Тарихи ұшырылымнан кейін «Бәйтерек» БК» АҚ мамандары, Ресейдің жерүсті ғарыш инфрақұрылымын пайдалану орталығының қызметкерлері және жай ғана бейжай қарамаған адамдар әлеуметтік желілерде әдемі кадрлармен, көптен күткен ұшырылымды күту сәттерімен және қуанышты эмоцияларын көрсетті.
Кадр сыртында жаңа «Союз-5» зымыранының ұшуға дайындығы мен қауіпсіздігіне жауап берген ғарыш техникасы инженерлерінің күрделі жұмысы қалып қойды. Қазақстандық және ресейлік мамандар соңғы жарты жыл бойы «Бәйтерек» модернизацияланған старттық кешенінде ауысыммен, тәулік бойы жұмыс істеген.
Еске салайық, мемлекетаралық келісімге сәйкес «Бәйтерек» бірлескен кәсіпорнын құру идеясы Байқоңырдан экологиялық қауіпсіз зымыран ұшыру және сонымен бірге ғарыш айлағының әлеуетін сақтау мен дамытуға бағытталған.
Қазақстан тарапы жерүсті инфрақұрылымына, яғни Байқоңырдағы 45-алаңның старттық кешенін жаңа зымыран ұшыруға дайындауға жауапты болды. Бұған дейін ол жерден «Зенит» зымырандары ұшырылған. Техникалық кешен мен 42-алаңдағы тұрғын аймақпен бірге ол «Бәйтерек» ғарыш-зымыран кешені деп аталды. Яғни, бұл — өз старт алаңы бар Қазақстанның шағын ғарыш айлағы.
Ресей тарапы жаңа зымыран жасаумен айналысты. «Союз-5» — Ресейдің «Прогресс» ғарыш орталығы шығарған орта класты екі сатылы зымыран. Оның техникалық сипаттамалары жоғары: ол төмен жер орбитасына 17,4 тоннаға дейін, геостационарлық орбитаға 2,5 тоннаға дейін жүк шығара алады және экологиялық таза отын пайдаланады.
Айта кетейік, «Союз-5» зымыранына қазақша «Сұңқар» атауы берілді. Бұл атаудың таңдалуы бір оқиғамен байланысты расталған.
Сондай-ақ хабарланғандай, «Бәйтерек» старттық кешенінде зымыранды конструкторлық-ұшу сынақтары бір ай бойы жүргізілген: «Союз-5 / Сұңқар» 2026 жылғы 31 наурыздан бастап күнделікті тестілеуден өткен.
28 сәуір күні, ұшырылым алдындағы күні, датчиктер күтпеген қате көрсеткен: мың рет тексерілген жерүсті жүйелері ұшуға тыйым салды. Жағдайды талдау кезінде ресейлік ЦЭНКИ мамандары ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Аэроғарыш комитетінің төрағасы Баубек Оралмағамбетовке старттық кешеннің газ арнасында құс ұясы болуы мүмкін деген болжам айтты.
Қазғарыш басшысы газ арнасын тексеру туралы шешім қабылдады. «Бәйтерек» ғарыш-зымыран кешенін пайдалану орталығының директоры Азамат Сайкенов, ғарыш техникасы саласында 10 жылдан астам жұмыс істейтін конструктор-сынақшы, сақтандыру белдігімен 27 метр тереңдіктегі газ арнасына түсті, онда төрт жұмыртқасы бар ұяны көрді.
— Мен ұяны абайлап қағаз қорапқа салдым, кейін оны шелекке ауыстырдық, әріптестер оны жоғарыға көтеріп алды. Сол сәтте бәріміз старт алаңының үстінде айналып жүрген сұңқарларды байқадық. Белгілі болғандай, бұл сұңқар ұясы екен. Осылайша олардың ұрпағын «эвакуациялау» сәтті өтті. Осыдан кейін тестілеу қайтадан стартқа рұқсат берді. Кейін ресейлік әріптестерге «сұңқар» қазақша «Сұңқар» дегенді білдіретінін, біздің зымыранның атауымен сәйкес келетінін айтқанда, бұл белгі бәріне анық болды, — деді Азамат Сайкенов.
Кәсіпорын қызметкерлері құстарға бірден жаңа қауіпсіз ұя орнын тапты. Енді «Бәйтерек» кешенін мекендеген дала сұңқарлары старттық кешеннен 300 метр жерде орналасқан бақылау мұнарасында өмір сүріп жатыр.
Бұл оқиға туралы ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің баспасөз қызметі мен «Бәйтерек» БК бірлесіп бейнеролик шығарды, ол қазір кең таралып жатыр.
Жаңа «Союз-5 / Сұңқар» зымыранының 2026 жылғы 30 сәуірдегі сәтті сынақтық ұшырылымының маңызы мен тарихи мәнін Қазғарыш пен Роскосмос басшылары да ерекше атап өтті.
Бұл ұшырылым Қазақстан мен Ресей тарихындағы жаңа парақ. Көп нәрсе алғаш рет болды — бірлескен мемлекеттік комиссия, алғашқы тәжірибе, алғашқы есеп, және көптен күткен ұшырылым сәті. Бұл Байқоңырдың жаңа даму жолын, жаңа жобалар мен ынтымақтастық кезеңін ашты.
Бұған дейін «Союз-5/Сұңқар»-дың ұшырылуы Қазақстан мен Ресейге қандай мүмкіндіктер ашатынын жаздық.