Түркі инвестқорының капиталы бірнеше млрд долларға жетуі мүмкін - Бағдат Әміреев
Бүгінде әлем елдері Түркі мемлекеттері ұйымының жұмысына назар аударып отыр. Әсіресе, халықаралық қаржы институттары ұйымның жанындағы Түркі инвестициялық қорына қаражат құюға дайын. Қордың құрылғанына ұзақ уақыт өтпесе де, оның болашағына сенетіндер көп. Қордың жарғылық капиталы 500 млн доллардан басталғанымен, алдағы уақытта бірнеше миллиардқа жетуі мүмкін. Қордың қаржысы қай бағытқа жұмсалады және қандай қаржы институттары инвестиция салуға дайын? Бұл туралы толығырақ қордың президенті Бағдат Әміреев Kazinform сарапшысына берген эксклюзив сұхбатында айтты.
Түркі мемлекеттері ұйымының басшылары Астанаға оныншы саммитке жиналды. Алғашында жұмысын Кеңес ретінде бастаған ұйым соңғы жылдары қызметін жандандырды. Бүгінде қарқынды дамып келе жатқан беделді халықаралық ұйым деуге де негіз бар.
Елордаға ұйымға мүше мемлекеттер – Әзербайжан, Қырғызстан, Өзбекстан және Түркияның президенттері келді. Бақылаушы елдер – Мажарстан мен Түрікменстанның да басшылары қосылды. Саммит «Түркі дәуірі» ұранымен өтетін жоғары деңгейдегі пікірталастар үшін маңызды алаң болады.
Мерейтойлық саммитте көшбасшылар бірқатар маңызды мәселелер бойынша шешім шығарып, келісімдерді аяқтайды және экономика, сауда, көлік және кеден сияқты салалардағы Түркі мемлекеттері ұйымының жобаларына қатысты ресми құжаттарды бекітеді деп жоспарланған. Сонымен қатар, аймақтағы және одан тыс жерлердегі саяси және экономикалық оқиғаларды талқылайды.
Айтулы шараның қарсаңында Түркі инвестициялық қорының президенті Бағдат Әміреев Қазақстан Түркі елдеріне қатысты ортақ идеялардың бастамашысы болғанын атап өтті.
Қазақстан – түркі ұйымдарын құруға бастамашы болған ел
Мұндай маңызды бастамалардың көптеген себебі бар. Соның ішінде, біз – қазақтар ашық, әрқашан еркін қарым-қатынасты қалаймыз. Дипломатиялық тұрғыдан бағдарымыз айқын. Бұған біздің геосаяси орналасуымыз да міндеттейді. Қазақстан ешқашан қандай да бір елдер мен ұйымдарға қарсы шықпайды. Бірақ бәрінен бұрын біз тепе-теңдікті сақтап келеміз. Дәл осындай геосаяси орналасу Қазақстанды осындай идеяларды бастауға және ұсынуға итермелейді.
Шынында да, түркі ұйымдарын құруда Қазақстан шешуші роль атқарды деуге болады. Тарихқа үңілетін болсақ, еліміз кезінде Түркі кеңесін құруға бастамашы болды. Ол классикалық түрде түркі мемлекеттерін біріктірді. Бұған дейін Қазақстан Түркі елдерінің Парламентаралық Ассамблеясын құруға бастамашы болған еді. Ал 1991-92 жылдары Қазақстан түркі әлемі мәдени салада біріктірген ТҮРКСОЙ, ұйымын құруды ұсынған. Кейін Түркі академиясын құруға да бастамашы болды, яғни бұлар – бүгінгі Түркі мемлекеттері ұйымының «бөлімшелері». Содан кейін Түркі елдерінің сауда-өнеркәсіп палатасы құрылды. Ал, биыл Анкарада өткен кезектен тыс саммитте Қазақстан инвестициялық қор құру туралы бастама көтерді. Сондықтан Қазақстан Түркі мемлекеттері ұйымының негізін қалаушы ел екенін бәрі мойындайды, - деді спикер.
Түркі интеграциясының берік болуының себебі – дініміз бен діліміз бір
Дүние жүзінде халықаралық ұйымдар құрылған кезде, көбіне, белгілі бір стратегиялық немесе экономикалық, я басқа да мақсат көздейді. Яғни, барлық дерлік ұйым құрылған кезде белгілі бір мақсаттарға бағытталған. Ал Түркі ұйымының құрылуына ортақ тарих негіз болды.
Біз отбасы сияқтымыз. Бұл біреуге ұнай ма, жоқ па – бұл факт. Біз бір тілде сөйлейміз және мәдениетіміз де ортақ. Сондықтан Қазақстанның ролі зор. Басқа түркі елдері де үлкен роль атқара алады. Бірақ әрқайсының өз орны бар, оны алмастыра алмаймыз... Кез келген халықаралық ұйым ортақ мүдделерге қол жеткізу үшін құрылады. Ал, біз бірден ынтымақтастықтың жаңа салаларын – саясат, экономика, мәдениет және білім, спорт, жастар, ақпараттық технологиялар, қауіпсіздік мәселелерін қамтыдық. Діни лидерлер кеңесі де бар. Бүгінде бұл – берік базаға негізделген, толыққанды жұмыс істеп тұрған халықаралық бірлестік. Жоғарыда айтқанымдай, халықаралық ұйымдар белгілі бір мақсат үшін құрылады және бұл оның ғұмыры қандай да бір уақыт шеңберінде болатынын білдіреді. Ал біздің ұйымды әлеуеті ешқашан таусылмайтын сирек кездесетін бірлестіктердің бірі деп айтуға болады. Бауырларыңызбен уақытша бауыр бола аласыз ба? Жоқ. Сондықтан біздің ұйымның басты ерекшеліктерінің бірі – ол мәңгілікке жалғасады, - деді Бағдат Әміреев.
Кеңестен ұйымға дейін...
2021 жылғы 12 қарашада Ыстанбұл қаласында Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесінің саммитінде Түркі Кеңесі Түркі мемлекеттерінің ұйымы болып өзгертілді. Дипломаттың айтуынша, мұның да өзіндік себептері бар.
Біз оны бастапқыда Кеңес деп «қарапайым» түрде атадық. Мен сол кезде Қазақстанның Түркиядағы елшісі және кеңес құру жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі болдым. Қазақстанның геосаяси жағдайын, адамдардың психологиясы кез келген жаңашылдыққа, әсіресе геосаяси ортада қорқынышпен қарайтынын ескеру керек болды. Бұған жол бермеу үшін біз оны Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі деп атауға шешім шығардық. Ал, 2021 жылы ол ұйымға айналды, өйткені ол кезде біздің көршілеріміз бен әлемдік қауымдастық бауырлас мемлекеттердің біртұтас мемлекетаралық бірлестігі ретінде танып, қабылдады. Мұны, тіпті бұрын басқа көзқараспен қараған адамдар да тез қабылдады, – деп атап өтті спикер.
Түркі инвестициялық қорының капиталы: басында $500 млн – болашақта бірнеше миллиард
Түркі мемлекеттері ұйымы туралы айтқанда биыл құрылған инвестициялық қор жайында айтудың маңызы зор. Себебі ұйымға мүше мемлекеттер Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың қор құру идеясын қолдап, негізгі капиталына жарна құюға да келісті.
Төрт айда, рекордтық мерзімде біз келісімшартты бекіттік және 16 наурызда Анкара саммитінде қол қойдық. Бүгін түнде, саммиттің қарсаңында, Түрік парламенті түнгі сағат 12-де ратификациялады, Президент Мирзиеев түнгі сағат 11-де қол қойды. Барлық дерлік ел ратификациялады, енді Қырғызстанды күтеміз. Бұл – Даму банкі сияқты жаңа қаржы органы. Әдетте мұндай ұйымдарды құру бірнеше жылға созылады. Бұл оңай шаруа емес, халықтың, мемлекеттің қаржысы, оны дұрыс жұмсау керек. Біз көмек көрсеткіміз келетіндерге де, экономикалық интеграциямызға да пайда әкелуі тиіс. Жалпы алғашқы сомасы 500 млн доллардан басталды. Мұны ұйымның әрбір тұрақты мүшесі 100 млннан салып толықтырды. Сонымен қатар, Түрікменстан мен Мажарстан 100 миллионнан салғанда, жалпы 700 миллионға жетті. Олар салымдарын ұлғайтуы мүмкін, - деді спикер.
Бағдат Әміреевтің айтуынша, алдағы жылдары қордың қаржысы бірнеше миллиард долларға жетуі мүмкін. Өйткені, оның болашағына сеніммен қарайтын халықаралық қаржы ұйымдары көп.
Қор жұмысын енді бастады. Соған қарамастан, біздің елдеріміз бұрыннан ынтымақтасып келе жатқан халықаралық қаржы институттары бар – бұл Ислам даму банкі, Азиялық инфрақұрылымдық инвестициялар банкі – олар да инвестиция салуға дайын. Алдағы жылдары қорда бірнеше миллиард доллар болады деп күтіп отырмыз. Осылайша бізде үлкен капитал болады. Сонымен қатар, біз активтерді тартамыз. Өз қаражатымыздың есебінен бөлек, біз жобаларымызды қаржыландыру үшін басқа аймақтық қаржы институттарымен белсенді түрде ынтымақтасамыз, сондықтан капитал ондаған есе ұлғаюы мүмкін, өйткені Катар қоры, Сауд Арабиясы қоры, Әмірліктер қоры секілді бұл институттардың үлкен мүмкіндіктері бар. Олар бізбен жұмыс істеуге дайын, сондықтан біз үлкен көлемде қаржы күтеміз. Осылайша, біз қаржы институты ретінде ғана емес, инвестициялар тарту институты ретінде де әрекет етеміз. Бұл оның маңыздылығын айқындап отыр, - деді Бағдат Әміреев.
Дипломаттың айтуынша, қордың қаржысы негізінен ортақ жобаларға, оның ішінде ірі жобалармен қатар, шағын және орта бизнес субъектілерін де қамтиды. Сондай-ақ, қорды құру өңірішілік сауданы дамытуға, шағын және орта бизнес жобаларын қаржыландыруға, көліктік және логистикалық тізбектерді, қойма және өндірістік мүмкіндіктерді кеңейтуді қолдауға, цифрлық инфрақұрылымды құруға және жаңғыртуға, өнеркәсіп өндірісін, инфрақұрылымды, көлік, ауыл шаруашылығын қоса алғанда, өзара қызығушылық тудыратын салаларда даму жобаларын қолдауға жәрдемдесетін болады, ақпараттық және коммуникациялық технологиялар, жасыл экономика, туризмге де бағытталады.
Түркі инвестициялық қорын құру туралы келісімге қол қою туралы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығының жобасын мына сілтемеден қарауға болады.