Былтыр АҚШ-та ересектердің 40%-ы бірде-бір кітап оқымаған

АСТАНА. KAZINFORM — Цифрлық медианың кең таралуы, экономикалық қысымның күшеюі және бос уақыттың азаюына байланысты әлемде кітап оқу деңгейі төмендеп келеді. Бұл туралы Анадолы агенттігі жазды. 

Жыл сайын 23 сәуірде ЮНЕСКО кітаптардың ұрпақтар мен мәдениеттерді байланыстыратын күшін мойындау мақсатында Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күнін атап өтеді.

Бұл күн әлем әдебиетінде ерекше мәнге ие. Себебі дәл 23 сәуірде Ренессанс дәуірінің ұлы ағылшын ақыны әрі драматургі Уильям Шекспир және «Дон Кихот» шығармасының авторы Мигель де Сервантес қайтыс болған. Бұл шығарма батыс әдебиетінің негіздерінің бірі саналады.

Бұл күні кітапқа қолжетімділіктің маңызын арттыру және оқу мәдениетін қалыптастыру мақсатында әлемнің түкпір-түкпірінде түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады.

2001 жылдан бастап ЮНЕСКО және кітап индустриясының негізгі салаларын (баспагерлер, кітап сатушылар мен кітапханалар) біріктіретін халықаралық ұйымдар жыл сайын «Әлемнің кітап астанасын» таңдайды. Таңдалған қалалар барлық жастағы адамдар арасында кітап оқу мәдениетін насихаттайды.

Осы уақытқа дейін 2001 жылғы Мадридтен бастап, 2026 жылғы Рабатқа дейін 26 қала «Әлемдік кітап астанасы» атанды.

АҚШ-та оқу мәдениетінің төмендеуі

Флорида университеті мен Лондон университеттік колледжі жүргізген және iScience журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, соңғы 20 жылда кітапты ләззат үшін күнделікті оқу көрсеткіші 40%-дан астамға азайған.

Зерттеу нәтижесінде оқу әдетінің төмендеуі әсіресе табысы төмен адамдар, ауыл тұрғындары және АҚШ-тағы қара нәсілді азаматтар арасында айқын байқалған.

Сарапшылар бұл жағдайға мына факторлар әсер етуі мүмкін екенін айтады:

• цифрлық медианың кең таралуы
• экономикалық қысымның күшеюі
• бос уақыттың азаюы
• кітаптар мен кітапханаларға қолжетімділіктегі теңсіздік

 

2025 жылы ересектердің 40%-ы кітап оқымаған

YouGov жүргізген «Америкалықтардың оқу әдеттері – 2025» зерттеуіне сәйкес:

• АҚШ-та ересектердің 40%-ы бір жыл ішінде бірде-бір кітап оқымаған
• 19%-ы 10 немесе одан да көп кітап оқыған

Оқу форматтары бойынша:

• 46% — қағаз кітаптарды таңдайды
• 24% — электронды кітаптарды
• 23% — аудиокітаптарды пайдаланады

Ең танымал жанр — детектив және криминал жанрындағы әдебиет (21%). Одан кейін тарихи кітаптар (18%). Ал поэзия ең аз сұранысқа ие — небәрі 4%.

Сондай-ақ 65 жастан асқан адамдар басқа жас топтарына қарағанда көбірек кітап оқитыны анықталған.

Америкалық баспагерлер қауымдастығы мәліметінше, кітап сатылымы жалпы тұрақты деңгейде: 2025 жылы шамамен 707 миллион дана баспа кітабы сатылған.

Зерттеушілердің айтуынша:

• ересектерге арналған көркем әдебиетке сұраныс артып келеді
• электронды кітаптардың үлесі азайып жатыр
• ал аудиокітаптардан түсетін табыс ұзақ мерзімде өсіп келеді

 

Балалар арасындағы оқу деңгейі

Ұлттық сауаттылық қоры деректеріне сәйкес:

• 8–18 жас аралығындағы балалар мен жастардың тек 32,7%-ы кітап оқудан ләззат алады
• бұл — 2005 жылдан бергі ең төмен көрсеткіш

Күн сайын кітап оқитындар үлесі де 18,7%-ға дейін төмендеген — бұл соңғы 20 жылдағы ең төмен деңгей.

Сонымен қатар:

• 5–18 жас аралығындағы балалардың 89,7%-ының үйінде өз кітабы бар
• бірақ әрбір оныншы балада (10,3%) жеке кітап жоқ

Кітапқа иелік ету:

• 5–8 жаста — 92,2%
• 8–18 жаста — 89,4%

Әсіресе жасөспірімдер арасында кітапқа ие болу деңгейі соңғы 10 жылдағы ең төмен көрсеткішке жеткен. Бұл деректер қазіргі заманда цифрлық технологиялардың дамуы мен әлеуметтік-экономикалық факторлар кітап оқу мәдениетіне айтарлықтай әсер етіп жатқанын көрсетеді.

Ал Қытайда керісінше кітап оқитын адамдардың үлесі 82,3%-ға жеткен.