Amnesty International: 2025 жылы әлемдегі өлім жазасы 45 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті

АСТАНА. KAZINFORM — 2025 жылы әлем бойынша өлім жазасына кесілгендер саны соңғы ондаған жылдағы ең жоғары көрсеткішке жетті. Бұл туралы Amnesty Internationa l жариялаған жаңа баяндамада айтылды.

Фото: freepik.com

Ұйым мәліметінше, өткен жылы әлемнің 17 елінде кемінде 2707 адам өлім жазасына кесілген. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 78 пайызға көп және 1981 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш саналады.

Баяндамада өлім жазасының күрт өсуіне негізінен Иран әсер еткені атап өтілген. Amnesty International дерегіне сәйкес, 2025 жылы Иранда 2159 адам өлім жазасына кесілген. Бұл елдегі соңғы бірнеше онжылдықтағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды.

Құқық қорғаушылар Иран билігі өлім жазасын «саяси қысым мен бақылау құралы» ретінде кеңінен қолдана бастағанын мәлімдеді. Әсіресе 2025 жылғы маусымда Израильмен болған қақтығыстан кейін мұндай істер көбейгені айтылған.

Ұйымның пікірінше, кейбір мемлекеттер азаматтық еркіндіктерді шектеп, оппозициялық көзқарастарды басу арқылы билікті күшейтуге ұмтылып отыр. Amnesty International мұндай үрдіс халықаралық адам құқықтары нормаларын елемеумен қатар жүретінін атап өтті.

Баяндамада Қытай бойынша нақты деректер енгізілмеген. Amnesty International Қытайда орындалған өлім жазалары туралы мәліметтер мемлекеттік құпия ретінде сақталатынын айтып, нақты статистика жинау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Соған қарамастан ұйым Қытайды әлемдегі өлім жазасын ең көп қолданатын ел деп есептейтінін жеткізді.

Баяндамада Сауд Арабиясы да рекордтық көрсеткіш тіркегені айтылған. 2025 жылы бұл елде кемінде 356 адам өлім жазасына кесілген. Бұл 2024 жылғы 345 адамдық көрсеткіштен де жоғары.

Кейбір басқа елдерде де өлім жазасының саны айтарлықтай артқан. Атап айтқанда, Кувейтте көрсеткіш 6-дан 17-ге дейін өссе, Мысырда 13-тен 23-ке дейін көбейген. Ал Йеменде кемінде 38 адамнан 51 адамға дейін артқан.

Ал АҚШ 2025 жылы Америка құрлығында өлім жазасын қолданған жалғыз мемлекет болып қалды. Amnesty мәліметіне сәйкес, АҚШ-та былтыр 47 адам өлім жазасына кесілген, бұл — 2009 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш.

Сондай-ақ Сингапур 17 адамды өлім жазасына кесіп, 2003 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жеткен.

Amnesty International баяндамасында кейбір мемлекеттер өлім жазасын қоғамдық қауіпсіздік пен тұрақтылыққа қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы «ескерту сигналы» ретінде қолданатыны да атап өтілген.

Осыған дейін Қытайда 27,7 млн доллар көлемінде пара алды деп айыпталған бұрынғы жоғары лауазымды шенеунік Лу Кэхуа да екі жылға кейінге қалдырылған өлім жазасына кесілген болатын. Бұған қоса, Қытайдың бұрынғы қорғаныс министрлері Вэй Фэнхэ мен Ли Шанфу де жемқорлық ісі бойынша осындай жаза алған еді