Үкіметте салық реформасы мәселесі талқыланды
АСТАНА. KAZINFORM — ҚР Премьер-министрі Олжас Бектенов сарапшылармен бірге салық реформасы мен цифрландыру арқылы әкімшілендіру мәселесін талқылады
Премьер-министр Мемлекет басшысының тапсырмасын іске асыру аясында ұсынылған шаралар жұртшылықпен, әсіресе бизнес өкілдері және сарапшылармен белсенді түрде кеңінен талқыланып жатқанын атап өтті. Ұлттық экономика, қаржы вице-министрлері бастаған жұмыс топтары барлық өңірдегі бизнес-қауымдастықтармен кездесіп, талдау және өңдеу бойынша ұсыныстар жинады.
Ұлттық экономика министрлігі фискалды реформаның негізгі тәсілдерін қысқаша таныстырды. Сараланған ҚҚС және есепке қою шегін төмендету Ұлттық қорға тәуелділікті азайтып, инфрақұрылымды дамытуға қосымша қаражат жұмсауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар арнайы салық режимдерінің санын 364 қызмет түрінен 40-қа дейін қысқарту ұсынылады. Бүгінгі таңда Қазақстандағы кірістер деңгейі шамамен 20%-ды құрайтыны, бұл түсімдер бойынша ЖІӨ үлесі екені атап өтілді. Басқа елдермен салыстыратын болсақ, Ресейде бұл көрсеткіш – 42%, дамыған елдерде – 50%-дан астам. Осылайша, мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін айтарлықтай бюджеттік ресурстардың тапшылығы байқалады. Реформалар болмаған жағдайда, ҚР ҰЭМ деректеріне сәйкес, Ұлттық қор оны пайдаланудың ағымдағы серпінін ескере отырып, 2035-2036 жылдарға қарай ең төменгі деңгейге дейін сарқылады.
— Әкімшілікке қатысты көптеген сұрақ туындайды. Біз де бір жерде тұрмаймыз, жұмыс істейміз. Белгілі бір жетістіктер бар. Бюджеттің кіріс бөлігі бойынша да белсенді жұмыс істеп жатырмыз. Қаңтар айында біз кірістер жоспарын 150%-ға орындадық. Мұның барлығы мемлекеттік кірістер саласындағы жұмыс пен цифрландырудың нәтижесі,— деп атап өтті Олжас Бектенов.
Үкімет тиімділікті арттыратын және бизнес пен мемлекет арасындағы өзара әрекеттесуді жеңілдететін бірыңғай цифрлық экожүйені құру бойынша жұмыс жүргізуде. Жасанды интеллект және автоматтандырылған деректерді талдау енгізілуде, бұл әкімшілік жүктемені азайтады және ашықтықты арттырады. Салықтық әкімшілендірудің тиімділігін арттыру үшін деректерді өңдеу технологиялары белсенді түрде енгізілуде.
Кездесуге қатысушыларға Қаржы министрлігінің үлкен деректерді талдау жүйесі ұсынылды, онда 55 мемлекеттік деректер базасы жүктелді, жыл соңына дейін олардың саны 100-ге дейін артады. Осы ақпарат негізінде салық төлеушілердің цифрлық профильдері қалыптасады. Қазіргі уақытта 569 мың заңды тұлғаның және 1,8 млн-нан астам жеке кәсіпкерлердің профилі жасалды. Цифрландырудың арқасында салық төлеушіге толық мәліметтерді, соның ішінде еңбекақы қорын, уақытша жұмысшылар санын, салық салу нысандарыні, жылжымайтын мүлік, көлік құралдары және басқа да мәліметтерді алуға болады.
Қаржы министрлігінің басшылығы енгізіліп жатқан цифрлық шешімдер мен олардың тиімділігіне баса назар аудара отырып, Мемлекеттік кірістер комитеті жанындағы әзірлемелермен таныстырды. Осылайша, тәуекелі жоғары салық төлеушілердің электронды шот-фактура (ЭШФ) жүйесінде биометриялық сәйкестендіру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Бүгінгі таңда Тemu, Pinduoduo және Alibaba Group сияқты 101 онлайн сауда платформасы салықтық есепке алынды. Олар ҚР жеке тұлғаларына тауарлармен электрондық саудамен айналысатын және электрондық нысанда қызметтер көрсететін шетелдік компанияларға 75 млрд теңге ҚҚС немесе салық төледі.
Салық реформасы аясында жалған мәмілелерді жою мақсатында ЖШС-лар мен ЖК-лерді тіркеуге бақылауды күшейту ұсынылып отыр. Face ID арқылы кәсіпкерлерді сәйкестендіру шаралары қарастырылуда. Сонымен қатар жалған тұлғалардың атына тіркелу қаупін азайту үшін ақпарат тексерілетін болады. 2024 жылы 1 мыңнан астам осындай компания анықталды. Тағы бір бастама – құрылтайшының кәсіпорындары жұмыс істемесе, салық берешегі болса немесе елеулі салықтық бұзушылықтарға жол берген жағдайда жаңа компанияларды тіркеуге тыйым салу.
Қаржы секторын цифрландырудың жеке құралы – бақылау-кассалық машиналар болып саналады. 2024 жылы кассалық машиналардың 39%-ы (453 мың бірлік) түбіртек басып шығармаған. Бұл бағытта бірқатар шара әзірленуде.
Түрлі интернет-платформаларда жұмыс істейтін азаматтар санының өсуін ескере отырып, салықтық әкімшілендірудің маңызды қадамы платформалық жұмыспен қамтуды реттеу болды.
Мысалы, «Яндекс такси» платформалық жұмыспен қамту бойынша салықтық әкімшілендірудің пилоттық жобасы аясында 2024 жылдың қыркүйегінен бастап жүргізушілер үшін 378 млн теңге көлеміндегі жеке табыс салығын, сондай-ақ 1 млрд теңгеге жуық әлеуметтік төлемдер аударылды. Жеке кәсіпкер ретінде 50 мың такси жүргізушісі тіркелді. Осылайша, Яндекс салықтар бюджетке қосымша процедуралық мәселелермен ауыртпалықсыз тікелей төленеді. Биылғы бірінші тоқсанның соңына дейін Қаржы министрлігі жобаның қолданысын 30-дан астам платформаға кеңейтуді жоспарлап отыр.
Кездесу барысында сарапшылар ұсынылған реформалардың қолданыстағы жобасы бойынша белсенді пікір білдірді.
«Қазақстан халқына» қоғамдық әлеуметтік қорының бұрынғы төрағасы, экономика ғылымдарының кандидаты Болат Жәмішев ҚҚС мөлшерлемесін 15 млн-ға төмендетуді қолдады.
— Менің ойымша, 15 млн төменгі шек нақты сақталуы керек. Әрине, бұл шекті көтеруге міндетті түрде қысым болады. Бұл қызыл жолақ, өйткені ол бизнесті бөлшектей бастайды. Салық мөлшерлемелері көтерілген кезде бөлшектену үшін көбірек ынталандыру бар, — деді Болат Жәмішев, бұл ретте бизнестің бухгалтерлік қызметтерді әкімшілендіруде қиындықтар туындауы мүмкін екенін атап өтті.
Осыған байланысты процесті білмеу салдарынан реформалар енгізілген кезде болуы мүмкін бұзушылықтарға қосымша көзқарастарды қарастыру ұсынылды.
Тәуелсіз директор, «Алматы» ӘКК» АҚ директорлар кеңесінің мүшесі Абай Сарқұлов бюджет тапшылығын қысқарту үшін реформалардың пайдасына Ұлттық қордан жаражат алудан бас тарту ұсынылатынын атап өтті.
— Қолданыстағы салық заңнамасының бір жақсы жағын атап өткім келеді. Салықтар өте кәсіби түрде жиналады. Бұл – цифрландырудың арқасы. Екінші бір жақсы жағы – бюджет алдындағы берешекті өндіріп алудың пәрменді шаралары бар. Реформаның өзіне қатысты міндет түсінікті: бюджет тапшылығы бар, әлеуметтік саладағы шығындар жыл сайын артып келеді. Өңірлерде бюджеттердің 80%-ы қалыптасты – бұл әлеуметтік бағыт, 15-20%-ы дамуға жұмсалады, бұл өте аз, сондай-ақ сыртқы қарыздарға қызмет көрсету бойынша міндеттемелер де бар. Бюджет тапшылығын қысқарту өте қажет, оны кешенді түрде іске асыру қажет, — деді Абай Сарқұлов.
Сарапшы кеден қызметінің фискалды функциясын іске асыру, шетелден инвестициялар тарту бойынша ұлттық компаниялардың жұмысын күшейту, геологиялық барлау саласын дамыту, мемлекеттік сатып алу шеңберінде жұмысты жетілдіру және басқа да мәселе төңірегінде бірқатар ұсыныс айтты.
«Қазақстанның желдеткіш құрылғыларын өндірушілер одағы» заңды тұлғалар бірлестігінің басшысы Марат Баққұлов өз сөзінде кәсіпорын басшылығы тарапынан бизнес жұмысын әкімшілендіруге тоқталды.
— Ешқандай кәсіпкер салықты көтеруді «жақтаймын» деп айтпайды, бұл түсінікті. Бірақ адал әрі ашық жұмыс істейтіндер, біздер салықты барлығы төлеуі керек деп айтамыз. Яғни, салық көлемі төмендетілетін жекелеген санаттар болмауы керек, өйткені бұл қашан да «сұр» схемаға айналады, — деді Марат Баккулов жалақы жүйесін «сұр» жүйеге әдейі көшіру әдісі туралы.
«Kazfoodproducts» холдинг компаниясы» ЖШС Қадағалау кеңесінің төрағасы Ерік Балапанов Үкіметтің агроөнеркәсіп кешеніне нөлдік мөлшерлеме енгізу идеясын қолдады. Онның айтуынша, бұл қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің нарықтағы бәсекеге қабілеттілігі мен қолжетімділігін арттырады.
Қарағанды халықаралық «Сарыарқа» әуежайының иесі Ерлан Оспанов дамыған елдерде салықтан жалтару қылмыс екенін айтты. Сондықтан бизнестің бөлшектенуі қоғамдық сынмен қатар жүреді. Бұл ретте сарапшы кәсіпкерлік операциялардың заңдылығын сақтауды қамтамасыз ету құралы ретінде салықтық әкімшілендіруді цифрландырудың және тексерулерді кезең-кезеңмен азайтудың маңызын атап өтті. Өз кезегінде кәсіпкерлер де адал жұмыс істеуі керек.
Бұған дейін Үкімет ҚҚС мөлшерлемесіне қатысты жаңа ұсыныс айтқан еді.
Еске салсақ, бүгін Шымкентте өткен жиында алдағы салық реформалары, соның ішінде ҚҚС мөлшерлемесін арттыру мәселелері талқыланғанын жаздық.