Валюта бағамына апталық шолу: Теңге қазан айында да нығая ма
АСТАНА. KAZINFORM – Қыркүйекте теңге долларға шаққанда 4,6% нығайып, ай соңында 440,49 теңгеге дейін түсті. Алайда қазанның алғашқы күндерінде доллар қайтадан 442 теңге маңына көтерілді: 28 қыркүйекте KASE-дегі орташа бағам 441,75 теңге болса, 1 қазанда 442,26 теңгеге жетті.
Құбылмалы қыркүйек
Ұлттық банктің мәліметінше, қыркүйекте Қазақстан қор биржасындағы (KASE) доллар саудасының орташа күндік көлемі 415 млн доллардан 474 млн долларға дейін өсті. Ай ішіндегі жалпы сауда көлемі 10,4 млрд доллар болды.
Бұл ретте нарықта доллар ұсынысы жеткілікті болды. Ұлттық банк қыркүйекте валюталық интервенция жүргізбегенін мәлімдеді. Яғни реттеуші теңгенің белгілі бір бағамын ұстап тұру үшін нарыққа тікелей шығып, доллар сатып немесе сатып алған жоқ.
Қыркүйектің соңында Ұлттық қордан нарыққа 200 млн доллар сатылды. Бұл KASE-дегі жалпы сауда көлемінің 1,9%-ына тең. Бірақ Ұлттық банктің операцияларында бұдан да маңызды бір ерекшелік болды.
Ұлттық қордан доллар сату кейінге қалды
Шілдеде Ұлттық банк Ұлттық қордан бюджетке трансферт жасау үшін 500 млн доллар алған. Бұл валютаны ішкі нарықта 2026 жылдың соңына дейін біртіндеп сату жоспарланған. Ұлттық қордан алынған валюта кейін нарыққа қайта шығарылады.
Тамызда Ұлттық банк қыркүйекте осы «айналау» механизмі бойынша 200-300 млн доллар сатуды жоспарлағанын хабарлаған еді. Алайда қыркүйек қорытындысында бұл жоспар өзгерді.
Ұлттық банк нарықта шетел валютасының ұсынысы жеткілікті болғандықтан, 200-300 млн доллар көлеміндегі «айналау операциясын» кейінге қалдырғанын мәлімдеді. Сонымен бірге Ұлттық банк қыркүйекте Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) активтеріндегі валютаның үлесін сақтау үшін биржа арқылы 986 млн доллар сатып алды. Бұл KASE-дегі айлық сауданың шамамен 9,4%-ына тең.
Теңгенің нығаюын қалай түсіндіруге болады?
Экономист Андрей Чебаторевтің пікірінше, теңгенің нығаюын Қазақстан экономикасының бірден күшейгенінің белгісі деп қарастыруға ерте. Ол қазіргі бағамға үш фактор ықпал етіп отырғанын айтады. Олар: мұнайдың қымбаттауы, жоғары базалық мөлшерлеме және Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына халықаралық ойыншылардың қызығушылығы.
Бірінші фактор экспорттық түсімдерге әсер етсе, екінші фактор теңгедегі активтердің кірістілігін арттырады. Ал үшінші фактор шетелдік инвесторлардың Қазақстан нарығына валютамен кіріп, теңгеге ауысуына байланысты.
Чебаторевтің пайымынша, бұл фактордың бәрі экономиканың ішкі өнімділігі мен құрылымынан тыс құбылыстар.
Күшті теңге кімге тиімді?
Теңгенің нығаюы импортты арзандатуы мүмкін. Шетелден тауар сатып алатын компаниялар мен азаматтар, шетелге шығатын қазақстандықтар үшін бұл қолайлы. Ал экспорттаушылар үшін жағдай керісінше. Мысалы, экспорттаушы компания доллармен табыс тапса, доллар арзандаған сайын сол түсімнің теңгедегі баламасы азаяды.
Бюджет үшін де бағамның маңызы бар. Мұнайдан түсетін кірістер мен Ұлттық қордан берілетін трансферттер валютамен байланысты болса, мемлекеттік шығыстардың басым бөлігі теңгемен жасалады. Сондықтан доллардың төмен бағамы мұнайлық валюталық түсімнің теңгедегі көлемін азайтады.
Чебаторев осы себептен бюджеттің кірістері мен шығыстары арасындағы тепе-теңдікке бағамның тікелей әсер ететінін атап өтеді.
Апталық ахуал
Қыркүйекті 440,49 теңгемен аяқтаған доллар қазанның алғашқы сауда күндерінде қайта қымбаттады. 28 қыркүйекте KASE-дегі USD/KZT бойынша орташа бағам 441,75 теңге болды, сауда көлемі 43,48 млн доллар болды. Сол күні юаньның бағамы 65,8605 теңге, рубльдікі 5,2227 теңге қалыптасты. 30 қыркүйекте доллардың орташа бағамы 442,14 теңгеге, юань 65,6511 теңгеге, рубль 5,2381 теңгеге жетті.
Ал 1 қазанда KASE-дегі USD/KZT_TOM бағамы 442,26 теңге болды. Бұл күні юань 65,9355 теңгеге, рубль 5,3136 теңгеге дейін қымбаттады. Осылайша 28 қыркүйекпен салыстырғанда 1 қазанда доллар 0,51 теңгеге, немесе 0,12%-ға, юань 0,075 теңгеге, немесе 0,1%-ға, ал рубль 0,091 теңгеге немесе 1,7% өсті. Төрт сауда күніндегі операциялар көлемі доллар бойынша $1,713 млрд, юань бойынша 867,1 млн юань, рубль бойынша 18,237 млрд рубль болды.
Бұл әзірге теңгенің қыркүйектегі нығаю бағыты түбегейлі өзгерді деген сөз емес. Бір аптаның қозғалысын бірнеше күндік динамикамен бағалау ерте.
Ұлттық банк қысқамерзімді кезеңде теңге бағамына нарықтағы ойыншылардың әрекеті, тоқсандық салық төлемдері, әлемдік нарықтағы жағдай және геосаяси факторлар әсер ететінін айтып отыр.
2 қазанда теңгенің әлсіреуі күшейді. KASE-дегі күн қорытындысы бойынша доллардың орташа бағамы 448,36 теңге болып, бір күнде 6,10 теңгеге өсті. Сауда көлемі 457,329 млн долларды, мәмілелер саны 1 252 болды. Күн ішінде доллар 444,29-451,62 теңге аралығында саудаланып, соңғы мәміле 451,50 теңгемен жасалды. Рубльдің орташа бағамы 5,3761 теңге болып, бір күнде 6,25 тиынға қымбаттады.
Рубль бойынша сауда көлемі 3,541 млрд рубль, мәмілелер саны 552 болды. Ал Қытайдағы мемлекеттік мерекеге байланысты 2 қазанда юань бойынша KASE-де сауда жүргізілмеді. Сондықтан оның соңғы бағамы 1 қазандағы 65,9355 теңге деңгейінде қалды.
