Ел экономикасының дамуы толық мемлекеттік бақылауда

 Осыған байланысты межелі уақытта бұқара халыққа есеп берген Ұлттық экономика министрі Қуандық Бишімбаев көпшілікті министрлік тарапынан атқарылған ауқымды жұмыстармен таныс етті. Есеп беру аясында өткен жыл­ғы жұ­мыс қорытындыларын және алдағы жұмыс жоспарларын баян­да­ған министр елдегі экономи­калық дамудың мән-жайына кеңі­рек тоқталды.

Осы ретте қалыптасып отырған сыртқы және ішкі даму факторларын ескере отырып, 2016 жылғы қаңтар-мамыр айларының қорытындылары бойынша елдің жалпы ішкі өнімінің төмендеуі биылғы жылғы қаңтар-сәуір қорытындыларымен салыстырғанда 0,4%-дан 0,2%-ға дейін бәсеңдеді. Ал жыл соңында өсу 0,5% деңгейінде болады деп күтілуде, деді Қ.Бишімбаев.

Сонымен қатар, ауыл шаруа­шылығында металлургия және химия өнеркәсібі, тамақ өнімдері мен фармацевтика өндірісі сияқ­ты өңдеу өнеркәсібі саласында өсудің оң қарқыны сақталып отырғанын атап айтты. Оның айтуына қарағанда, өңдеу өнеркәсібінің 0,5%-ға өсуі металлургия өнер­кә­сібіндегі өндірістің 8,0%-ға артуы есебінен қамтамасыз етілді. Сон­дай-ақ, резеңке мен пластмасса бұйым­дарының өндірісі 7,3%-ға, жиһаз 3,3%-ға, ал тамақ өнімдері 3,1%-ға өсті.

Бұдан басқа, «Нұрлы Жол» мем­лекеттік бағдарламасы шеңберінде индустриялық-инновациялық және түйінді инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру есебінен негізгі капиталға инвестициялардың жо­ғары өсуі 10,8% деңгейінде байқалады. Үстіміздегі жылдың 1 мау­сымындағы жағдай бойынша елдің халықаралық резервтері 94,3 млрд. АҚШ долларын құрады жә­не жыл басынан бері 3,2%-ға өсті, оның ішінде Ұлттық қордың шетел­дік активтері 65,5 млрд. АҚШ долларын құрап, 3,2%-ға ұлғайды, деді ол әрі қарай.

Ал өнеркәсіптегі кредиттеу кө­лемдері 15,7%-ға өскен болса, ауыл шаруашылығында - 39,3 %-ға, кө­лік саласында несиелеу бары­сы - 35,7 %-ға ұлғайған. Байла­ныс пен сауда саласында да кредит­теу кө­лемі көбейіп отырғаны байқа­лады. Керісінше, құрылыс секторын кредиттеу 12,7 %-ға қысқарған.

Ұлттық экономика министрі­нің сөзіне қарағанда, сыртқы күй­зелістерге қарамастан әлеу­мет­тік саладағы жағдай тұрақты болып отыр. Жұмыссыздық деңгейі тө­мен көрсеткішпен сақталуда. Ал жа­лақы мөлшері 133,8 мың теңгені құрайды. Биыл 1 мамырға дейінгі есеп бойынша еліміздегі халық саны 17753,2 мың адамды құрады. Айтар болсақ, бұл дегеніміз өткен жылмен са­лыс­тырғанда 255,1 мың адамға немесе 1,46% өскендігін көрсетеді.

Сонымен қатар, халықпен ке­зекті кездесу барысында ведомство басшысы Жекешелендірудің 2016-2020 жылдарға арналған ке­шенді жоспарын іске асыру туралы баяндады. Кешенді жоспарды жекешелендіруге жататын және бә­секелес ортаға берілетін 783 ұйым­нан тұратын тізім айқындалды. 2016 жылдың қаңтар-мамыры кезеңінде 3 млрд. теңгеден астам сомаға 23 нысан жекешелендірілді, деді министр. Әрі қарай аталған жоспар шеңберінде «Самұрық-Қазына» қорының 7 компаниясы 2020 жылға дейін IPO-ға шығарылатындығын жеткізді. Олар «Қазақстан те­мір жо­лы», «ҚазМұнайГаз», «ҚазАтом­Өнер­кәсіп», «Самұрық-Энерго», «Тау-Кен Самұрық», «Қазпошта» және «Эйр Астана» компаниялары. Осы­ған байланысты бүгінгі таңда дайындық жұмыстары жүргізілуде, активтерді сатуға шығаруға одан әрі дайындау үшін тәуелсіз кеңесшілер тартылуда.

Министрдің айтуынша, тұ­рақ­ты түрде Премьер-Министр төра­ғалық ететін Экономиканы жаң­ғырту мәселелері жөнінде мем­лекет­тік комиссияның отырыс­тарын­да баланстық құны 5 млрд. теңге­ден астам ірі компания­ларды, сондай-ақ, «Самұрық-Қа­зына» қо­рының активтерін сату мәселе­лері қаралады. Қазірдің өзінде «Самұрық-Қазына» қоры­ның ша­руашылық қызметті жү­зеге асырмайтын немесе бизнесті одан әрі дамыту перспективасы жоқ 59 еншілес және тәуелді ұйым­дарды жабу туралы ұсыныс­тары мақұлданса, тағы 12-сі транс­формациялау бағдарламасы шең­берінде құрылысын оңтайлан­дыру мақсатында қайта ұйымдас­ты­рылатын болады.

Ал жеке тұрғын үй салу­ға беріл­ген учаскелерге инфрақұ­рылым өткізуге биыл 24 миллиардқа жуық теңге бөлінбек. Елімізде тұрғын үй құрылысын дамытуға ерекше назар аударылуда. Министрліктің деректері бойынша, ағымдағы жылдың бес айында 3,9 млн. шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілді, бұл өт­кен жылдың ұқсас кезеңімен салыс­тырғанда 20,2%-ға артық. Нәтиже­сінде 33 мыңнан астам отбасы тұр­ғын үй жағдайын жақсартып отыр.

«Нұрлы Жол» мемлекеттік бағ­дар­ламасы шеңберінде Қазақстан ипотекалық компаниясының желісі бойынша биыл жалға берілетін тұрғын үй құрылысына 22,5 млрд. теңге бөлінді. Үстіміздегі жылдың қорытындысы бойынша 371,9 мың шаршы метр тұрғын үйді пайдалануға беру жоспарланып отыр. Осы арқылы 6 521 отбасының тұрғын үй жағдайын жақсартуға мүмкіндік болады, деді Қ.Бишімбаев.

Министрдің мәлімдеуінше, қазіргі уақытта Шығыс Қазақстан, Қызылорда және Қарағанды облыстарында 410 пәтер пайдалануға берілді. Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар, Қостанай және Қызылорда облыстары, сондай-ақ, Астана мен Алматы қалаларында 345,1 мың шаршы метр немесе 6111 пәтердің құрылысы жүріп жатыр.

Қ.Бишімбаев экономиканың өсуі үшін ынталандырулардың бірі - тұрғын үй құрылысын ұлғайту, оның ішінде жеке тұрғын үй құры­лысы екендігін нақтылады. Бұл ретте құрылысқа бөлінген алқап­тар тұрғын үйлер салу алдында инфра­құ­рылыммен қамтамасыз етілуі тиіс.

«Нұрлы Жол» мемлекеттік бағ­дар­ламасы шеңберінде инфрақұ­ры­лымдық жобаларды және эко­номиканың басым салаларындағы инвестициялық жобаларды іске асыруды жеделдету барысында бір­қатар жұмыстар көзделгенін айта келе, министр ағымдағы жылғы қыркүйек айында 2016 жылға ар­налған республикалық бюджет нақ­ты­ланатынын жеткізді. Бұл кіріс­тер бойынша болжамды ұл­ғайту­ды және 2015 жылдың пайда­ла­ныл­маған қаражатын тартуды көз­дейді. 144,5 млрд. теңге көлемін­дегі қосымша қаражат 2016-2017 жылдары экономиканың өсуіне муль­типликативтік әсері бар «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдар­ламасының шеңберінде инфра­құрылымдық жобаларды іске асыруды жеделдетуге, агро­өнеркәсіптік кешен және өңдеу өнеркәсібінің жобаларын қаржы­ландыруға бағытталатын болады.

Айта кетейік, Қазақстан азаматтарының әл-ауқатын көтеру, әлеуметтік қамтылуы, зейнетақы, жәрдемақы, мемлекеттік қызметшілер мен әскери қызметкерлердің  жалақысы, студенттердің шәкіртақысы, тұрғын үймен, жұмыспен қамту, денсаулық сақтау, білім беру мәселелеріне Елбасы ерекше назар аударып келеді. Нұрсұлтан Назарбаев 2014 жылы Қазақстан халқына арнаған «Нұрлы жол - болашаққа бастар жол» атты Жолдауында, 2015 жылғы «Қазақстан жаңа жаһандық нақты ахуалда: өсім, реформалар, даму» атты Жолдауында, 5 институционалдық реформаны жүзеге асыру бойынша 100 нақты қадам - Ұлт жоспарында мемлекет саясатының осы бағытына басымдық беріледі.

«Біздің экспорттық шикізат ресурстарына бағаның құлдырауы бюджеттің кіріс бөлігіне қаржы түсуін төмендетуге алып келуде. Бірақ, соған қарамастан, Үкімет алдына оңай емес, алайда, нақты міндет - барлық әлеуметтік міндеттемелерді толық көлемінде қамтамасыз ету міндеті қойылып отыр», - деп атап өткен болатын Мемлекет басшысы.

Серпінді экономикалық өсім көптеген жылдар бойы бізге белсенді әлеуметтік саясат жүргізіп, адамдардың өмір сапасын бірнеше есе арттыруға мүмкіндік берді. Барлық жаһандық дағдарыстардың теріс ықпалына байланысты экономикамыз тап болған бүкіл қиындықтарға қарамастан, біз әркез қазақстандықтардың әл-ауқатын арттырып келдік. Он жылда әлеуметтік салаға мемлекеттік шығындар нақты көрсеткіш бойынша 3 есеге жуық өсті. Әлеуметтік сала мен мемлекеттік басқаруда жұмыс істейтіндердің саны 1,2 миллион адамнан асады. Мемлекет жәрдемақы мен төлемдердің үлкен көлемін қамтамасыз етуде. Оларды 1,5 миллионнан астам азамат алады.

«Экономикалық тәуекелдерге, жалпы, ештеңеге де қарамастан, біз халықты әлеуметтік қолдау шараларын жүзеге асыруды жалғастырамыз. Мен 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінің еңбекақысы орташа алғанда - 28 пайызға дейін, білім беру саласы қызметкерлерінікі - 29 пайызға дейін, әлеуметтік қорғаудағы қызметкерлердікі 40 пайызға дейін артатынын жариялаймын. Мұнда бюджет қызметкерлерінің түрлі категорияларына қатысты сараланған тәсіл қолданған ұтымды. Алдағы жылы мүгедектігі мен асыраушысынан айырылуға байланысты әлеуметтік жәрдемақылардың 25 пайыздық өсімі, сондай-ақ, стипендиялар қамтамасыз етілетін болады. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап біз инфляция  деңгейінің алдын ала отырып, ынтымақты зейнетақыны 2 пайызға индекстейміз. 2016 жылы «Б» корпусындағы мемлекеттік қызметшілердің еңбекақысы 30 пайызға арттырылатын болады. Бұл мақсаттарға қаржыны біз бюджеттік шығындарды оңтайландырғаннан кейін үнемдейміз. Осылайша біз еңбекақыны өсіру үшін қаржы тауып, өзіміздің халық алдындағы әлеуметтік міндеттемелерімізді орындаймыз!

Мен барлық әлеуметтік жағынан әлсіз қорғалған жіктерге сөзімді арнамақпын. Біз мұқтаждарға қашанда көмек қолын созып келдік. Сонымен қатар, әлеуметтік әділеттілік бұрмаланбауы тиіс. Өйткені, әрбір әлеуметтік төлем - бұл жай бюджетке ғана емес, әрбір жұмыс істейтін қазақстандыққа қосымша салмақ. Әлеуметтік әділеттілік идеясы жұмыс істейтін қазақстандықтарға қатысты әлеуметтік әділетсіздікке айналмауы тиістігін нақты түсіну керек. Бұл - солардың ақшасы!

Бүгін де тек Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы  ғана  сыртқы сілкіністерге орнықты, тиімді экономиканың нақты негізі болуға қабілетті. Азаматтарға әлеуметтік қолдауды кеңейту мақсатында Үкіметке 2016 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін еңбекпен қамтудың жаңа Жол картасын жасауды тапсырамын. Бағдарламаларды қаржыландыру көлемі 2009-2010 жылдары жүзеге асырылған осыған ұқсас Жол картасымен салыстырғанда ұлғайтылатын болуы тиіс. Бұл жергілікті инфрақұрылымдарды дамыту мен елді мекендерді абаттандыру жобалары есебінен еңбек рыногының тұрақтылығын қамтамасыз ететін болады. Кадрларды кең ауқымды қысқа мерзімді қайта даярлау мен біліктілігін арттыру ұйымдастырылады. Кәсіпкерлікті дамыту үшін микронесиелеу кеңеюде.

Бүгін мен жаңа әлеуметтік саясат жасау міндетін қоямын. Мемлекеттің әлеуметтік саладағы рөлі әлсіз қорғалған азаматтарды қолдаумен және адам капиталына инвестицияларды қамтамасыз етумен шектелетін болуы тиіс. Атаулы әлеуметтік қолдау тек мұқтаж адамдарға, олардың нақты табыстары мен өмір сүру жағдайын бағамдау негізінде, көрсетілетін болады. Басқалар ақшаны өздері, өздерінің еңбектерімен табулары тиіс. Азаматтарымыздың жекелеген топтарының ерекше сұраныстарын ескере отырып, өмір сүрудің ең төменгі деңгейінің құрылымдарын қайта қарау және оның түрлі деңгейлерін белгілеу қажет. Үкіметке үш ай ішінде әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін оңтайландыру бойынша ұсыныс енгізуді тапсырамын.

Еңбек ете алатындарға мемлекеттік қолдау тек олардың қайта оқуға немесе еңбекпен қамту бағдарламаларына қатысулары негізінде ұсынылатын болуы тиіс. Үкіметке әлеуметтік көмектің мұндай түрлерін 2017 жылдан бастап енгізуді тапсырамын. Әлеуметтік саясаттағы мемлекеттің басымдығы адам капиталын дамытуға кең ауқымды инвестициялар болуы тиіс. Біз бұған дейін қабылданған бағдарламаларға сәйкес, білім беру және денсаулық сақтау салаларын жаңғыртуды жалғастыруымыз керек. Мен 2017 жылдан бастап жаңа жоба - «Баршаға арналған тегін кәсіби-техникалық білім» бағдарламасы басталатынын жариялаймын. Үкіметке оны жасауға кірісуді тапсырамын», деп атап өтті Елбасы.

«Мен жастарымызды жұмысшы мамандығын белсенді меңгеруге шақырамын. Жұмысшы мамандықтарын меңгеру керек. Кезінде мен де жұмысшы киімін киюден бастадым, домна пеші от-жалынының жанында тұрдым. Үлгі алыңдар! Жылдар өтеді, бірақ, осы өмірлік тәжірибелерің, сендер қандай өмір жолын таңдап алсаңдар да, міндетті түрде кәделеріңе жарайды», деген болатын Мемлекет басшысы.

Тұтастай алғанда, Жолдауда ілгерілетіп отырған шаралардың барлығы нақты сипатқа ие және, әдеттегісінше, сенімді қаржыландырумен қамтамасыз етілген. 2014-2015 жылдары шағын және орта бизнесті дамытуға 1 триллион теңге бөлініп үлгерілген болатын. «Нұрлы Жол» бағдарламалары жобаларына - 2,7 триллион теңге. 2,7 триллион теңге Қазақстанға халықаралық қаржы ұйымдары тарапынан бөлінді. Қытай Халық Республикасы 2,7 миллиард доллар көлемінде несие берілді. Тұтастай алғанда, осы Жолдау жобаларын жүзеге асыруға 7,5 триллион теңге тартылмақ. Осы қаржыларды тиімді пайдалану - Үкіметтің басты міндеті және жауапкершілігі.

«Қиындықтарды еңсеруде біз жалғыз емеспіз. Өзіміздің салмақты сыртқы саяси қызметімізбен біз бүкіл әлем бойынша көптеген достар таптық. Олар бізді қолдап келеді. Сіздер менің сапарларыммен әлемнің жетекші елдерінің көшбасшыларымен келіссөздерімнің куәгерлері болдыңыздар. ҚХР-мен 23 миллиард долларға шикізаттық емес сектордағы ынтымақтастық туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. Бұл - 40-тан астам жаңа кәсіпорын салынады деген сөз. Лондон мен Парижге сапарларым да, экономикалық ынтымақтастық тұрғысынан алғанда, табысты болды. Жасалған келісімшарттардың жалпы сомасы 11,5 миллиард долларды құрайды. Елімізге Ресей Президентінің сапары біздің дәстүрлі ізгі көршілестік қарым-қатынастарымыздың тұрақтылығы мен беріктігін  және экономикалық интеграцияның дамып келе жатқанын көрсетті. Жапония премьер-министрінің сапары инвестициялық және технологиялық ынтымақтастықтың көкжиегін кеңейтетін болады. Бізге тұңғыш рет «Тойота» концерні келіп, Қазақстанда автомобильдер шығарады», деді Елбасы.

Дүниежүзінде біз бастаған реформалар туралы, Жүз қадам туралы жақсы біледі және оларды қолдайды. Біз достарымыздың көңілін қалдырмауға тиіспіз. Бұл реформалар, мен аталған Жолдауда алға қойған олармен өзара байланысты міндеттерді орындау оңай болмайды, мүмкін, тіпті, ауыр соғуы ықтимал. Бірақ, оларға балама жоқ. Егер біз осының бәрін жасамайтын болсақ, онда әлемдік дамудан үмітсіз кейіндеп қаламыз. Бірақ біз, әдеттегідей, белгілегендеріміздің бәрін жасаймыз.

Экономиканың қарқынды дамуы еңбек қатынастарының жаңа түрін қалыптастыру үдерісіне айрықша назарды қажет етеді.

Осы мақсатпен Қазақстан Республикасының жаңа Еңбек кодексі қабылданды. Ол Халықаралық еңбек ұйымы мен ЭЫДҰ-ның еңбек стандарттарына негізделген. Еңбек шарты жағдайларын өзгерту ресімдері заңнамалық тұрғыда оңайлатылған, еңбек ұжымдарында өзін өзі басқару жүйесін енгізу бойынша шаралар, жұмысшылар мен жұмыс берушілердің ұжымдық келіссөздері тетігі қарастырылған.

Білім беру, денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау салаларын реформалау адам әлеуетінің сапасын арттыруға жағдай жасайды. Білім беру саласында мектепке дейін және мектепте білім берудің жаңа үйлестірілген стандарттарын әзірлеу және бекіту бойынша жұмыстар жүргізілуде. 

Білім беру үш тілде - қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізілетін болады.

Мемлекеттік индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы (МИИДБ) жобалары үшін кадрлар даярлау деңгейін арттыру бойынша шаралар қабылданды.

Тұрғындардың денсаулығын сақтау саласындағы басты міндет - міндетті медициналық сақтандыруды енгізу. Арқаулық медициналық көмектің кепілдендірілген көлемін көрсетуде жеке сектордың үлесін ұлғайту есебінен бәсекелестік орта кеңейеді және денсаулық сақтау қызметінің сапасы артады.

Медициналық қызметтің сапасы бойынша бірлескен комиссия құрылатын болады.

Медициналық мекемелерде басқарудың корпоративтік моделін енгізу қарастырылған.

Сол сияқты мұқтаж тұрғындарға оның атаулы сипатын күшейту арқылы әлеуметтік көмек көрсету жүйесін оңтайландыру жоспарланып отыр.

Мұндай көмек табыстары отбасының әр мүшесіне шаққанда ең төменгі күнкөріс деңгейінен 50 пайыз төмен отбасыларына көрсетілетін болады. Сонымен бірге көмек алушылар жұмыспен қамтуға ықпал ету және әлеуметтік бейімделу бағдарламаларына міндетті түрде қатысатыны туралы әлеуметтік келісімшарт бекітеді.

Әлеуметтік көмек көрсетудің мұндай түрлері мен қағидаттары 2018 жылдан бастап енгізіледі.

Бүтіндей алғанда, жаңа әлеуметтік саясаттың аса маңызды қыры адам әлеуетін дамытуға инвестициялардың біртіндеп өсіп отыруына байланысты болмақ.

Қаржыландыру көлемін арттыра отырып, Жұмыспен қамтудың жол картасы өзекті етіле түседі. Оның бағдарламаларына қатысу еңбекке қабілетті халыққа қысқа мерзімді қайта даярлау курстарынан өтуге, өзінің біліктілігін арттыруға, шағын несие алуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, Жаһандық дағдарыстың ағымдағы ықпалына байланысты объективті қиындықтарды еңсеруге жағдай жасайды.

2017 жылы «Барша үшін тегін кәсіптік-техникалық білім» жаңа жобасын жүзеге асыру басталады. Оған қатысу, әсіресе, жас қазақстандықтарға олардың өмірлерінде кәдеге асатын арқаулық еңбек дағдыларын алуға жағдай жасайды.