Ирандағы жаппай наразылық: Хаменеи арандатушыларды «орнына қою» қажеттігін мәлімдеді
АСТАНА. KAZINFORM — Ирандағы наразылық елдегі экономикалық қиындықтарға байланысты шиеленісіп тұр, деп хабарлайды Kazinform агенттігінің меншікті тілшісі.
Иранның рухани көсемі Әли Хаменеи биліктің наразылық білдірушілермен диалогқа түсуге дайын екенін айтты. Алайда тәртіпсіздіктерге қатысқандарды «орнына қою керек» деп ескертті.
Бұл оның бағаның өсуі мен ұлттық валютаның күрт құлдырауынан туындаған наразылықтар кезіндегі алғашқы қоғамдық пікірі болды. Шеру демонстранттар мен қауіпсіздік күштері арасында қақтығыстар тудырған еді.
AFP келтірген ресми мәліметтерге сәйкес, тәртіпсіздік кезінде 12 адам, соның ішінде қауіпсіздік күштерінің қызметкерлері де қаза тапты. Ал адам құқықтарын қорғау ұйымдары мерт болғандардың саны артқанын хабарлайды.
Reuters агенттігі сілтеме жасаған құқық қорғау ұйымдарының мәліметінше, бір аптадағы наразылық шерулері кезінде қаза тапқандар саны кем дегенде 15-17 адамға жеткен, алайда болжам әртүрлі. Ел бойынша 580-нен астам адам ұсталды. Агенттік бұл сандарды тәуелсіз растай алмайтынын атап өтті.
Иранның рухани көсемі не айтты
Хаменеи Тегеранда сөйлеген сөзінде әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты наразылық білдірген азаматтар мен «бүлікшілер», «арандатушылар» деп атаған адамдардың аражігін атап өтті.
— Біз наразылық білдірушілермен сөйлесіп жатырмыз, шенеуніктер де олармен сөйлесуі керек. Бірақ бүлікшілермен сөйлесудің қажеті жоқ. Оларды орнына қою керек, — деді ол.
Иранның рухани жетекшісі өз сөзінде бұл оқиғаларға тағы да сыртқы күштерді айыптап, наразылықтарды АҚШ, Израиль және Иранның басқа да «дұшпандары» тудыруда деп мәлімдеді. Ол риал валютасының құлдырауына осы елдердің әрекеті себеп болғанын алға тартты.
Наразылықтың ауқымы және билік не істеп жатыр
HRANA (Құқық қорғаушылар ақпараттық агенттігі) құқық қорғау желісінің мәліметінше, 25 провинцияның 170-тен астам жерінде наразылық акциясы тіркеліп, ұсталғандар саны 580-нен асты.
Күрдтердің «Hengaw» құқық қорғау ұйымы шерулер басталғаннан бері кемінде 17 адамның көз жұмғанын хабарлады.
Наразылық көпестер мен дүкен иелері арасында басталып, кейін студенттер мен провинциялық қалалардың тұрғындары да қосылды.
Иран билігі наразылықтарды әлеуметтік желілер арқылы ұйымдастырған күдікті адамдардың жаппай ұсталғаны туралы хабарлады. Иран полициясының басшысы Ахмад-Реза Раддан жалған ақпарат таратқаны үшін айыпталған онлайн-аккаунт иелерінің біразы қолға түскенін мәлімдеді. Сондай-ақ Тегеранда қоғамдық пікірді бұрмалап «жалған» материалдарды жариялады деген айыппен 40 адамның ұсталғаны хабарланды.
Аймақтардағы адам өлімі мен оқыс оқиғалар
Кейбір оқиғалар зорлық-зомбылықтың күрт өсуімен қатар жүрді. Елдегі діни орталықтардың бірі Қом қаласында екі адам мерт болды. Ресми мәлімет бойынша олардың бірі қолдан жасалған жарылғыш заттың мерзімінен бұрын жарылуы салдарынан қаза тапты.
Иранның батысында құқық қорғау ұйымдары ең қатал қақтығыстар туралы хабарлады. Илам провинциясының Малекшахи округінде қауіпсіздік күштерінің атыс салдарынан кем дегенде 4 адам көз жұмып, ондаған адам жарақат алды. Наразылық білдірушілер елдің рухани басшылығына қарсы ұрандар айтқаны хабарланды.
Билік пен қауіпсіздік күштеріне жақын БАҚ кейбір демонстранттарда атыс қаруы мен жарылғыш құрылғылар бар деп мәлімдеді. Алайда бұл ақпараттарды растайтын дәлелдер жоқ.
АҚШ мәлімдемелері және экономикалық себептер
Ішкі дағдарысқа Вашингтонның қатал риторикасы себеп болды. АҚШ президенті Дональд Трамп зорлық-зомбылық орын алатын болса, шерушілерді қолдауға дайын екенін ашық айтты, бірақ қандай шаралар қолданылатынын атамады.
Бұл мәлімдемелер ирандық шенеуніктердің қатаң реакциясын тудырды. Хаменеи жағдайға түсініктеме бере отырып, Иранның «жауға көнбейтінін» баса айтты.
Елдің наразылығын тудырған экономикалық жағдай өте ауыр күйінде қалып отыр. Мұндағы инфляция 36 пайыздан жоғары деңгейде, ал ұлттық валюта соңғы уақытта долларға қатысты құнының жартысына жуығын жоғалтты. 2026 жылы халықаралық қаржы институттары болжаған санкциялардың өсуі, электр қуаты мен сумен қамтамасыз етудің үзілуі және рецессия әлеуметтік толқуларды күшейтті.
Иран билігі бір жағынан, экономикалық проблемалардың бар екенін мойындап, диалогқа дайын екенін мәлімдейді. Екіншіден, олар көшедегі наразылық акцияларын мемлекеттің тұрақтылығына қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырып, оларға қысымды күшейтіп отыр.
Бұған дейін Иран Трамптың мәлімдемесінен кейін БҰҰ-ны әрекет етуге шақырған болатын.
