20 қыркүйек. Kazinform күнтізбесі. Жылнама
Kazinform оқырман назарына 20 қыркүйекке арналған атаулы күндер мен есте қалар оқиғалар күнтізбесін ұсынады.
АТАУЛЫ КҮНДЕР
Қазақстанда Аналар күні
Бұл мереке 2012 жылы ресми түрде белгіленді. Көп ұзамай үкіметтің қаулысымен Қазақстан Республикасы Президентінің 1998 жылғы 20 қаңтардағы № 3827 «Қазақстан Республикасындағы кәсіби және басқа да мерекелер туралы» Жарлығына түзетулер енгізіліп, жаңа мереке — Аналар күні қыркүйектің үшінші жексенбісі болып белгіленді.
Дүниежүзілік күріш күні
Халықаралық мереке 2004 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында белгіленді. Сол жылы Халықаралық күріш жылы деп жарияланды.
Күріш әлі күнге дейін кәрі құрлықтан Жаңа әлемге ерекше сыйлық болып саналады. Дүние жүзінде бұл дәнді дақылдың 10 000-нан астам түрі бар. Күріш Қазақстанда да өсіріледі.
ЕСТЕ ҚАЛАР ОҚИҒАЛАР
1913 жылы Семейде Қазақстанның алғашқы футбол командалары шықты: ССК, «Олимп», «Ласточка», «Орлята» және «Ярыш». Кезінде осы «Ярыш» футбол клубының сапында қазақтың ұлы жазушысы, этнограф және ақын Мұхтар Әуезов (1897-1961) те өнер көрсеткен.
2001 жылы Қарағандыда Қазақстан Тәуелсіздігінің 10 жылдығы атындағы этнопарк ашылды. Жалпы аумағы 36 гектар этнопаркте Ұлытау және Қарқаралы таулары, Балқаш көлі, қаланың бас ғимараттары орналасқан.
2002 жылы Қазақстанда адам құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымы құрылды. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл — өз құзыреті шегінде адамның және азаматтың бұзылған құқықтары мен бостандықтарын қалпына келтіру жөнінде шаралар қабылдау өкілеттіктері берілген, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының сақталуын бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адам.
2010 жылы теннистен Қазақстанның ерлер құрамасы тарихта алғаш рет Девис кубогінің әлемдік тобына жолдаманы жеңіп алды. Дэвис кубогы — халықаралық теннис турнирі және ерлер құрамалары арасындағы ең ірі жарыс.
2010 жылы Таразда Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерейтойына орай жазушы шығармаларының 30 томдық жинағы жарық көрді. Жинақ «Мемлекет қайраткерлерінің есімін мәңгілік ету» бағдарламасы аясында басып шығарылады.
2010 жылы 1931-1934 жылдары белгілі партия және мемлекет қайраткері, Орта Азия мен Қазақстанда Кеңес өкіметін ұйымдастырушылардың бірі, РСФСР Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасының орынбасары Тұрар Рысқұлов (1894-1938) тұрған Мәскеудегі Покровский бульвары, 14 мекенжайындағы үйге мемориалдық тақта орнату туралы келісімге қол жеткізілді.
2013 жылы отандық «Тұран-ТВ» телеарнасы хабар тарата бастады. Бұл белсенді өмір салты мен қызықты outdoor демалысқа арналған алғашқы қазақстандық телеарна. Телеарнаның форматы денсаулық мәдениетін, спортты насихаттау, ішкі туризмді танымал ету, еліміздің табиғи байлықтарына қатысты халықтың мәдениет деңгейін арттыру.
2016 жылы қазақстандық скрипкашы Ержан Құлыбаев Румын атенеумінің сахнасында өткен «Джеорже Энеску» халықаралық фестивалінде Чайковскийдің № 36 операсы Ре мажорды орындап, үздік үштіктің қатарынан көрінді. 29 жастағы скрипкашы Мадрид пен Зальцбургте білім алып, Познань филармониялық оркестрімен бірге концерттерге қатысып, поляк камералық филармониясында, дирижер Валерий Гергиевтің жетекшілігімен Мариин театрында, сондай-ақ әйгілі Карнеги холлда жеке концерттер берді. Ол «Хиндемита Павел» халықаралық байқауының (бірінші шығарылым) және «Генрик Венявский» байқауының лауреаты (5-орын).
2016 жылы алғаш рет қазақстандық БҰҰ-ның Батыс Сахарадағы миссиясының (MINURSO) әскери бақылаушысы подполковник Асқар Қожағалиев MINURSO қолбасшысының бұйрығымен Ауусардтағы миссиядағы БҰҰ әскери байқаушылар базасының командирі болып тағайындалды.
2017 жылы қазақстандық грек-рим күресінің шебері Нұрбақыт Теңізбаевқа 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдесі табысталды. Халықаралық Олимпиада комитеті допинг дауына байланысты сол жылғы нәтижені қайта қарап, отандасымызға күміс медаль беру жөнінде шешім қабылдаған. Балуанға олимпиадалық медальді ҚР ҰОК Бас хатшысы Данияр Әбілғазин табыс етті.
2018 жылы ел тарихында алғаш рет Лондонда өткен әлемдік арт-сахнада «Фокус — Қазақстан» кең ауқымды жобасы көрсетілді. Халықаралық көрермендер ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап бүгінгі күнге дейінгі отандық бейнелеу және заманауи өнер туындыларын тамашалай алды. «Фокус — Қазақстан» жобасы «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында жүзеге асырылды және бұл қазақстандық өнерді бүкіл әлемде ілгерілетуге бағытталған.
2018 жылы Қазақстанда мемлекеттік-жеке меншік әріптестік шеңберінде жеке медициналық ұйым тандемді масс-спектрометрдің жаңа моделін сатып алды, ол республиканың барлық балаларына қолжетімді болады. Қазақстан тандемді масс-спектрометрдің жаңа моделі тіркелген әлемдегі алғашқы ел, ол қанның бір жағынан алмасудың 49 тұқым қуалайтын, өте ауыр ауруларына диагностика жүргізуге мүмкіндік береді.
2019 жылы Алматыда белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы Әбіш Кекілбаевқа арналған көше ашылды. Жазушының 80 жылдық мерейтойында бұрынғы Каблуков көшесіне оның есімі берілді.
2019 жылы Венгрияның Будапешт қаласында Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесінің (Түркі кеңесі) кеңсесінің ашылу салтанаты өтті.
Салтанатты рәсімде сөз сөйлеген Түркі кеңесінің бас хатшысы Бағдат Әміреев бұл оқиғаны тарихи сәт деп атап, Будапештте кеңсенің ашылуымен Түркі кеңесі өсіп, нығайғанын айтты.
2020 жылы Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің арнайы операциялық күштері Іле Алатауы сілемінің 4010 метр биіктіктегі сілемінде орналасқан Абай шыңына шықты, онда Қарулы Күштер атынан ескерткіш мәрмәр тақта орнатылды. Іс-шара ұлы қазақ ойшылы, жазушысы және қоғам қайраткері Абайдың мерейтойымен тұспа-тұс келді.
2022 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Нью-Йоркте өткен БҰҰ Бас Ассамблеясының 77-ші сессиясында жалпы пікірталаста сөз сөйледі.
2024 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің 57-ші сессиясында Қазақстанның БҰҰ кеңсесіндегі Тұрақты өкілдігінің және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссарының кеңсесінің қолдауымен «Әр балаға бейбітшілік пен төзімділік үшін сапалы білім беру» атты панельдік пікірталас өтті. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Алуа Надиркулова әлем бойынша қоғамның бейбітшілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі құралы ретіндегі білім берудің рөлін атап өтті. Қарулы қақтығыстар салдарынан зардап шеккен балаларды оңалту мен реинтеграциялаудағы білім берудің маңыздылығына тоқталып, қазақстандық дипломат Сирия мен Ирактағы қақтығыс аймақтарындағы қазақстандық балаларды репатриациялау және реинтеграциялау бойынша Қазақстанның тәжірибесімен бөлісті.
2024 жылы Шымкент хайуанаттар бағында көк қой қозылады. Бұл жануарлар жойылып бара жатқан және Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл тізіміне енгізілген. Көк қойлар Еуропа хайуанаттар бағының коллекцияларында сирек кездеседі, сондықтан Шымкент хайуанаттар бағында осы түрдің төлдеуі айтулы оқиға болды. Қозы бір жарым килограммнан астам салмақпен дүниеге келді. Көк қойлар Непал, Қытай, Пәкістан және Үндістанның Гималай тауларын мекендейді. Олар 2500-2600 метр биіктіктегі ашық беткейлер мен тығыз шөпті үстірттерде еркін жүре алады.
2025 жылы Айдос Сұлтанғали Хорватияның Загреб қаласында өткен әлем чемпионатында грек-рим күресінен әлем чемпионы атанды. Айдос Сұлтанғали (60 кг) финалда өзбекстандық Әлішер Ғаниевті 9:0 есебімен жеңді. Сұлтанғали Қазақстан тарихындағы грек-рим күресінен төртінші әлем чемпионы атанды.
2025 жылы Іле ауданының Күрті ауылдық округінде «Әлемдегі ең үлкен түйе керуені» атты бірегей мәдени шара өтті. Іс-шара ұлттық рухты жаңғырту, көшпенділер мәдениетін насихаттау, туризм мен кәсіпкерлікті дамыту мақсатында ұйымдастырылды. Негізгі мақсат әлемдік рекорд орнату болды. Керуенде 1000 түйе болды, олар арнайы дайындалған 1 шақырымдық бағдармен жүріп өтті.
