Қазақстан Германиямен экономикалық байланыста жаңа кезеңге қадам басып отыр — экономист

Экономист Динара Мамырбекованың айтуынша, Қазақстан үшін Германиямен серіктестікте капитал тартумен қатар, технология трансфері, заманауи өндіріс стандарттарын енгізу және білікті кадр даярлау мәселелері маңызды. Оның пікірінше, Қазақ–герман инвестициялық-қаржы платформасын құру, қаржы институттарымен ынтымақтастықты кеңейту және өнеркәсіп пен энергетиканы жаңғырту нақты экономикалық жобаларды жүзеге асыруға жаңа мүмкіндік береді.

Сарапшы сондай-ақ цифрлық инновациялар мен жасанды интеллектіні дамыту, Транскаспий халықаралық көлік бағытын кеңейту және логистикалық инфрақұрылымды жетілдіру Қазақстан экономикасының жаңа өсу нүктелерін қалыптастыра алатынын атап өтті. Динара Мамырбекова Қазақстан–Германия ынтымақтастығының келесі кезеңінде инвестицияның нақты өндіріске, технологияға, білікті мамандарға және жоғары қосылған құн қалыптастыратын жобаларға айналуы маңызды екенін айтты.

— Мемлекет басшысы Қазақстан мен Германия арасындағы экономикалық ынтымақтастықты жаңа сапалы деңгейге көтеруге дайын екенін атап өтті. Президенттің бұл ұстанымы екі ел арасындағы инвестициялық байланыстарды кеңейтуге қандай жаңа мүмкіндіктер ашады?

— Мемлекет басшысының Қазақстан мен Германия арасындағы экономикалық ынтымақтастықты жаңа сапалы деңгейге көтеру туралы ұстанымы — екі ел арасындағы инвестициялық серіктестікке жаңа серпін беретін маңызды қадам. Меніңше, ендігі міндет — инвестиция көлемін арттырумен ғана шектелмей, оның сапалық тиімділігін күшейту.

Германия — технологиясы, өндірістік мәдениеті және инновациялық әлеуеті жоғары мемлекет. Сондықтан неміс инвестициясын Қазақстан экономикасының өңдеуші өнеркәсіп, машина жасау, агроөнеркәсіп, энергетика, цифрландыру және «жасыл» технологиялар сияқты перспективалы бағыттарына тартудың маңызы зор.

Бұл ынтымақтастық Қазақстанға тек капитал ғана емес, жаңа технологиялар мен басқару тәжірибесін, заманауи өндіріс стандарттарын және білікті кадрларды даярлау мүмкіндігін әкелуі мүмкін. Сонымен қатар қазақстандық кәсіпорындардың халықаралық өндірістік тізбектерге қосылуына жол ашылады.

Сондықтан Қазақстан–Германия экономикалық байланыстарының жаңа кезеңін мен «инвестициядан — технологияға, технологиядан — жаңа өндіріске, ал жаңа өндірістен — тұрақты экономикалық өсімге» бастайтын серіктестік ретінде бағалар едім.

— Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақ-герман инвестиция-қаржы платформасын құруды ұсынды. Бұл бастама Қазақстанға Германияның капиталы мен озық қаржы тәжірибесін тартуда қандай тиімді тетік бола алады?

— Менің ойымша, Қазақ–Герман инвестициялық-қаржы платформасын құру — екі ел арасындағы экономикалық әріптестікті жаңа деңгейге көтеретін маңызды тетік. Оның негізгі артықшылығы — Германия капиталын жай ғана тарту емес, оны Қазақстан экономикасының нақты әрі болашағы зор жобаларына тиімді бағыттау.

Мұндай платформа қазақстандық жобалар мен Германияның инвестициялық институттары, банктері және компаниялары арасындағы тікелей байланысты күшейте алады. Әсіресе өңдеуші өнеркәсіп, жаңартылатын энергетика, цифрландыру, агроөнеркәсіп, машина жасау және жоғары технологиялар салаларында бірлескен жобаларды қаржыландыруға үлкен мүмкіндік бар.

Сонымен қатар, бұл бастаманың құндылығы тек қаржы тартумен шектелмейді. Германияның озық қаржылық тәжірибесі мен технологиялық мүмкіндіктерін Қазақстанның инвестициялық әлеуетімен ұштастыру арқылы жаңа өндірістер ашуға, заманауи технологияларды енгізуге, жұмыс орындарын құруға және қазақстандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға болады.
Сондықтан мен бұл платформаны екі ел капиталы тоғысатын ғана емес, қаржы, технология, тәжірибе мен жаңа экономикалық идеялар тоғысатын маңызды көпір деп қабылдаймын. Ең бастысы — оның қызметі нақты жобаларға, ашық әрі тиімді қаржыландыру тетіктеріне және ұзақ мерзімді экономикалық нәтижеге бағытталуы қажет.

— Президент Германияның қаржы институттарымен ынтымақтастықты, сондай-ақ энергетика мен өнеркәсіпті жаңғыртуды маңызды бағыт ретінде айқындады. Бұл бастамалар Қазақстан экономикасының технологиялық дамуына және жаңа өндірістер қалыптастыруға қалай ықпал етеді?

— Германияның қаржы институттарымен ынтымақтастық пен энергетика және өнеркәсіпті жаңғырту — Қазақстан экономикасының технологиялық трансформациясын жеделдететін өзара байланысты бағыттар. Себебі қазіргі экономикада технологиялық жаңғыру тек құрал-жабдық сатып алумен өлшенбейді. Оның негізгі нәтижесі — еңбек өнімділігінің артуы, өндіріс шығындарының төмендеуі, жаңа өнімдердің пайда болуы және экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің күшеюі.

Бұл жерде Германияның қаржы институттарының рөлі ерекше. Ұзақ мерзімді және салыстырмалы түрде тұрақты қаржыландыру тетіктері капиталды қажет ететін өнеркәсіптік және энергетикалық жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді. Қазақстан үшін бұл — технологиялық тәуекелі жоғары жобаларға инвестиция тартудың маңызды мүмкіндігі. Қазірдің өзінде екі елдің күн тәртібінде энергетика, өнеркәсіптік кооперация, цифрландыру, көлік-логистика және стратегиялық шикізатты өңдеу бағыттары тұр.

Екінші маңызды мәселе — қаржыны технология трансферімен байланыстыру. Менің ойымша, Қазақстан үшін ең тиімді модель — неміс компанияларының технологиясы мен басқару тәжірибесін қазақстандық өндірістік базамен ұштастыру. Бұл жағдайда біз дайын өнімді ғана импорттаушы емес, технологияны меңгеріп, оны ел ішінде қолданатын және біртіндеп жергіліктендіретін экономика қалыптастыра аламыз. Қазіргі ынтымақтастық аясында өндірісті оқшаулау мен технология трансфері мәселелерінің арнайы қарастырылуы да осының маңызын көрсетеді.

Энергетика тұрғысынан бұл мәселе одан да маңызды. Өйткені қолжетімді әрі тұрақты энергия — кез келген өнеркәсіптің негізгі факторы. Энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту өндірістің тұрақтылығын арттырып қана қоймай, жаңа кәсіпорындардың пайда болуына инвестициялық жағдай жасайды. Қазақстанда 2026 жылдың алғашқы сегіз айында энергетикаға салынған нақты инвестициялар 49,3%-ға, өңдеу өнеркәсібіне 39,9%-ға өскені осы бағыттағы инвестициялық белсенділіктің артып келе жатқанын көрсетеді.

Ал өнеркәсіптік жаңғыртудың экономикалық мәні — шикізатты көбірек өндіруде емес, одан көбірек экономикалық құн қалыптастыруда. Мысалы, шикізатты терең өңдеу, машина жасау, химия өнеркәсібі, энергетикалық жабдықтар, цифрлық өндіріс сияқты салалардың дамуы Қазақстан экономикасында жоғары қосылған құны бар секторлардың үлесін арттыра алады.

Сондықтан мен бұл бастаманың түпкі нәтижесін жаңа зауыттардың санымен ғана бағаламас едім. Негізгі көрсеткіштер — еңбек өнімділігі, жергілікті қамту, технология трансфері, экспорттық әлеует, жоғары білікті жұмыс орындары және жаңа өндірістердің экономиканың басқа салаларына мультипликативтік әсері.

Қарапайым тілмен айтқанда, Германиядан капитал тарту — бастапқы қадам ғана. Ең маңыздысы — сол капиталдың технологияға, технологияның өнімділікке, ал өнімділіктің жаңа өндіріс пен тұрақты экономикалық өсімге айналуы. Менің ойымша, Қазақстан–Германия экономикалық серіктестігінің негізгі стратегиялық мәні де осында.

— Мемлекет басшысы цифрлық инновациялар мен жасанды интеллект саласындағы қазақ-герман серіктестігін дамытудың маңызын атап өтті. Қазақстанның цифрлық және қаржылық экожүйесінің қалыптасқан әлеуеті бұл ынтымақтастықты жаңа деңгейге шығаруға қалай мүмкіндік береді?

— Қазақстанның цифрлық экожүйесінің басты артықшылығы — цифрландырудың жекелеген жобалар деңгейінен біртұтас экономикалық инфрақұрылымға өтуі. Қазір елімізде мемлекеттік қызметтерді, бизнесті, қаржылық операцияларды және деректерді басқаруды цифрлық ортаға біріктіру бағытында жүйелі жұмыс жүргізілуде. 2026 жылы қабылданған Digital Qazaqstan стратегиясы да жасанды интеллектіні экономикаға кеңінен енгізуге бағытталған.

Осы тұрғыдан алғанда, Германиямен серіктестіктің әлеуеті өте жоғары. Қазақстанның цифрлық платформалары, финтех шешімдері мен деректер инфрақұрылымы немістің инженерлік технологияларымен, өнеркәсіптік автоматтандыру және AI саласындағы тәжірибесімен ұштасса, цифрландырудың келесі кезеңі — ақылды өндіріс пен деректерге негізделген экономикаға көшуге мүмкіндік береді.

Мен экономист ретінде мұнда ең маңызды нәтиже технологияның өзі емес, оның экономикалық қайтарымы деп есептеймін. Мысалы, AI өндірістегі шығындарды оңтайландыруға, логистикадағы уақытты қысқартуға, қаржы секторында тәуекелдерді бағалауды жетілдіруге, ал ауыл шаруашылығында ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Яғни цифрлық технология еңбек өнімділігін арттыратын нақты экономикалық активке айналуы тиіс.

Қаржылық экожүйе бұл процесті одан әрі жеделдете алады. Қазақстанның финтех тәжірибесі мен Германияның қаржылық институттарының капиталы мен сараптамасын біріктіру арқылы инновациялық жобаларды қаржыландырудың жаңа құралдарын — венчурлік инвестиция, технологиялық жобаларды бірлесіп қаржыландыру, цифрлық қаржы өнімдерін дамыту тетіктерін кеңейтуге болады.
Сондықтан қазақ–герман ынтымақтастығының келесі деңгейі — «технологияны сатып алу» емес, бірлесіп технология жасау және оны коммерцияландыру болуы маңызды. Бұл үшін бірлескен зерттеу орталықтары, AI-зертханалар, стартаптарды акселерациялау бағдарламалары және мамандар даярлау жобалары ерекше мәнге ие.

Меніңше, Қазақстанның цифрлық әлеуеті Германияның технологиялық және индустриялық тәжірибесімен үйлескен жағдайда, бұл серіктестік тек цифрлық секторды емес, бүкіл экономиканың өнімділігін арттыруға әсер ететін факторға айнала алады. Қазақстан мен Германия қазірдің өзінде цифрландыруды экономикалық және индустриялық ынтымақтастықтың бағыттарының бірі ретінде қарастырып отыр.

— Қасым-Жомарт Тоқаев Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамытуға ерекше мән беріп, Қазақстанды Еуразиядағы ірі логистикалық хабқа айналдыру бағытын атап өтті. Ресей мен Украина арасындағы қақтығыс Еуразиядағы көлік дәліздерінің бағыты мен логистикалық байланыстарға қандай өзгерістер әкелді? Бұл жағдай Қазақстанның транзиттік және инвестициялық әлеуетін арттыру үшін қандай мүмкіндіктер қалыптастырады?

— Транскаспий халықаралық көлік бағытының дамуы Қазақстанның транзиттік әлеуетін жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді. Қазақстанның Еуропа мен Азияны байланыстыратын географиялық орналасуы бұл бағытты дамыту үшін маңызды артықшылық болып саналады. Сондықтан Транскаспий бағытын кеңейту арқылы еліміз тек жүк тасымалдайтын транзиттік аумақ емес, логистика, қоймалау, өңдеу және сауда қызметтері шоғырланған ірі экономикалық хаб қалыптастыра алады.

Бұл ретте көлік инфрақұрылымын жаңғырту, порттардың өткізу қабілетін арттыру, теміржол желілерін дамыту және цифрлық логистикалық жүйелерді енгізу ерекше маңызға ие. Мұндай инфрақұрылымдық жобалар транзит көлемін ұлғайтумен қатар, жеке инвестициялар үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады. Яғни бір ғана көлік дәлізінің дамуы оның айналасында жаңа терминалдар, қойма кешендері, сервистік компаниялар мен өңдеуші өндірістердің пайда болуына ықпал етуі мүмкін.

Осы үдерістерге Ресей мен Украина арасындағы қақтығыстан кейінгі Еуразиядағы логистикалық байланыстардың өзгеруі де әсер етіп отыр. Дегенмен бұл жерде Қазақстанның артықшылығын тек қалыптасқан геосаяси жағдаймен байланыстыру жеткіліксіз. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық мәселелер бойынша дербес ұстаным білдіріп, әртүрлі тараптармен диалогты сақтай алуы да маңызды фактор.

Меніңше, осы дипломатиялық және экономикалық мүмкіндіктерді қатар пайдалану Қазақстанның транзиттік әлеуетін күшейте алады. Елдің сенімді әрі болжамды логистикалық серіктес ретіндегі рөлін нығайту үшін инфрақұрылымның сапасы ғана емес, маршруттардың тұрақтылығы, шекаралық рәсімдердің жылдамдығы және цифрлық сервистердің дамуы да маңызды.

Сондықтан Транскаспий бағыты Қазақстан үшін жай ғана балама көлік жолы емес, жаңа инвестициялық және өндірістік мүмкіндіктер қалыптастыратын экономикалық платформаға айнала алады. Негізгі міндет — транзиттік ағынды ел аумағы арқылы өткізіп қана қоймай, оның айналасында жоғары қосылған құны бар логистикалық және өндірістік экожүйе қалыптастыру.

Жалпы, Қазақстан мен Германия арасындағы экономикалық ынтымақтастықты мен тек инвестиция тарту немесе сауда көлемін ұлғайту тұрғысынан қарастырмас едім. Оның басты мәні — капиталды технологиямен, технологияны адам капиталымен, ал осы ресурстарды нақты өндіріс пен жоғары қосылған құнмен ұштастыруда.

Қазақстанның алдында бүгін жаңа мүмкіндік тұр: цифрлық технологиялар, жасанды интеллект, энергетика, өнеркәсіп, қаржы және Транскаспий бағыты — бір-бірінен бөлек салалар емес, экономиканың жаңа моделін қалыптастыратын өзара байланысты бағыттар.
Менің ойымша, біздің басты міндетіміз — географиялық орналасуымызды, табиғи ресурстарымызды және цифрлық әлеуетімізді жай ғана артықшылық ретінде көрсетіп қою емес, оларды инвестицияға, өндіріске, экспортқа және жаңа жұмыс орындарына айналдыру.

Қазақта «Көз қорқақ, қол батыр» дейді. Экономикада да мүмкіндік өздігінен нәтиже бермейді — оны дұрыс инвестициялық шешіммен, технологиямен және кәсіби кадрмен нақты экономикалық құндылыққа айналдыру қажет.

Сондықтан Қазақстан–Германия серіктестігінің келесі кезеңін мен «капитал тарту кезеңінен — технология мен құзырет қалыптастыру кезеңіне» көшу деп бағалар едім. Басты нәтиже — қанша инвестиция келгені ғана емес, сол инвестиция Қазақстанда қанша жаңа өндіріс, қанша технология, қанша білікті маман және қанша жоғары қосылған құн қалыптастырғанымен өлшенуі тиіс. Өйткені мықты экономика — ресурсы көп экономика ғана емес, өз мүмкіндігін экономикалық құндылыққа айналдыра алатын экономика.

Айта кетейік, 28 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев Германияға ресми сапармен барды.

Президент Германияның экономикалық қауымдастықтары мен қаржы институттары жетекшілерімен кездесті.

Тоқаев Қазақ-герман инвестиция-қаржы платформасын құруды ұсынды.

Германия Федеративтік Республикасының Қорғаныс министрлігінде Берлинге ресми сапармен келген Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевты қарсы алу рәсімі өтті.

Қазақстан мен ГФР президенттері шағын құрамда келіссөз жүргізді.

Тоқаев Германия Президентін «Алтын Қыран» орденімен марапаттады.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Франк-Вальтер Штайнмайер Бірлескен декларация қабылдады.

Бүгін Президент Мюнхен қаласына барды.