АҚШ пен Иран келісімге жақындады: ықтимал мәміле туралы не белгілі
АҚТӨБЕ. KAZINFORM — АҚШ мемлекеттік хатшысы Иранмен ықтимал келісім бойынша келіссөздерде «айтарлықтай ілгерілеу» бар екенін мәлімдеді, деп хабарлайды BBC.
Делиде өткен баспасөз мәслихатында АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иран төңірегіндегі соңғы оқиғаларға қатысты пікір білдірді. Оның айтуынша, Иранмен ықтимал келісім бойынша келіссөздерде «айтарлықтай ілгерілеу» байқалғанымен, түпкілікті келісімге әлі қол жеткізілмеген.
Рубио АҚШ-тың «Иран ешқашан ядролық қаруға ие болмауы тиіс» деген ұстанымын тағы да растады.
Сондай-ақ ол Ормуз бұғазы мәселесіне қатысты жағымды жаңалықтар болуы мүмкін екенін айтып, соңғы 48 сағатта қол жеткізілген ілгерілеу сәтті жүзеге асса, «бұғаздың баж салығынсыз толық ашылуына» жол ашылуы мүмкін екенін жеткізді. Оның сөзінше, АҚШ соғысты тоқтату үшін дипломатиялық арналарға басымдық беріп отыр.
Алайда Рубио «әлі де талқыланатын мәселелер бар» екенін атап өтті. Оның айтуынша, алдағы маңызды мәлімдемелерді АҚШ президенті Дональд Трамп жексенбі күні жасауы мүмкін.
Бұған дейін Трамп Иранмен мәміле «негізінен келісілгенін» айтып, Ормуз бұғазы да ықтимал келісімнің бір бөлігі болатынын мәлімдеген еді. Бірақ ол нақты егжей-тегжейлерді ашып айтпады.
60 күндік бітім
Америкалық басылымдар АҚШ пен Иран арасындағы ықтимал келісімнің егжей-тегжейін жариялап жатыр.
Axios басылымының мәліметінше, келісімге 60 күнге созылатын бітімді ұзарту және Ормуз бұғазындағы кеме қатынасын қайта жандандыру мәселелері кіруі мүмкін.
Axios америкалық шенеунікке сілтеме жасап, келісім мынадай тармақтарды қамтуы ықтимал екенін хабарлады:
— Ормуз бұғазындағы кеме қатынасын осы мерзімде баж салығынсыз қалпына келтіру, ал Иран барлық миналарды залалсыздандыруға міндеттенеді;
— АҚШ-тың Иран порттарына қойған блокадасын алып тастауы және Иран мұнайына қатысты санкциялардан бірқатар жеңілдіктер беруі;
— Иранның ешқашан ядролық қару жасауға ұмтылмайтыны жөніндегі міндеттемесі және уран байыту бағдарламасы бойынша келіссөздер жүргізуі;
— Санкцияларды алып тастау және Иранның бұғатталған қаржысын босату жөніндегі келіссөздер;
— 60 күндік кезеңде америкалық әскердің аймақта қалуы және түпкілікті келісім жасалғаннан кейін ғана шығарылуы.
Axios мәліметінше, екі тараптың өзара келісімімен бұл мерзім 60 күннен де ұзартылуы мүмкін. Алайда BBC бұл ақпаратты тәуелсіз түрде растай алмағанын хабарлады.
The New York Times басылымы екі америкалық шенеунікке сілтеме жасап, ұсыныста Тегеранның жоғары байытылған уран қорынан бас тарту жөніндегі нақты міндеттемесі де қарастырылғанын жазды.
Дегенмен бұл мәселеге қатысты әзірге ресми мәлімдеме жасалған жоқ.
Тегеранның реакциясы
Иранның жартылай ресми Tasnim агенттігінің хабарлауынша, АҚШ пен Иран арасындағы келіссөздердің жобалық шарттарына сәйкес, Ормуз бұғазы соғысқа дейінгі мәртебесіне толық оралмайды, алайда кеме қатынасы әскери іс-қимылдарға дейінгі деңгейде қайта жанданады.
Басылымның мәліметінше, ықтимал келісімде әлі де «бір немесе екі» даулы мәселе сақталып отыр және «АҚШ тарапынан болған кедергілерге» байланысты олар бойынша келісімге келу әзірге мүмкін болмай тұр.
Tasnim Иранның ұстанымы делдал рөліндегі Пәкістанға жеткізілгенін және «егер АҚШ тарапынан кедергілер жалғаса берсе», келісім жасалмайтынын хабарлады.
Islamic Revolutionary Guard Corps ұйымымен байланысты Fars агенттігі даулы мәселелер Иранның бұғатталған активтері мен мұнай және мұнай өнімдеріне қатысты санкцияларға байланысты екенін жазды.
Сенбі күні Иран Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Esmail Baghaei мемлекеттік телеарна эфирінде соңғы аптада АҚШ пен Иран ұстанымдары бір-біріне жақындай түскенін мәлімдеді. Сонымен бірге ол АҚШ-ты «қайшылықты мәлімдемелер жасады» деп айыптады.
Багаидің айтуынша, Иран қосымша келіссөздер өткізуге мүмкіндік беретін «өзара түсіністік туралы меморандумды» әзірлеуді аяқтап жатыр. Бұл құжат кейін түпкілікті келісімге қол жеткізуге жол ашуы тиіс.
Иран президенті Масуд Пезешкиан жексенбі күні «ешқандай шешім» Иранның жоғарғы жетекшісі Моджтабы Хаменеи рұқсатынсыз қабылданбайтынын мәлімдеді.
Бұл мәлімдеме осы апта басында ирандық қатаң бағытты ұстанатын депутат Камран Газанфари Пезешкианды Хаменеи рұқсатынсыз атысты тоқтатуға келісті деп сынағаннан кейін айтылды.
Трамп: Иранмен қарым-қатынасымыз кәсіби әрі нәтижелі бола түсті
АҚШ президенті Дональд Трамп Truth Social желісіндегі жазбасында Иранмен жүріп жатқан келіссөздерге қатысты пікір білдірді.
— Келіссөздер жүйелі әрі сындарлы түрде өтіп жатыр. Мен өкілдеріме келісімді тездетпеуді тапсырдым, өйткені уақыт біздің пайдамызға жұмыс істеп тұр. Келісімге қол жеткізіліп, ол мақұлданып, қол қойылғанға дейін блокада толық күшінде қалады. Екі тарап та асықпай, бәрін дұрыс жасауы керек. Ешқандай қателік болмауы тиіс, — деп жазды ол.
Трамп қазіргі әкімшілік дайындап жатқан келісімнің бұрынғы келісімдерден «мүлде өзгеше» екенін атап өтті.
— Иранмен қарым-қатынасымыз кәсіби әрі нәтижелі сипат ала бастады. Алайда олар ядролық қару әзірлей де, сатып ала да алмайтынын түсінуі керек, — деді АҚШ президенті.
