Қазақстандық жауынгердің туған-туыстарына төсбелгілер табысталды
АСТАНА. KAZINFORM — Екінші дүниежүзілік соғыста ерлікпен қаза болған 9 бірдей қазақстандық жауынгердің туған-туыстарына төсбелгілер табысталды. Олар «Мемориалды аймақ» іздестіру тобымен бірлесіп, батыр бабаларының бейітін іздеген. Салтанатты шараға Қазақстанның әр өңірінен батырлардың ұрпағы жиналды.
Ақнұр Тайшыбаеваның әкесі Кәлмен Тайшыбаев 1941 жылдың күзінде 32 жасында «Қызыл әскер» қатарына қабылданып, қан майданға аттанған. Отбасының асыраушысы сарбаз болып сапқа тұрғанда Ақнұр апа 1,8 ай болған сәби еді. Ал, сіңілісі әлі өмірге келмеген-ді. Айтуынша, алғашында майдангермен хат-хабар алмасып тұрған. Кейін арадағы байланыс үзілген. Соңғы рет Тула қаласына бара жатырмыз деген хабарлама келген. Одан кейін көз жазып қалыпты.
— Әкемнің өмірден өткенін анама 1942 жылдың ақпанында ғана айтыпты. Оның өзінде майданда қаза тапты деп емес, із-түссіз жоғалып кетті деген хабарлама келген. Ал, мен әжемнің қолында өстім. Әлі есімде, 1945 жылы жеңіс туы желбірегенде барлығы қуанып тойлап жатты. Соғыстан аман оралғандар парад жасады. Сол кезде мен 6 жастағы баламын. Әжем екеуміз елге оралған сарбаздардан әкем туралы сұрайтынбыз. Көрдім, білдім деген жан болмады. Осы уақытқа дейін іздестірдік. Біздің қолымыздағы құжаттармен архивтегі деректер көп жағдайда сәйкес келмеді, - дейді кейуана.
Астана қаласындағы «Мемориалды аймақ» іздестіру жасағы осыдан тура 5 жыл бұрын Кәлмен Тайшыбаевтың Тула облысына қарасты Волохова ауылында жерленгенін анықтаған. Іле, бірден ұрпағына хабар береді. Осылайша Ақнұр апа араға 79 жыл салып тынымсыз іздеудің арқасында әкесінің жатқан жеріп тауып зиарат етеді. Бала-шаға немерелерін ертіп, батыр бабасының басына елден топырақ апарып салыпты. Сондықтан өшкен үмітімді қайта жаққан «Мемориалды аймақ» ұйымына алғысым шексіз, деп ағынан жарылды ол.
— Солтүстік Қазақстан облысындағы Рузай ауданының қызы Алтыншаш Сыздықова біздің фамилияны білетін. Ресейдің Волохов деген жерінен Тайшыбаев деген кісінің атын көріпті. Ескерткіші тұр екен. Сіздерге кім болады деп сұрапты сіңілімнен. Ал, сіңілім маған хабарласып, бәлен жыл әкемізді іздеп едік, бүгін міне қуанышты хабар келді. Сондай жерде бауырластар зиратына жерленіпті деп сүйінші сұрады. «Әкем көрден тіріліп келгендей» қатты қуандым. Әкеміздің қайда жатқанын таба алмай кететін болсам, сендер іздеңдер деп немерелеріме ылғи аманат етіп айтып отыратынмын. Осы күнді көруді бұйыртыпты. Содан былтыр отбасымызбен барып қайттық. Сүйегін елге әкеліп, арулап жерлейік деп едік, бізге рұқсат бермеді. Десе де туған жердің топырағын жеткіздім. Сондықтан, менің бір арманымды орындаған іздестіру жасағына алғысымды білдіремін, — деді ақжаулықты әже.
Ал, бұл медальдар жеңістің 80 жылдығына арналған мерейтойлық төсбелгілер емес. Бұл майдан даласында жер жастанған батырларға «Ерен ерлігі мен Отан алдындағы адалдығы үшін» беріліп отыр. «Мемориалды аймақ» іздестіру жасағының бастамасымен қолға алынған. Тізімде соңғы жылдары жерленген жері анықталған 9 бірдей жауынгер бар. олар қан майданға Қазақстанның түкпір-түкпірінен аттанған.
— Енді бұл іс-шарада майдан алаңында шайқасып, ерлікпен қаза болып, із-түссіз жоғалған. Кейін іздестіру топтарымен табылған қазақстандық жауынгерлердің отбасыларына іздестіру тобының атынан медальдар табыстау рәсімі өтіп жатыр. бұл шараның маңызы өте зор. Шайқас алаңында қаза болған аталарын іздеп келген, туған-туыстарын ерекшелеп көрсету мақсатында жастарға үлгі болу мақсатында әскери-патриоттық тәрбие беру мақсатында ұйымдастырып отырмыз. Майдан даласынан әлі күнге дейін 26 мыңннан астам қазақстандық сарбаз із-түссіз жоғалған болып есептелінеді. Сол себепті осындай іздестіру топтарының жасақтарының қызметтері, жұмыстары өте маңызды бүгінгі таңда. Және де музей ретінде сол іздестіру жасақтарының қызметіне өзіміздің үлесімізді қосып, иық тіресе жұмыс істеп келеміз. Серіктестігіміз әрі қарай да жалғаса бередй, - дейді ҚР мемлекеттік әскери-тарихи музейінің бастығы Дәулет Қыдыров.
«Мемориалды аймақ» іздестіру жасағы 1978 жылы құрылған ең алғашқы қоғамдық бірлестік. Осы уақыттың ішінде аталмыш топтың бастауымен жүздеген жауынгердің мәйіті табылып, көпке дейін беймәлім болып келген есімдер анықталды. Ал, ел Тәуелсіздігін алғалы бері 3 мыңнан астам сарбаздың жерленген жерін анықтап, құлпытас орнатқан. Алда әлі атқарар жұмыс шаш етектен. Әлі күнге дейін 260 мыңнан астам қазақстандық сарбаздың қайда жерленгені белгісіз.
— Батырлардың есімін ұлықтау — біздің перзенттік парызымыз. Осы уақытқа дейін қаншама батыр бабамыздың бейітін тауып, кейбірін елге әкеліп арулап жерледік. Ал, бүгін батырлардың ұрпағына арнайы төсбелгілерді табыстап отырмыз. Бұл менің, жалпы айтқанда біздің ұжымның көптен бергі арманы еді. Алдағы уақытта мұндай шараларды дәстүрлі түрде өткізіп тұратын боламыз, - дейді «Мемориалды аймақ» іздестіру жасағының жетекшісі Майдан Құсайынов.
Қазір Қазақстанда 6 бірдей іздестіру жасағы жұмыс істейді. Олардың мақсаты — бір, жоспары — айқын. Олар Ресей, Украина, Беларусь және Қазақстанның бірнеше өңірінде зерттеу жұмыстарын жүргізіп, оң нәтижелерге қол жеткізіп келеді.
Тарихқа көз жүгіртсек, 1941-1945 жылдар аралығында 1,5 миллионға жуық қазақстандық әскер қатарына шақырылып, қан майданға аттанған. Оның 600 мыңнан астамы ерлікпен қаза тауып, 300 мыңға жуығы хабар-ошарсыз кеткен. Ал, қалғаны елге аман оралған. Жалпы, бұрынғы Кеңес Одағының 27 миллионға жуық адамын жалмаған қанды қырғынға елімізден аттанғандардың ішінен 500-ден астам жауынгер 1934 жылы бекітілген ең жоғарғы Кеңес Одағының Батыры атағын иеленген болатын, оның 100-ден астамы — қазақтар.
Бұған дейін Ұлттық ұлан сарбаздары 101 жастағы ардагерді Ұлы жеңістің 80 жылдығымен құттықтағанын және Жеңістің 80 жылдығына орай соғыс ардагерлеріне төленетін төлемақы мөлшері 2,5 есеге ұлғайятынын жазған болатынбыз.