Алмат Нүкенов: реформаның табысы есеппен емес, нақты өзгеріспен өлшенеді
АСТАНА. KAZINFORM — Қазақстан қоғамдық даму институтының сарапшысы Алмат Нүкенов Президент Жолдауындағы экономикалық өсім, энергетикалық қауіпсіздік, инфрақұрылымды жаңғырту және әлеуметтік саясат бағыттарына тоқталды. Оның пікірінше, реформалардың нәтижесі жаңа жобалар санымен емес, азаматтардың күнделікті өміріндегі нақты өзгерістермен бағалануы керек.
Сарапшының пікірінше, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауындағы басты ерекшелік — мемлекеттің даму қарқынын жекелеген көрсеткіштермен ғана емес, сол өсімнің азаматтардың өміріне қаншалықты әсер ететінімен бағалауға басымдық берілуі. Бұл — реформалардың келесі кезеңінде саннан сапаға, жоспардан нақты нәтижеге көшу қажеттігін білдіретін маңызды саяси ұстаным.
Мемлекет басшысы келтірген болжам бойынша, биыл Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 400 миллиард долларға жуықтап, жан басына шаққандағы көрсеткіш 19 мың доллардан асуы мүмкін. Алайда экономиканың ауқымы ұлғайған сайын қоғамның сұранысы да өзгереді. Азамат үшін ұлттық экономиканың өсуі ең алдымен сапалы жол, қолжетімді емхана, жақсы мектеп және тұрақты табыс арқылы сезілуі керек. Сондықтан Жолдауда инфрақұрылымды жаңғыртуға айрықша мән берілуі заңды.
— Бұл тұрғыда энергетикалық қауіпсіздіктің орны ерекше. Цифрлық экономика, жаңа өндіріс орындары және жасанды интеллект инфрақұрылымы тұрақты әрі жеткілікті электр қуатын талап етеді. Сондықтан энергетикадағы стратегиялық шешімдерді тек бүгінгі тұтынумен шектеуге болмайды. Атом энергетикасын дамыту — базалық қуат көздерін әртараптандырудың және болашақтағы өнеркәсіптік өсімге жағдай жасаудың бір жолы. Бірақ атом электр станциясын салу мәселесінде қауіпсіздік стандарттары, кадр даярлау, қалдықтарды басқару және қоғамдық бақылау басты талап болып қалуға тиіс, — дейді Алмат Нүкенов.
Сарапшы Қазақстанның тағы бір стратегиялық мүмкіндігі — сирек жер металдары екенін атады. Оның ойынша, әлемде электр көлігі, аккумулятор, электроника және жоғары технологиялық жабдық өндірісі дамыған сайын мұндай шикізатқа сұраныс артып келеді. Дегенмен, елдің артықшылығы кен қорын иеленумен ғана өлшенбеуі керек. Негізгі міндет — геологиялық барлаудан бастап терең өңдеуге, ғылыми зерттеуге және дайын өнім шығаруға дейінгі толық өндірістік тізбек қалыптастыру. Сонда табиғи ресурстар қоры экономиканың технологиялық жаңаруына, білікті жұмыс орындарының ашылуына және экспорт құрылымының жақсаруына қызмет етеді.
«Халықтық құрылыс» бастамасының әлеуметтік мәні осында. Әңгіме тек жаңа нысандар салу туралы емес. Әр өңірдің нақты қажеттілігін анықтап, қаражатты сол қажеттілікке бағыттау туралы болып отыр. Мысалы, тұрғын саны жылдам өсіп жатқан елді мекенге алдымен мектеп немесе емхана қажет болуы мүмкін, ал басқа өңірде су жүйесі мен жол сапасы өзекті. Демек, тиімді инвестицияның өлшемі — салынған ғимарат саны ғана емес, шешілген мәселенің ауқымы.
— Жолдаудағы тағы бір маңызды бағыт — мемлекеттік басқаруды жаңарту. Президент бюрократияны қысқарту, шешім қабылдауды жеделдету және мемлекеттік қызметшілердің кәсібилігі мен этикалық жауапкершілігін күшейту мәселесін көтерді. Мұның қоғамдық маңызы зор: цифрландырудың мақсаты ескі қағаз есепті электронды есепке ауыстыру емес, азаматқа ыңғайлы әрі ашық қызмет көрсету болуы тиіс. Егер жаңа технология уақытты үнемдемесе, артық рәсімді жоймаса, онда оның тиімділігіне қайта қарау қажет.
Әлеуметтік саясатта да ұстаным анық: қолдау шынымен мұқтаж азаматқа жетуі, ал бюджет шығыны ұзақ мерзімді мүмкіндік қалыптастыруы керек. Жолдауда 2027 жылғы 1 қаңтардан ең төменгі жалақыны 85 мыңнан 100 мың теңгеге көтеру жоспарланғаны айтылды. Бірақ жалақы мен жәрдемақы мәселесін еңбек өнімділігін, сапалы жұмыс орындарын және әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігін арттырудан бөлек қарауға болмайды, — дейді Қазақстан қоғамдық даму институтының сарапшысы.
Алмат Нүкеновтің пікірінше, Жолдаудың негізгі саяси мәні — мемлекеттің жауапкершілігін де, қоғамның жауапкершілігін де қатар күшейтуінде. Үкімет ашық әрі нәтижелі жұмыс істеуге міндетті болса, азаматтардың заңға құрметі, еңбек мәдениеті мен қоғамдық белсенділігі де дамудың маңызды шартына айналады. «Адал азамат» идеясы осы екі жауапкершілікті өзара байланыстырады.
Қорыта айтқанда, жаңа тарихи кезеңде Қазақстанға көп бағдарлама қабылдау ғана жеткіліксіз. Ең маңыздысы — әр бастаманың орындалу мерзімі, жауапты мекемесі және халық сезінетін нәтижесі болуы. Реформаның шынайы табысы есепте емес, күнделікті өмірдегі өзгерісте көрінгенде ғана қоғамның мемлекетке деген сенімі нығаяды.
Айта кетейік, бүгін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Құрылтай отырысында «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауын жариялады.
