5 қазан. Kazinform күнтізбесі. Жылнама

АТАУЛЫ КҮНДЕР

Дүниежүзілік мұғалімдер күні(World Teachers' Day)

1994 жылы ЮНЕСКО-ның бастамасымен мұғалімдердің қоғамдағы орнына назар аудару мақсатында бекітілді. Мереке ретінде осы күннің таңдалу себебі, 1966 жылы 5 қазанда ЮНЕСКО және Халықаралық еңбек ұйымы шақырған конференцияда мұғалімдердің еңбек жағдайларын анықтайтын бірінші халықаралық құжат – «Мұғалім мәртебесі туралы» ұсыным қабылданды.

Қазақстанда мұғалімдер күні

2023 жылдан бастап Қазақстанда мұғалімдердің кәсіби мерекесі – Мұғалімдер күні аталып өтеді. Тиісті қаулыны Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдады. Мереке дүниежүзінің 100-ден астам елінде 5 қазанда аталып өтетін Дүниежүзілік мұғалімдер күнімен үндеседі.

Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңес күні (АӨСШК)

Азия құрлығының мемлекеттерін біріктіретін АӨСШК халықаралық форумының мақсаты — аймақтағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Азия елдері арасындағы қарым-қатынастар мен ынтымақтастықты нығайту. АӨСШК-нің алғашқы саммиті 2002 жылы өтті.

ЕСТЕ ҚАЛАР ОҚИҒАЛАР

1868 жылы Талдықорған қаласының іргетасы қаланды. Талдықорған қыстауының орнында Гавриловское ауылы құрылды. Ол біртіндеп шағын қалаға айналды. 1920 жылы елді мекен атауы Талдықорған деп өзгертілді.

Елді мекен 1930 жылдары және 1940 жылдардың басында ауыл Талдықорған ауданының орталығы болды, ал 1944 жылы толыққанды қалаға айналды. 1967 жылға қарай қала облыс орталығына айналды. 2001 жылдың 22 қыркүйегінде Алматы облысының әкімшілік орталығы Алматыдан Талдықорғанға көшірілді, бұл қала дамуының жаңа дәуірін бастап берді. 2022 жылдың 8 маусымынан бастап Талдықорған — Жетісу облысының әкімшілік орталығы.

1930 жылы Алматыда Қазақ ауыл шаруашылығы институты (қазіргі Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті) ашылды.

Бастапқыда институтта екі факультет (дәнді және техникалық дақылдар), 11 кафедра және 131 студент, оның ішінде 42 оқытушы болды. Түлектердің алғашқы буыны 1933 жылы бітіріп, 78 студент (оның ішінде 20 қазақ) жоғары білім алып шықты. Олардың 51-і агроном, 27-сі жеміс-жидек өсірушілер болды.

1992 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 47-ші сессиясында АӨСШК құру идеясы алғаш рет айтылды.

Бұл бастама Азия құрлығында тиімді және әмбебап қауіпсіздік құрылымын қалыптастыруға деген ұмтылыстан туды. Әлемнің басқа аймақтарында мұндай тетік әлі құрылмаған еді. Кеңестің алғашқы отырысы 1993 жылдың сәуірінде өтті.

1993 жылы Алматыда қазақ ақыны, жазушысы және аудармашысы Жұмекен Нәжімеденов (1935-1983) тұрған үйге ескерткіш тақта орнатылды.

Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов — Қазақстан Республикасының әнұранының мәтінінің авторы. Ол «Менің Қазақстаным» әнінің сөзін 21 жасында жазған. Кейіннен композитор Шәмші Қалдаяқов «Менің Қазақстаным» әніне мәтін жазды. Жамал Омарова орындаған ән өте танымал болып, мемлекеттік әнұранға айналды. Жұмекен Нәжімеденовтің шығармалары көптеген тілдерге аударылып, жарияланды. Ақынның өзі де А.Вознесенскийдің, Евгений Евтушенконың, Н.Хикметтің және басқалардың шығармаларын қазақ тіліне аударды.

2007 жылы Душанбеде ТМД-ға мүше мемлекеттердің көші-қон органдары басшыларының кеңесі құрылды. Оның мүшелері — Қазақстан, Ресей, Беларусь, Әзірбайжан, Армения, Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстанның көші-қон ведомстволарының басшылары. Кеңес Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберіндегі салалық ынтымақтастық органы болып табылады және өзара іс-қимылды үйлестіруге және көші-қон саясаты мәселелерін шешуге арналған.

2011 жылы Гомельде Қазақ киносының күндері өтті. Мәдени күндер Сергей Бодров, Иван Пассер және Талғат Теменовтен тұратын режиссерлік үштіктің «Көшпенді» тарихи драмасымен ашылды. Сонымен қатар, көрермендерге «Кардиограмма» драмасы мен «Махаббат ирониясы» романтикалық комедиясы секілді «Қазақфильм» студиясының ең үздік фильмдері көрсетілді.

2012 жылы Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі құрылды. мемлекеттік органдар мен бұқаралық ақпарат құралдарының ақпараттық саладағы қарым-қатынасын байланыстыратын мемлекеттік ақпараттық-коммуникациялық алаң. Мақсаты мемлекеттік билік органдары мен қоғамның өзара іс-қимылының тиімді тетігін құру. Орталық коммуникациялар қызметі – бұл ашық сараптамалық медиа-алаң. Бізде кез келген маңызды азаматтық бастамалар қолдау табады. ОКҚ спикерлері қатарында тек мемлекеттік органдардың өкілдері ғана емес, сонымен бірге саяси және қоғамдық бірлестіктер, шетелдік елшілер, өнер қайраткерлері, зиялы қауым мен жастар да бар.

2013 жылы Көкшетауда өткен Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияда Абылай ханның ұрпақтары өздерінің ұлы бабасының бюстін табыстады. Хан ұрпақтарының өкілі конференция ұйымдастырушыларына бабасының есімін Қазақстан халқы құрмет тұтанынын айтып, ризалышығын білдірді.

Абылай хан (1711-1781) — бүкіл қазақтың басын қосқан, Қазақ хандығының ханы. Көркем Уәли сұлтанның ұлы, Қанішер Абылайдың немересі және Барақ ханның тоғызыншы буын ұрпағы.

2013 жылы Грекиядағы Афон тауындағы православиелік Кутлумуш Преображенск монастырында сақталған, Иса Мәсіх крестінің бір бөлшегі бар бірегей православиелік жәдігер Астанадағы Андрей кафедральды соборына жеткізілді.

2015 жылы Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданындағы ортағасырлық «Хан Моласы» некрополінде ең танымал қазақ билеушілерінің біріне арналған мемориалдық кешен салтанатты түрде ашылды. Қорымда Кіші жүздің ханы және жоңғарларға қарсы халық-азаттық күресіндегі біріккен қазақ әскерінің бас қолбасшысы хан Әбілқайырдың сүйегі жатыр. Кешен хан қабірінің үстіне салынған кесене мен ескерткіш белгіден тұрады. Белгі — жазық даланың үстінде көтерілген биік стилобат, оның ортасынан барлық қазақ руларының таңбаларымен көмкерілген үш стела-баннерлер көтеріледі. Автор Бек Ибраевтың айтуынша, бұл тұжырымдама жоңғарлармен болған қанқұйлы соғыста барлық қазақ жүздерін біртұтас ұлтқа біріктіре алған хан Әбілқайырдың еңбегін көрсетеді.

2016 жылы бас кейіпкерге үйге қайту жолында қиын сынақтарды еңсеруге көмектесетін ана махаббатының күші туралы хикаяға негізделген «Анаға апарар жол» фильмі «Еуразиялық көпір» фестивалінде Бас жүлдені жеңіп алды. «Үздік актриса» сыйлығы басты рөлді сомдаған Алтынай Нөгербекке берілді. Фестивальға Ресей, Украина, Беларусь, Италия, Германия, Сербия, Қазақстан, Қытай, Оңтүстік Корея, Бельгия, Үндістан және Армения кинорежиссерлері қатысты.

2018 жылы венгр антропологтары жасаған Кейкі батырдың бюсті Амангелді ауданындағы Амангелді Иманов мұражайына әкелінді. Халық батырын анықтау және қалпына келтіру жұмыстарын Венгрияның Будапешт қаласындағы Жаратылыстану ғылымдары мұражайының мамандары, бас директор Золтан Коршош бастаған мамандар жүргізді. Бюстті Алматыдан жергілікті бизнесмен Таңатар Ахметов әкелді. Ол сондай-ақ мұражайға Венгрия мен Ресей мәдениет министрліктерінде сақталған құжаттарды да сыйға тартты.

2019 жылы Алматыда халық жазушысы, қоғам және саяси қайраткер, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері және Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Шерхан Мұртаза тұрған үйге ескерткіш тақта ашылды. Оның шығармалары көптеген тілдерге аударылған.

2021 жылы Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз MS-19» басқарылатын ғарыш кемесін және әлемдегі алғашқы түсірілім тобын тасымалдайтын «Союз-2.1а» зымыран тасығыш ұшырылды. Бортта ресейлік актриса Юлия Пересильд, режиссер Клим Шипенко және ғарышкер Антон Шкаплеров болды. Түсірілім тобы ХҒС-ға барып, кәсіби актерлер ғарышта түсірілген тарихтағы алғашқы фильм болды.

2023 жылы танымал қазақстандық музыкант және әнші Димаш Құдайберген танымал қазақ әнінің «Дударай» ерекше нұсқасын ұсынды. Қазақ әуені джаз-фанк стилінде орындалды.

2024 жылы Михаил Шайдоров Денис Тенді еске алу турнирінде алтын медаль жеңіп алды. Қазақстан ерлер мәнерлеп сырғанаудан құрамасының көшбасшысы қысқа бағдарламада да 95,50 ұпай жинап жеке рекорд орнатты.

2025 жылы Оңтүстік Қазақстанда жер сілкінісі тіркелді. Зілзала Жамбыл облысында және Шымкент қаласында тіркелді. Эпицентрі Алматыдан оңтүстік-батысқа қарай 465 км жерде орналасқан. Жер сілкінісінің энергетикалық класы 13,3, ал магнитудасы 5,9 болды.