Мемлекеттік мүлікті тиімдірек пайдалануда не өзгереді

Атап айтқанда, «е-Qazyna» платформасының 1998 жылдан бастап даму тарихы бар, ол цифрландырудың заманауи талаптарына сәйкес функционалдық мүмкіндіктерін жүйелі түрде жетілдіріп және кеңейтіп келеді. Бастапқыда жүйеде негізінен мемлекеттік ұйымдарды есепке алу жүзеге асырылды. 2011 жылы Мемлекеттік мүлік туралы заңның қабылдануына байланысты жүйенің функционалы заңды түрде кеңейтілді. 2012 жылы Қазақстан Үкіметінің 2011 жылғы қаулысымен бекітілген Мемлекеттік мүлік тізілімін құру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес, e-Qazyna.kz жаңа технологиялық платформасына қайта құру жұмыстары жүргізілді. Осы кезеңнен бастап жүйеде кең функционал іске асырылды және ол республикалық әрі коммуналдық меншік объектілерін есепке алу мен басқару процестерін автоматтандыру үшін қолданыла бастады.

— E-Qazyna.kz функционалы мемлекеттік объектілердің әртүрлі түрлерін және оларды басқару процестерін қамтитын жаңа цифрлық сервистерді енгізу есебінен дәйекті түрде кеңейтілді. 2026 жылға қарай кезең-кезеңімен даму нәтижесінде e-Qazyna.kz 40 цифрлық сервистен қалыптасқан. Олардың қатарында активтердің әртүрлі түрлерін жекешелендіру әрі сату, мемлекеттік және квазимемлекеттік ұйымдарды есепке алу, жалға беру және сенімгерлік басқаруға беру, мемлекетке сыйға тарту, мемлекеттік меншік мониторингі, акциялардың мемлекеттік пакеттерімен мәмілелерді есепке алу әрі тіркеу жөніндегі электрондық сауда-саттық сервистері, мемлекеттік кәсіпорындардың бірінші басшыларын іріктеу жөніндегі конкурстар бар. Осылайша e-Qazyna.kz мемлекеттік ұйымдарды есепке алу жүйесінен мемлекеттік активтерді есепке алу және басқару процестерінің кең спектрін автоматтандыруды қамтамасыз ететін кешенді цифрлық платформаға трансформацияланған, — деді ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің төрағасы Нұрмахан Әділбеков Орталық коммуникациялар қызметіндегі брифингіде.

Өз кезегінде «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ басқарма төрағасы Жанасыл Оспанов қазіргі кезеңде e-Qazyna.kz қызмет көрсету аясын кеңейту арқылы одан әрі дамып келе жатқанын айтты.

— Жалпы, e-Qazyna.kz платформасының барлық міндеттері мемлекеттік активтерді басқару тиімділігін арттыруға бағытталған, яғни мемлекеттік мүлікті пайдаланудан түсетін кірісті көбейтіп, оны күтіп-ұстауға жұмсалатын шығындарды азайту. Қазіргі негізгі міндетіміз — мемлекеттік мүліктің шашыраңқы есебінен e-Qazyna.kz платформасының цифрлық кеңістігіндегі бірыңғай есепке ауысу. Бұл жұмыс 2029 жылға дейінгі жол картасында қарастырылған. Біз мемлекеттік мүлік объектілері мен оларды басқарушы субъектілердің цифрлық профильдерін енгізіп жатырмыз. Олар объектілердің бүкіл циклін көруге, ал басқарушы субъектілерге оларды өзекті деректер негізінде басқаруға мүмкіндік береді. Платформа есептік деректерді нысандар туралы нақты ақпаратпен байланыстырады. Жүйеде өзекті фотосуреттер мен дәл географиялық координаттар сақталады. Сондай-ақ нақты уақыт режимінде ғарыштық мониторинг деректерін пайдалану көзделіп отыр, — деді Ж. Оспанов.

E-Qazyna.kz платформасы бос тұрған немесе артық нысандарды автоматты түрде анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, іріктеу және сәйкестендіру модулі енгізіліп жатыр. Ол мемлекеттік органдардың қажеттіліктерін мемлекетте бар активтермен салыстыруға мүмкіндік береді. Яғни бюджет қаражатына жаңа мүлік сатып алмас бұрын, жүйе қажетті активтің мемлекетте бар-жоғын тексеруге көмектеседі. Бұл жаңа сатып алуларға қажеттілікті азайтып, мемлекеттік мүлікті тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді.

Квазимемлекеттік сектор мүлкін есепке алу

Сонымен қатар ол кезең-кезеңімен электрондық есептіліктен бас тартып, тікелей цифрлық есепке көшу ескерілген. Ол үшін онлайн-бухгалтерия және e-Qazyna.kz платформасының «е-Минфин» жүйесімен тікелей интеграциялау қарастырылған.

— Квазимемлекеттік сектор үшін келесі қадам — ұйымдарға бекітілген жылжымайтын және жылжымалы мүлікті есепке алуды барынша ішкі корпоративтік деңгейде автоматтандыру және оны e-Qazyna.kz платформасымен интеграциялау. Квазимемлекеттік сектор субъектілерінің активтерін басқару мемлекет үшін акционер ретінде, ашық әрі тиімді болуы тиіс. Бұл мүліктің сақталуын бақылауды күшейтіп, қаржы-шаруашылық қызмет пен негізгі тиімділік көрсеткіштерінің (KPI) орындалуын тұрақты бақылауға мүмкіндік береді, — деді орталық басшысы.

Жасанды интеллект және предиктивті аналитика

Келесі кезең — мемлекеттік активтерді проактивті басқару үшін жасанды интеллект пен Big Data e-Qazyna құралдарын енгізу.

Деректер жинақталған сайын жүйе инфрақұрылым нысандарының тозуын болжауға және жөндеу жұмыстарын жүргізудің оңтайлы мерзімдерін анықтауға көмектеседі. Бұл предиктивті қызмет көрсетуге көшуге мүмкіндік береді.

Жасанды интеллектіге негізделген аналитика мүлікті тиімсіз пайдалану белгілері мен аномалды операцияларды да автоматты түрде анықтай алады. Осы деректер негізінде жүйе мемлекеттік активтерді қайта бөлу және оларды күтіп-ұстау мен жаңғыртуға арналған бюджет шығыстарын дәлірек жоспарлау бойынша ұсынымдар қалыптастырады.

ММЖК функцияларын трансформациялау

Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің 79 функциясының 36-сын цифрландыруға болады. Оның 26-сы, яғни 72 пайызы қазірдің өзінде автоматтандырылған. Олардың қатарында жалға беру және жекешелендіру бар.

— 2026 жылдың 3-тоқсанында тағы 8 функцияны пилоттық режимде автоматтандыру жоспарланып отыр. Олардың қатарында акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің басқару органдарында электрондық дауыс беру, сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындардың жарғылары мен баланстарын бекіту бар, — деп нақтылады Жанасыл Оспанов.

Баланс ұстаушының цифрлық профилі кезең-кезеңімен енгізіледі: 2026 жылы — ғимараттар мен құрылыстар, 2027 жылы — жер учаскелері, 2028-2029 жылдары — көлік, жабдықтар және басқа да активтер. Енгізу кезектілігі бастапқы деректер берілетін ақпараттық жүйелермен интеграцияның дайындығына байланысты болады.

— Бұл жұмысты толық іске асыру үшін Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік мүлік туралы» заңына тиісті түзетулер енгізу қажет, — деп түсіндірді орталық басшысы.

Еске салсақ, 2025 жылдың аяғында өткен Үкімет отырысында Премьер-министр Олжас Бектенов жекешелендірудің жаңа жоспарына отын-энергетика, өнеркәсіп, көлік және байланыс салаларындағы нысандар кіргенін атап өтті.