Соған қарамастан, еліміз бағалы металды өндіру бойынша әлемде 15-орында.
Алтын зергерлік өнеркәсіп пен электроника өндірісінде ғана емес, инвестициялық актив және мемлекеттік резервтерді қалыптастыру құралы ретінде де кеңінен қолданылады.
Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары әлемдік нарықта алтынды тұтынудың негізгі бағыттары арасындағы арақатынас өзгеріп келеді. Инвестициялық сұраныстың өсуіне байланысты бағалы металды зергерлік өнеркәсіпте және кейбір басқа салаларда пайдалану көлемі азайып жатыр.
АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) бағалауы бойынша, әлемде тұтынылатын алтынның ең үлкен үлесі, яғни 40%-ы зергерлік бұйымдарға тиесілі. Тағы 24%-ын физикалық алтын құймалары, 21%-ын орталық банктер мен басқа да мекемелердің сатып алуы құрайды.
Ресми монеталарға, медальдарға және олардың көшірмелеріне 7%, электр техникасы мен электроникаға да 7% тиесілі. Өзге бағыттардың үлесі 1%-ды құрайды. Бұл бағалауларға биржалық инвестициялық қорларға (ETF) және алтынмен қамтамасыз етілген осындай басқа да құралдарға салынған инвестициялар кірмейді.
Дүниежүзілік алтын кеңесінің сарапшыларының мәліметінше, биржадан тыс операцияларды қоса алғанда, 2025 жылдың қорытындысы бойынша әлемдік алтынға сұраныс алғаш рет 5 мың тоннадан асты. Алтынның орташа жылдық бағасы 44%-ға өсіп, трой унциясы үшін 3,4 мың АҚШ долларына жетті. Бағаның қымбаттауына байланысты зергерлік бұйымдарға деген физикалық сұраныс 18%-ға төмендесе, инвестициялық сұраныс 84%-ға артты.
Әлемде алтын өндіру көлемі өсіп келеді
2025 жылдың қорытындысы бойынша әлемде алтын өндіру көлемі 3,8 мың тоннаға жетті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 2%-ға көп. 2024 жылы аталған көрсеткіш 3,7 мың тоннаны құраған.
Соңғы он жылда алтын өндіру көлемі 13,6%-ға өсті. 2015 жылы бұл көрсеткіш 3,4 мың тонна болған. Осы кезеңдегі ең елеулі төмендеу 2020 жылы тіркеліп, өндіріс көлемі 4,4%-ға қысқарды.
Ұсынылған деректерге сәйкес, 2021 жылдан бастап алтын өндіру көлемі жыл сайын артып келеді. Алайда өсім қарқыны 3,5%-дан аспаған. Ал 2023 және 2024 жылдары өсім 1%-дан төмен болды.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қытай әлемдегі ең ірі алтын өндіруші ел атанды. Елде 384,3 тонна алтын өндірілді. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 1,1%-ға көп.
Екінші орында 345 тонна алтын өндірген Ресей тұр. Елдегі өндіріс көлемі 4,5%-ға өскен. Одан кейінгі орындарға Австралия (293,2 тонна), Канада (213,3 тонна) және Перу (208,9 тонна) жайғасты.
Осы бес елдің үлесіне әлемдік алтын өндірісінің жиынтық көлемінің 37,9%-ы тиесілі.
Алтын өндіруші ең ірі он елдің қатарына сондай-ақ Гана (187,3 тонна), АҚШ (157 тонна), Өзбекстан (125,4 тонна), Мексика (113,5 тонна) және Индонезия (104,2 тонна) кірді.
Аталған елдердің ішінде өндіріс көлемін ең көп арттырғаны — Гана. Онда алтын өндіру 21%-ға өсті. Ал Индонезияда бұл көрсеткіш 24,8%-ға төмендеді.
Қазақстан алтын өндіруден 15-орынға жайғасты
Халықаралық бағалауларға сәйкес, Қазақстан 82,4 тонна алтын өндіріп, әлемде 15-орынға ие болды. 2024 жылы елімізде 87,1 тонна алтын өндірілген еді. Осылайша, бір жылда өндіріс көлемі 5,4%-ға қысқарды.
Қазақстанның әлемдік алтын өндірісіндегі үлесі шамамен 2,2%-ды құрады. Ал Қырғызстан 23,5 тонна алтын өндіріп, алғашқы жиырма елдің қатарына кірмеді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінде 2025 жылдың қорытындысы бойынша алтын өндірудің жиынтық көлемі 592,5 тоннаға жетті. Бір жылдағы өсім 1,2% болды.
2020 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 6,6%-ға немесе 36,8 тоннаға артты.
Соңғы бес жылда алтын өндіру көлемін ең көп ұлғайтқан ел — Өзбекстан. Онда өндіріс 25,2%-ға өсті. Ресейде бұл көрсеткіш 4%-ға, Қазақстанда 4,1%-ға артты. Ал Қырғызстанда керісінше, өндіріс көлемі 3,2%-ға азайды.
Осылайша, соңғы бес жылда ТМД елдерінде алтын өндіру көлемінің жалпы өсімінің шамамен 68,5%-ы Өзбекстанның үлесіне тиді.
Қазақстанда алтын өндіру көлемі төмендеді
Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы өңделмеген, жартылай өңделген немесе ұнтақ түріндегі алтын өндірісі 127 тоннаны құрады.
Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4%-ға аз. 2024 жылы аталған көрсеткіш 132,3 тонна болған.
Соның ішінде аффинаждалған алтын өндірісі 4,2%-ға төмендеп, 74,3 тоннадан 71,2 тоннаға дейін азайды.
Айта кету керек, ұлттық статистика деректері халықаралық бағалаулардан ерекшеленеді. Бұл есептеу әдістемесіндегі айырмашылықтарға және өнімнің жекелеген санаттарын есепке алу тәртібіне байланысты.
2026 жылғы қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанда өңделмеген, жартылай өңделген немесе ұнтақ түріндегі алтын өндірісі 84,7 тонна. 2025 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 95,2 тонна болған. Осылайша, өндіріс көлемі бір жылда 11%-ға қысқарды.
Аффинаждалған алтын өндірісі де 11%-ға төмендеді. Өндіріс көлемі 53,5 тоннадан 47,7 тоннаға дейін азайды.
Қазақстан әлемдік алтын қорының 3,5%-ына ие
Алтын өндіру көлемімен қатар, елдердің бағалы металл қорларымен қамтамасыз етілуі де маңызды көрсеткіш саналады.
АҚШ Геологиялық қызметінің 2026 жылы жарияланған есебіне сәйкес, әлемдегі алтын қоры 66 мың тонна деп бағаланады.
Алтын қоры ең мол елдер — Австралия мен Ресей. Австралияның қоры 13 мың тоннаға, Ресейдің қоры 12 мың тоннаға бағаланған.
Одан кейін Оңтүстік Африка Республикасы (5 мың тонна), Индонезия (3,6 мың тонна), Канада мен Қытай (әрқайсысы 3,2 мың тонна), сондай-ақ АҚШ (3 мың тонна) орналасқан.
Қазақстанның алтын қоры 2,3 мың тонна деп бағаланады. Бұл әлемдік қордың шамамен 3,5%-ына тең. Салыстыру үшін, Өзбекстанның алтын қоры 2,2 мың тонна.
Бұл жерде бағалы металдың геологиялық қоры туралы сөз болып отырғанын ескеру қажет. Оны орталық банктердің алтын резервтерімен шатастыруға болмайды.
Алтын құрамды кен өндіру 9,4%-ға артты
Алтын өндірісі қысқарғанымен, Қазақстанда алтын құрамды шикізатты өндіру көлемі әртүрлі бағытта өзгеріп отыр.
Ұлттық статистика деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек айларында елімізде 30,5 миллион тонна алтын құрамды кен өндірілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 9,4%-ға көп. 2025 жылдың осы кезеңінде өндіріс көлемі 27,9 миллион тоннаны құраған.
Сонымен қатар алтын құрамды концентраттар өндірісі 16,9%-ға қысқарды. Атап айтқанда, өндіріс көлемі 237,9 мың тоннадан 197,8 мың тоннаға дейін төмендеді.
2025 жылдың қорытындысы бойынша алтын құрамды кен өндіру көлемі 6,2%-ға азайып, 39,2 миллион тонна. Ал концентраттар өндірісі 26,4%-ға қысқарып, 307,4 мың тонна болды.
Осылайша, кен өндіру көлемінің артуы алтын өндірісінің міндетті түрде өсуіне әкелмейді. Түпкілікті нәтиже, соның ішінде, өндірілген шикізат пен алынған концентраттардың құрамындағы бағалы металдың мөлшеріне байланысты.
Бұған дейін Қазақстанның 51 миллиард долларлық алтын қорын жинақтағаны хабарланған болатын.