28 желтоқсан. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР

28 желтоқсан ЖЕКСЕНБІ

Халықаралық кино күні. 119 жыл бұрын (1895) Париждегі Капуцин гүлзарындағы «Үлкен кафеде» ағайынды Люмьерлер ойлап тапқан кинематографтың көмегімен алғаш рет «Жылжымалы фото» көрсетілді.

ЕСТЕ ҚАЛАР ОҚИҒАЛАР

2 2 жыл бұрын (1992) Алматыда Пәкістан Елшілігінің ашылу рәсімі өтті.

1 4 жыл бұрын (2000) Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Даму банкі құрылды.

9 жыл бұрын (2005) ҚР Президенті Н.Назарбаев «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің 2006-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Жарлыққа қол қойды.

80 жыл бұрын (1934) Солтүстік Қазақстан облыстық қазақ драма театры ашылды. Бүгінде Павлодар облыстық музыкалық-драма театры Ж.Аймауытовтың есімімен аталады.

10 жыл бұрын (2004) «Қазпошта» АҚ көрнекті қазақ жазушысы және мемлекет қайраткері Сәкен Сейфуллинің 110 жылдығына арналған жаңадан суреттелген «Мерейтойлық және елеулі күндер» атты серияның маркасын айналымға шығарды. Жаңа марканың бағасы - 35 теңге, таралымы 50 000 дана.

С.Сейфуллин (1894-1938) - көрнекті қазақ жазушысы және қоғам қайраткері. 1914 жылы Қазанда алғашқы «Өткен күндер» («Дни минувшие») атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Құттықтау, шаттанған өлеңдердің авторы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті қолдады. Оның қолынан «Бақыт жолына» пьесасы, «Тар жол тайғақ кешу» романы, қазақ әдебиетіндегі еңбектері мен халық фольклоры, басқа да шығармалары шыққан. Газет-журналдармен белсенді жұмыс жасаған. 1922 жылы Қазақ АКСР Халық комиссарлар кеңесінің төрағасы, содан кейін халыққа білім беру комиссариаты ғылыми орталығының төрағасы, Қазақстан жазушылар одағының төрағасы болып тағайындалған.

1 4 жыл бұрын (2000) қазақ жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовке Мәскеудегі Халықаралық жазушылар қауымдастығының Әдеби қоры «Дарынының арлылығы мен абыройлығы үшін» сыйлығын табыс етті.

9 жыл бұрын (2005) Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласындағы «Думан» ойын-сауық орталығының маңына салынған мұз қалашықтың ашылу рәсіміне қатысты. Елбасы қалашықта мұздан салынған әлем елдеріндегі бірегей сәулет нысандарын аралап көрді. Атап айтқанда, Мәскеудегі Кремль, Мысыр пирамидалары, Қытай қорғаны, Лондондағы Биг-Бен сағаты, Париждегі Эйфель мұнарасы. Қалашықтың ортасына Астананың бас рәмізі Бәйтерек кешені бой көтерген. Салтанатты шара театрландырылған думанмен басталып, жұртшылықтың назарына мәнерлеп сырғанаушылардың орындауындағы мұз ертегісі, концерттік нөмірлер ұсынылды. Театрландырылған қойылым мерекелік отшашумен аяқталды.

9 жыл бұрын (2005) астаналық «Келешек-пресс» баспасы 85 жыл бұрын жарық көрген «Қазақша-орысша тілмаш» атты сөздікті жаңадан басып шығарды.

Бұл еңбек қазақ тілінде сирек кездесетін сөздердің тарихындағы ірі әрі көлемді еңбек. Кітаптың түпнұсқасы 1925 жылы Алаш қайраткері, жазушы-журналист Қошке Кемеңгерұлы бастаған Мұстафа Боралқайұлы, Абдолла Байтасұлы, Есім Байғасқаұлы, Шәкір Баймақанұлы, Ғаббас Дәулетбекұлы, Сұлтан Темірбекұлы және Төлеутай Сәрсенбайұлы сынды қаламгерлердің арқасында алғаш рет жарық көрді. Сөздіктің қараушысы Мағжан Жұмабаев болған. Қайта басылған өнегелі еңбектің мәні сонда: әліпбилік реті кирил алфавиті тәртібінен бөлек, көнерген сөздер қазіргі орфографияға лайықталып, кітап авторлары көрсеткен түзетулер ескерілген.

5 жыл бұрын (2009) Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Дағдарысқа қарсы қорын құру туралы шартты ратификациялау туралы» және «Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Дағдарысқа қарсы қорының қаражатын басқару туралы келісімді ратификациялау туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарына қол қойды.

5 жыл бұрын (2009) Астанада Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің депутаттары жазған «Менің жүрегімдегі Қазақстан» атты патриоттық шығармалар жинағының таныстырылымы болып өтті.

Жинақты құрастырған Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісінің депутаты Олег Дымов.

Аталған жинаққа қазақ әдебиетінің майталмандары Әбіш Кекілбаев, Олжас Сүлейменов, Фариза Оңғарсынова, Мұхтар Шаханов, Төлеген Мұхамеджанов, Людмила Хочиева, Әкім Ысқақ және Өтеген Оралбаев сынды халық қалаулыларының ел мен жер туралы шығармалары енді.

Жинақты шығарудың басты мақсаты - поэзияның патриоттық рухқа толы маңдайалды шығармалары арқылы бүгінгі жас ұрпақты Отанға деген адал қызмет пен шексіз сүйіспеншілік аясында тәрбиелеу.

ЕСІМДЕР

11 6 жыл бұрын (1898-1948) мемлекет және қоғам қайраткері, публицист ОРАЗБАЕВА Алма Дінмұхамедқызы дүниеге келді.

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауданында туған. Ордадағы орыс-қазақ әйелдер училишесін, 2 сыныптық қыздар мектебін, педагогикалық курсты бітірген. 1919 жылы комсомол қатарына өтіп, сол жылдың маусымында қызыл әскердің Қазақстандағы тұңғыш саяси клубын ұйымдастырды. Сол жылы қараша айында Киров революциялық комитеті ақпараттық бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 1920 жылы тамызда Орынбор губерниясы партия комитетінің жанынан құрылған қырғыз (қазақ) бөлімінің алқа мүшелігіне сайланды. 1920 жылы қазанда Бүкілодақтық Құрылтай съезіне делегат болып сайланып, оның атқару комитетінің құрамына енді. Бөкей ұйымынан Бүкілресейлік Шығыс әйелдерінің съезін өткізуге ат салысып, әйел теңдігі, оқу-ағарту мәселелерін шешуге, оларды қоғамдық жұмысқа тарту ісіне тікелей араласты. 1921 жылы мамырда өткен Бүкілодақтық Коммунистік (большевиктер) партиясы Бүкілодақтық жұмысшы әйелдердің Орталық ұйымы мәжілісіне қатысып, әйелдер қозғалысының атынан сөз сөйледі. Коммунист әйелдердің Берлинде өткен 3-ші халықаралық конференциясына, Коминтерннің 5-ші конгресіне делегат болып қатысты. 1931 жылы ауыр дертке шалдығуына байланысты зейнетке шықты. Ол «Степная правда», «Советская степь», «Еңбекші қазақ», «Жас қазақ», «Дұрыстық жолы» газеттеріне қазақ әйелдерінің қоғам ісіне араласуы, әйелдер арасындағы мәдени-ағарту жұмыстарының жүргізілу барысы, қалыңмал мәселелеріне арнап «Қазақ әйелдері даңғыл жол үстінде», «Қазақ әйелдерінің қалыңмалдан құтылған күні», «Октябрь революциясы және қырғыз әйелі», «Әйелдер бостандығы» тағы басқа мақалаларын жариялаған. Кейбір мақалалары «Қазақ әйелі», «Сағида» сияқты бүркеншек атпен жазылған. Оразбаева қазақ әндері мен күйлерін жинаған А.В.Затаевичке өзінің орындауымен қазақтың «Жайық», «Қосай», «Танысу жыры», «Зейнешім», «Сарыжан», «Төрт пішін», «Айнамкөз», «Япырай», «Қыз ұзату» (Қоштасу) сияқты барлығы 18 әнінің «Қазақ халқының 1000 әні» жинағына енуіне мұрындық болды.

102 жыл бұрын (1912-1975) Ұлы Отан соғысына қатысушы, Орталық майданның 73-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының 231-ші гвардиялық атқыштар полкінің автоматшысы, Кеңес Одағының Батыры АЙТ ҚҰ ЛОВ С әлім Н ығметұлы дүниеге келді.\

Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданындағы Мұқыр ауылында туған. 1930 жылы Оралда 9 сыныпты бтіріп, сонда зауытта еңбек етті. 1941 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қатарына алынды. 1941 жылдан майданда. 1943 жылдан БКП(б)/КПСС мүшесі. Ефрейтор С.Айтқұлов Киевтің сол жағынан Днепрді кешіп өтуде батырлық көрсетті, Глебовка және Ясногородка селоларындағы плацдарымды босатып ,ұстап тұруда қаһармандық ерлігімен ерекшеленді. 1943 жылғы 17 қазанда оған Днепрден өтудегі батырлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ленин ордені мен Алтын жұлдызды ержүрек жауынгерге Кремльде М.И.Калинин тапсырды. Госпитальдан шыққаннан кейін Одесса жаяу әскерлер училищесінде оқып, кіші лейтенант әскери атағына ие болды. Соғыстан кейін Қазақ КСР Орал облыстық тұтыншылар қоғамында ұйымдастыру бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1975 жылы 24 сәуірде қайтыс болды. Орал қаласында (Батыс Қазақстан облысы) жерленді.

50 жыл бұрын (1964) Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары ӨТЕҒҰЛОВ Арман Кәрімұлы дүниеге келді. Батыс Қазақстан облысында туған. Саратов зоотехникалық-малдәрігерлік институтын, Батыс Қазақстан инженерлік-технологиялық университетін бітірген. 1989-1998 жылдары - Фурманов ауданы «Ақкөл» кеңшарының бас малдәрігері, Казталов ауданы «Талдыапан» ауыл шаруашылығы кәсіпорнының директоры. 1998-2002 жылдар аралығында Қазталов ауданы әкімшілігінде және облыс әкімі аппаратында басшы және жауапты лауазымдар атқарған. Қаратөбе ауданының әкімі болған. 2010-2013 жылдары - Теректі ауданының әкімі. 2013-2014 жылдары - облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.Қазіргі қызметінде - 2014 жылғы қаңтардан бері.

46 жы л бұрын (1968) қазақстандық хоккейші, қысқы Олимпидалық ойындар мен әлем чемпионаттарының қатысушысы КОРЕШКОВ Александр Геннадьевич дүниеге келді.

Өзінің туған жері Өскеменде «Торпедо» командасында ойнады, одан кейін магнитогорлық «Металлург» командасына ауысты. Осы кездері оның командасы екі рет Ресей чемпионатында жеңімпаз болды., екі рет күміс, үш рет қола жүлдеге ие болды. Еуролигада екі рет жеңіске жетті, Еуропа суперкубогының иегері.

Кейінірек өзінің алғашқы клубына қайта оралды (Қазцинк-Торпедо). 2007-08 маусымда астаналық «Барысқа» ауысты. 2010 жылы Қазақстандық шайбалы хоккей федерациясының балалар мен жасөспірімдер хоккейін дамыту бөлімін басқарды. Қазақстан құрамасы сапында Александр 7 әлем чемпионатына қатысты, Олимпиадалық ойындардың екі финалдық хоккей турнирлерінің қатысушысы болды. 1998 жылы Наганодағы Олимпиадада қазақстандық құрама ширек финалға дейін жетті.

32 жыл бұрын (1982) қазақстандық волейболшы, Қазақстандық құрама мен «Жетісу» волейбол клубының ойыншысы НАСЕДКИНА Ольга Владимировна дүниеге келді.

Қырғызстанда туған. Сонда волейбол ойнауды бастап, Қырғызстандағы жалғыз кәсіби команда «Беш-Сарыда» болды.

2000 жылы қазақстандық жаттықтырушы Н.А.Щербаковтың шақыруымен алматыға келіп, «Глотур» «бұрынғы («Алма-Динамо») командасында ойнады. 2001 жылы «Рахат» командасына ауысып, Қазақстан құрамасына шақырылды. Ол «Рахаттың» құрамында 7 рет қазақстан чемпионы, Азия клубтың чемпионатының жеңімпазы болды. Бейжіңдегі Олимпиадада Қазақстан құрамасының құрамында қатысты. 2008 жылдан «Жетісу» волейбол командасының құрамында. Құрама командада Азия чемпионатында күміс медальді, Азиада - 2010-да қола медальді жеңіп алуға үлес қосты.

6 9 жыл бұрын (1945-2001) Непалдың 1972-2001 жылдардағы бесінші королі екінші король Махендраның ұлы, одан тақты мұрагерлікке алған Бирендра Бир Бикрам Шах дүниеге келді.

4 5 жыл бұрын (1969) фин бағдарламашысы, Linux операциялық жүйесін жасаушы Линус Бенедикт ТОРВАЛЬДС дүниеге келді.

11 1 жыл бұрын (1903-1957) алғашқы ЭЕМ-ді жасауға елеулі үлес қосқан американдық математик және физик Джон фон НЕЙМАН (туылғандағы аты-жөні - Янош Лайош Нейман) дүниеге келді.