Қазақстанда ер мен әйел ұрығы донорлары нарығы қалай жұмыс істейді
АСТАНА. KAZINFORM - Kazinform агенттігінің тілшісі ер мен әйел ұрығы донорлары нарығы қалай жұмыс істейтінін сараптап көрді.
Біздің елімізде ұрықты жеке клиникалар, сонымен бірге Репродуктивті медицина институты сақтайды.
Тілшіміз орталық мамандарымен кездесіп, сөйлесіп, донорға қойылатын талап пен биометериал тапсыру құны қанша тұратынын сұрап белді.
Кім донор бола алады ?
Уролог-андролог Роман Безруковтың айтуынша, 18-35 жас аралығындағы дені сау, созылмалы ауруы жоқ, жаман әдеттен ада ер азаматтар ұрық доноры бола алады. Биоматериал тапсырмас бұрын үміткерлер кешенді тексеруден өтеді. Олар:
- ПЦР әдісімен түрлі жұқпалы аурудың (хламидин, уреаплазма, цитомегаловирус, герпес вирусы, микоплазма) бар-жоғын анықтайтын анализ тапсырады;
- АИТВ, сифилис және вирусты гепатитке қарсы қан анализі;
- спермограмма.
- Донор ұрығы криоконсервацияланып, міндетті түрде 6 ай карантинде болады,- деп түсіндірді маман.
– Біз биоматериалды қатырып қоямыз. Жарты жылдан кейін донор сифилис, АИТВ, гепатит пен өзге де инфекцияға қарсы анализ тапсырады. Егер қайта тексеру кезінде қандай да бір жұқпалы вирус анықталмаса, материал қолданысқа жіберіледі.
Криоконсервация ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің 2020 жылғы 15 желтоқсандағы № 272 бұйрығы негізінде реттеледі. Бұған дейін донордың баласы болуы керек деген талап қойылды. Кейін оны алып тастады. Міндетті зерттеу жұмыстарына медициналық-генетикалық тексеру де кіреді. Демек донор болғысы келетін ер адам психикалық және соматикалық тұрғыдан сау болуы шарт.
Айтып өтейік, криоконсервациялау ұрықтың репродуктивті мүмкіндігін бұзбай ұзақ ұзақ уақыт бойы сақтауға мүмкіндік береді. Қатырылған биоматериал 196°C температурадағы сұйық азот ішінде жылдар бойы сақталады және ол күшін жоймайды. Кез келген уақытта жібітіп, жасанды ұрықтандыру кезінде қолдануға болады. Демек биоматериалды сақтау мерзімі шексіз.
Ұрық доноры қат
Роман Безруковтың айтуынша, елімізде донор болғысы келетін ер адам көп, бірақ көбі қатаң сүзгіден өте алмайды. 10 үміткердің ішінен тек 1-2 ғана барлық талапқа сай келеді. Демек донор елімізде тапшы.
- Мен 25 жылдан бері урология саласында жұмыс істеймін. Осы уақыт ішінде тек 2 жігіт-альтруистті кездестірдім. Шын мәнінде олар өздерінен бала болғанын қалады. Ал өзге үміткерлердің бәрі қосымша табыс деп қарады,- деді маман.
Бір рет ұрық тапсырып, 40 мың теңге сыйақы алуға болады. Одан салық ұсталып, донорға 36 мың теңге түседі. Донор болып, пайда табу мүмкін емес. Себебі бір донордан тек 10 баланы өмірге әкелуге болады.
- Бұл процесс қатаң бақылауда. Бір донордың ұрығын 40-50 бөлікке бөліп сақтаймыз. Өмірге келген бала саны 10-ға жеткенде қалған биоматериал жойылады,- деді Р. Безруков.
Клиенттер кім ?
Отбасылы ер адам белсіздікке (азооспермия) душар болса, донор ұрығын пайдалану - сәби сүюдің жалғыз жолы. Сонымен бірге жалғызбасты әйелдер арасында сұранысқа ие. Олардың бірі жұмысбасты болса, енді бірі баланы жалғыз өзі өсіргісі келеді.
Роман Безруковтың айтуынша, қазіргі кезде бұл өзекті мәселенің біріне айналды.
ҚР заңнамасы бойынша донор туралы ақпарат құпия сақталады. Болашақ ата-ана тек бойы, салмағы, ұлты, қай жүздің қай руынан екенін ғана біле алады. Донордың фотосы берілмейді.
Репродуктивтік медицина институтының репродуктолог дәрігері, гинеколог-хирургі Анна Онластың айтуынша, Қазақстанда ерлердің белсіздігі, әйелдердің бедеулігі секілді жиілеп кетті. Тіпті белсіздік пен бедеулік көрсеткіші теңесті. Сондықтан репродуктивтік медицина клиникасының негізгі келушілері - осы дертке душар болған жұптар. Маман шетелдік әйелдер қазақ донорларына қызығы ма, деген сұраққа да жауап берді.
Оның айтуынша, шетелдіктер клиникаға келеді. Себебі мұнда репродуктология мен эмбриология саласында түрлі зерттеу жүргізіледі. Дегенмен қандай да бір ұлтқа басымдық беріп, сол ұлттық донорын сұраған өзге ел азаматтары кездеспеген.
Анна Онластың айтуынша, донор ұрығын пайдалану туралы шешім қабылдау жауапкершілікті талап етеді және қиын қадам. Кез келген ер адам өзімен генетикалық байланысы жоқ баланы өз ұрпағындай қабылдап, тәрбиелей алмайды. Ерлі-зайыпты ұзақ ойланып, кейін ғана саналы түрде шешім қабылдайды. Онда да сәби сүюдің жалғыз жолы екенін ұққанда ғана келеді.
Жұмыртқа жасушасы донорлығы
Қазақстанда әйелдердің жұмыртқа жасушасына тапшылық байқалмайды. Әйелдердің жыныс жасушасы ана болғысы келетін келіншектің өзінде болмағанда немесе оның сапасы медициналық талапқа сай келмегенде қолданылады. Донор болғысы келетін әйелдің дені сау болуы тиіс. Сонымен бірге тұқым қуалайтын ауруы болмауы қажет. Жаман әдеттен аулақ, соматикалық денсаулығы қанағаттанарлық жағдайда ғана донор атана алады.
Айтып өтейік, әйелдердің жыныс жасушасы донорына берілетін сыйақы ер адамдарға қарағанда әлдеқайда қымбат. Тіпті 500 мың теңгеге дейін төленеді.
- Әйел ұрығын жеке және кәсіби деп екіге бөлеміз,- деп түсіндірді Анна Онлас.
– Жеке донор әйелдің туыстары немесе жақындары. Олар сіңлісі, апасы, жиені, бөлесі, құрбылары мен көршілері. Бұл тізімдегі әйелдер жасанды ұрықтандыру кезінде көмектеспек ойда келеді. Ал кәсіби донорлар биоматериалды алдын ала көрсетілген сыйақыға береді.
Әйел ұрығы доноры жасырын немесе ашық болады. Бірінші жағдайда донордың бойы, салмағы, қан тобы, қай жүзге жататыны, ұлты мен жұлдыз белгісі секілді ерекшеліктері туралы біледі. Ал егер бәрі ашық болса, донормен кездесуге мүмкіндік бар. Ерлер секілді әйелдер де 10 баланы өмірге әкелуге септігі тигеннен кейін донор бола алмайды.
Бедеулік проблемасы
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) мәліметіне сүйенсек, әлем халқының 17,5% бедеулік проблемасымен бетпе-бет келеді. Бұл дегеніміз әрбір алтыншы адам осы проблемаға кезігеді. Қазақстанда да тұрғындардың 17% бала сүйе алмайды.
Репродуктолог Анна Онластың айтуынша, жыл сайын елімізде 160 жұп неке қидырады. Оның ішінде 20 мың жұп осы бедеулік проблемасымен бетпе-бет келеді. Сол ерлі-зайыптының 30–40% репродуктивті технология көмегіне, тіпті жасанды ұрықтандыруға мұқтаж.
- Бұрын әйелдер арасында бедеулік көп кезігетін. Қазір ер мен әйелдің арасы теңесті,- деді маман.
– Ер адамдар арасында тамырдың кеңеюі, инфекциялық-қабыну дерті, генетикалық ауытқу, яғни, қосымша хромосоманың пайда болуы кездеседі. Ал әйелдер арасында өткізу түтігінің бітелуі, жатырдың шырышты қабығының қабынуы басым.
Оның айтуынша, кейінгі кездері ерлі-зайыптының екеуі де түрлі ауруға шалдыққан болып шығады. Ол кезде екеуі де табиғи жолмен балалы бола алмайды.
Бұған дейін хабарлағанымыздай, отандық ғалым, қазақстандық репродуктивті медицина қауымдастығының президенті Вячеслав Локшиннің айтуынша, қазір орташа есеппен бедеулік жиілігі – 17 пайыз және бұл көрсеткіштің өздігінен азаю үрдісі байқалмайды. Бедеуліктің 40%-дай жағдайы ерлердің репродуктивті жүйесі жұмысына байланысты. Ал аралас бедеуліктің жиілігі 30%-ды көрсетеді.
Айтып өтейік, Қазақстан көрші елдерден келетін бедеу ерлі-зайыптылар үшін тартымды елге айналып отыр. ҚР емханаларында жасанды ұрықтандыру бағдарламасының бағасы төмен, ал ел заңнамасы суррогат ананың қызметін пайдаланатын жұптарға ыңғайланған. Біздің елде біреудің баласын көтеріп жүрген әйел оны өзіне алып қала алмайды, сәбиді генетикалық ата-анасына беруге міндетті.