияқты көпшілік қолдамайтын шешімдерді қабылдау қажет екенін атап өтті.
- Көлік иелері, мұндай өзгерістерге қарсы болуы мүмкін. Бірақ бұл - экологиялық таза әрі қолайлы қалалық ортаны құру үшін қажетті шаралар. Сонымен қатар моторы жоқ мопед және электрлі самокат секілді көлік құралдарын пайдалану маңызды. Бұл қаладағы кептелісті азайтуға көмектеседі, – деді ол.
Осы орайда, кептеліс пен автотұрақ мәселелеріне қатысты әлемдік тәжірибені назарларыңызға ұсынамыз.
Нью-Йорк
Нью-Йоркте 1982 жылы Манхэттеннің орталық аудандарында жаңа тұрақ салуға ресми түрде тыйым салынған. Ол бойынша жаңа ғимараттардағы тұрақ орындарының санын шектейтін қатаң шектеулер бекітілді. Ал көп жағдайда мүлдем тұрақ салынбады. Мұндай шешім кептеліс мәселесін шешу және экологияны жақсарту үшін қабылданды. Өйткені 1970 жылдардың өзінде Манхэттенде көліктің көптігінен жол қозғалысында қиындықтар туындады.
Қала қоғамдық көлікті, жаяу жүргіншілер инфрақұрылымын және веложолдарды дамытуға баса назар аударды. Мысалы, 2007 жылы урбанист Ян Гейл Бродвей көшесін өзгерту жобасын қолға алады. Ол бойынша автомобиль қозғалысы шектеліп, көше бойында, әсіресе Таймс-сквер аймағында жаяу жүргіншілерге арналған аймақ пен жасыл кеңістіктер құрылады. Нәтижесінде қалада көлік апаты азайып, көшедегі әлеуметтік белсенділік айтарлықтай артқан.
Париж
2016 жылы Париж әкімі Анн Идальго автотұрақтарды жасыл алаңдар мен жаяу жүргіншілер кеңістігіне ауыстыратын бағдарламаны жүзеге асыра бастады. Оның бастамасы бойынша Париждің тарихи аудандарына көліктердің кіруіне тыйым салынды.
Ал 2020 жылы Идальго «15 минуттық қала» бағдарламасын іске қосты. Жоба бойынша барлық қажеттілік жақын қашықтықта орналасады және бұл көлік қажеттілігін азайтады.
Франция астанасында жолдарды кеңейтудің және жаңа жол айрықтарын салудың орнына велосипед инфрақұрылымы мен жаяу жүргіншілер аймақтарын дамытуға назар аударылып келеді. Идальго жұмыс істеген уақытта Парижде 700 шақырымнан астам веложол салынған.
Богота
Богота қаласында метро баламасы ретінде TransMilenio жылдам жүретін автобустар жүйесі құрылған. Сондай-ақ велосипед жолдарының желісі кеңейтіліп, орталықта тұрақ салуға шектеулер енгізілген. Ал жексенбі күні магистральды көшелер жабылып, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің қолданысына беріледі. Бұл шешімге алғашқы уақытта тұрғындар қарсы болған. Алайда кейін демалыс күні басты көшелердің жабылуы қалалық мәдениеттің бір бөлігіне айналды.
Лондон
Арсен Шакуовтың айтуынша, Алматы секілді кептелістен зардап шегетін Лондонда қалаға кіру үшін күніне 40 фунт (шамамен 26 000 теңге) төлеу керек. Автотұрақ құны сағатына 4-5 фунт (шамамен 3 000 теңге). Бұл шаралар тұрғындарды қоғамдық көлікке ауысуға итермелейді. Салыстырмалы түрде Алматыда автотұрақ құны - сағатына 100 теңге.
Жапония
Жапонияда көлік сатып алмас бұрын оған арналған жеке орның бар екенін дәлелдеу керек. Сонымен қатар, сатып алушы қомақты салық төлейді, оның ішінде сән-салтанат салығы және автомобильдің құнын едәуір арттыратын басқа төлемдер бар.
Сингапур
Сингапурда көлік иелері әлемдегі ең жоғары көлік салығын төлеуге мәжбүр — акциз және тіркеу бажы автомобиль құнының 150%-ына жетуі мүмкін. Бұл қатаң шаралар жолдардағы көліктердің санын азайтуға бағытталған. Көлік иесі көлікті сатып алу, ауаның ластануы үшін және сән-салтанат салығын төлейді.
Еске салайық, бұған дейін Алматыда «Сергек» камералары енді автотұрақ ережелерін бұзған көліктерді анықтай алатынын жазғанбыз.