27 қазан. Kazinform күнтізбесі. Жылнама

АТАУЛЫ КҮНДЕР

Дүниежүзілік аудиовизуалды мұра күні

Бұл күн Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық және дүниежүзілік атаулы күндер жүйесіне кіреді және жыл сайын аталып өтеді. Ол 2005 жылы ЮНЕСКО-ның Бас конференциясының шешімімен бекітілген.

Аудиовизуалды мұраға кинофильмдер, радио және телехабар, сондай-ақ аудио және бейнежазбалар жатады.

Аудиовизуалды құжаттар — XX және XXI ғасырлардағы маңызды ақпарат көзі. Олар жазба деректерді толықтырып, тарихи жадты сақтауға және халықтың мәдени болмысы мен ұлттық құндылықтарын келер ұрпаққа жеткізуге қызмет етеді.

ЕСТЕ ҚАЛАР ОҚИҒАЛАР

1953 жылы ұзындығы 438 шақырымды құрайтын Мойынты — Шу теміржол желісі пайдалануға берілді. Оның құрылысы 1947 жылы басталған болатын. Жаңа теміржол Қарағанды көмір бассейні мен Қазақстанның солтүстік өңірлерін Оңтүстік Қазақстан және Орталық Азия республикаларымен байланыстыратын маңызды көлік дәлізіне айналды. Бұл теміржол желісі елдің экономикалық дамуына елеулі үлес қосып, Қарағанды көмірін республиканың оңтүстік аймақтарына үздіксіз жеткізуге мүмкіндік берді. Нәтижесінде өңірлер арасындағы экономикалық байланыс нығайып, Қазақстанның көлік инфрақұрылымы дами түсті.

1956 жылы Арқалық елді мекеніне ресми түрде жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, ол Бүкілодақтық комсомолдық екпінді құрылыс алаңына айналды. Болашақ қаланың іргетасын қалауға алғашқылардың бірі болып Рига қаласынан келген комсомол жастары атсалысты.

1999 жылы Қазақстанда фосфат шикізатын өндіруден бастап, оны тасымалдау, өңдеу және дайын өнім шығаруға дейінгі барлық өндірістік кезеңді қамтитын «Қазфосфат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі құрылды. Кәсіпорын өзіне тиесілі теміржол-көлік кешені арқылы өнімді жеткізуді де жүзеге асырады. Компанияның бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

2007 жылы Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында «Алтын жүрек» ұлттық қоғамдық сыйлығының алғашқы марапаттау рәсімі өтті. Салтанатты рәсімге көрнекті жазушы Шыңғыс Айтматов құрметті қонақ ретінде қатысты.

«Алтын жүрек» — Қазақстандағы қайырымдылық жобаларына қосқан үлесі үшін ұйымдар мен жеке тұлғаларға жыл сайын табысталатын ұлттық сыйлық. Оны «Бауыржан» қайырымдылық қоры тағайындаған. Сыйлықтың басты нышаны — алтын жалатылған қоладан жасалып, сапфирмен безендірілген жүрек мүсіні мен тазалық пен ашықтықты бейнелейтін шыны диплом.

2010 жылы Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы «Әлемдік педагогикалық ой-пікір антологиясының» алты томдығын қазақ тілінде жарыққа шығарды. Жинаққа көне дәуірден бүгінге дейінгі әлемге танымал педагогикалық еңбектер енгізілген.

2010 жылы Қазақстанның Ұлттық аккредиттеу орталығы зертханаларды аккредиттеу жөніндегі халықаралық ынтымақтастықтың (ILAC MRA) өзара тану келісіміне қосылды. Бұл қазақстандық кәсіпорындардың шетелдік нарықтарға шығуын жеңілдетіп, Қазақстанда өндірілген экспорттық өнімдерге деген халықаралық сенімді арттыруға ықпал етті.

2011 жылы қазақ ұлттық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, көрнекті жазушы, драматург әрі публицист Жүсіпбек Аймауытовқа (1889-1930) туған жері Баянауыл ауылының орталығында ескерткіш орнатылды. Даңқты тұлғаның рухына арналған ас «Мұса мырза» орталық мешітінде берілді.

2015 жылы Айдын Айымбетов «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесінің ресми елшісі атанды. Оған тиісті сертификатты «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы» АҚ басқарма төрағасы Ахметжан Есімов табыстады. Сонымен қатар ғарышкерге «Қазақстан, Байқоңыр, Союз ТМ-18М» деген жазуы бар, ғарыш кемесінің металынан жасалған сағат сыйға тартылды.

2017 жылы қазақтың әйгілі «Дударай» әнінің кейіпкері Мария Рекинаның жерленген орны Ақмола облысының киелі жерлер картасына енгізілді. Оның қабірі Қорғалжын ауданында, Сабынды ауылынан 9 шақырым жерде орналасқан. Аңыз бойынша, орыс қоныс аударушыларының қызы Мария қазақ жігіті Дүйсенді сүйген. Алайда салт-дәстүр олардың бірге болуына кедергі келтірген. Бір күні Марияны көрші ауылдан құда түсуге келгендер күтіп отырғанда, ол бұл жағдайға көнбей, далаға қашып кетеді. Халық аңызы бойынша, дәл осы сәтте сүйіктісіне деген сағыныш пен мұңнан «Дударай» әні дүниеге келген. Мария Дүйсенді осылай еркелетіп атаған деседі. Бұл ән — махаббатты, жүрек жылуын және ұлты әртүрлі адамдар арасындағы достықты дәріптейтін туынды.

2018 жылы қазақстандық «Әміре» фильмі Лос-Анджелесте өткен Hollywood Film Festival халықаралық кинофестивалінде Silver Screen Award жүлдесін иеленді. Бұл марапат фильмнің байқаудың алғашқы кезеңінде жоғары бағаланғанын көрсетті.

2021 жылы «Астана Балет» театрының әртістері алғаш рет Дубай операсының сахнасында өнер көрсетіп, үздік туындылары мен танымал қойылымдарын көрермен назарына ұсынды.

Гастрольдік сапар әйгілі хореограф Юрий Григоровичтің Ариф Меликовтың музыкасына қойған «Махаббат туралы аңыз» балетімен ашылды. Қойылым көркем хореографиясымен, әсем декорацияларымен, шығыстық әуенімен және ежелгі парсы аңызының тылсым рухымен ерекшеленді.

2021 жылы шетелдегі қазақтілді бұқаралық ақпарат құралдарының қауымдастығы құрылды. Қауымдастықтың басты мақсаты — қазақ тіліндегі БАҚ аясын кеңейту, қандастардың ана тілінде ақпарат алуына мүмкіндік жасау және қазақ тілін насихаттау.

2022 жылы Астанада «Орталық Азия — Еуропа Одағы» саммиті өтті. Жиынға Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев, Түрікменстан Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Ходжамырат Гелдімырадов және Еуропалық кеңес төрағасы Шарль Мишель қатысты. Саммитте тараптар Еуропа Одағымен әріптестікті нығайту, өңірлік ынтымақтастықты дамыту және халықаралық мәселелер бойынша пікір алмасты. Шарль Мишель Орталық Азия елдері басшыларының өңірлік ынтымақтастық пен өзара байланысты нығайту бағытындағы бастамаларын құптады. Кездесу қорытындысында бейбітшілік, қауіпсіздік, демократия және заң үстемдігін қолдауға бағытталған бірлескен мәлімдеме қабылданды.

2023 жылы Пәкістан астанасында Қазақстан Республикасының күніне арналған салтанатты қабылдау өтті. Оған Пәкістан үкіметінің мүшелері, сенаторлар, мемлекеттік органдардың өкілдері, дипломаттар, кәсіпкерлер, қоғам қайраткерлері мен БАҚ өкілдері қатысты.

Қазақстанның Пәкістандағы елшісі Ержан Қыстафин екіжақты қатынастардың дамуын атап өтіп, «Солтүстік — Оңтүстік» көлік дәлізін дамыту мен Оңтүстік Азия елдерімен достық байланысты нығайтудың маңыздылығына тоқталды. Пәкістан министрі Ш. А. Тарар екі ел арасындағы стратегиялық әріптестікті тереңдетуді қолдап, Қазақстан халқына бақ-береке тіледі.

2024 жылы қазақстандық еркін күрес шебері Ризабек Айтмұхан Албанияның Тирана қаласында өткен жастар арасындағы әлем чемпионатында 97 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде чемпион атанды. Финалда ол ирандық Махди Морафиді 11:6 есебімен жеңді. Ризабек Қазақстан құрамасынан жүлдегер атанған жалғыз балуан болды.

2025 жылы Қазақстан БҰҰ-ның Киберқылмысқа қарсы конвенциясына қол қойды. Құжатқа қол қою рәсімі Вьетнам астанасы Ханой қаласында өтті. Конвенция Қазақстанға басқа елдермен электронды дәлелдемелерді жедел алмасуға, трансшекаралық киберқылмыстарды тергеуде ынтымақтастықты нығайтуға және азаматтарды интернет-алаяқтықтан, кибершабуылдар мен цифрлық кеңістіктегі өзге де қауіптерден қорғауды күшейтуге мүмкіндік береді.

2025 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданының Сергеевка қаласында Қазақстандағы алғашқы аудандық Esil.AI креативті IT-орталығы ашылды. Ол Qyzyljar Creative Center өңірлік хабының бірыңғай желісіне қосылды. Орталық ауыл тұрғындарының цифрлық сауаттылығын арттыруға, IT-кәсіпкерлікті дамытуға және инновациялық ойлау қабілетін қалыптастыруға бағытталған. Esil.AI орталығы ауыл халқын креативті экономикаға тарту, технологиялық кәсіпкерлікті дамыту және жаңа жұмыс орындарын ашуды көздейтін Digital Keruen өңірлік жобасы аясында құрылды.