Қазақстандағы конституциялық реформа: шетелдік БАҚ не жазды
АСТАНА. KAZINFORM – Жаһандық медиа Қазақстандағы жоспарланып отырған конституциялық реформаларға айрықша назар аударып отыр. Бұл өзгерістер елдің сыртқы серіктестері үшін қандай маңызға ие? Толығырақ Kazinform тілшісінің шолуынан оқыңыз.
Бірпалаталы Парламент: Қазақстанның жаңа саяси құрылымы Еуропа үшін маңызы қандай?
Eureporter басылымы Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың V сессиясында ұсынылған басты бастамаларды талдап, олардың халықаралық маңызын түсіндірді. Сессияда бірпалаталы Парламентке көшу және оны «Құрылтай» деп атау, Халық кеңесінің құрылуы, вице-президент институтын енгізу, сондай-ақ Конституциялық комиссия жұмысы нәтижесінде өткізілетін жалпыұлттық референдум қаралды.
Басылым бұл реформалардың тек әкімшілік өзгеріс емес екенін, олар билік құрылымын жаңаша қарауға және елдің тұрақтылығын нығайтуға бағытталғанын атап өтті. Сонымен бірге, бұл бастамалар Қазақстанның халықаралық серіктестері үшін де маңызды. Ел энергетикалық қауіпсіздік, маңызды шикізат жеткізілімдері және Орта дәліз арқылы Еуропа мен Азияны байланыстыруда басты серіктес болып саналады.
– Ұсынылып отырған бір палаталы Парламент тиімділікті арттыруға бағытталған. Ол қызметтердің қайталануын азайтып, инфрақұрылым, энергетика және өнеркәсіп саласындағы шешімдерді қабылдауды жылдамдатады, - деп жазды Eureporter.
«Құрылтай» атауы реформаларды тарихи дәстүрмен байланыстырып, олардың символдық мәнін күшейтеді. Халық кеңесі мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтып, әлеуметтік және этникалық талаптарды жинауға мүмкіндік береді. Вице-президент институты биліктің сабақтастығын сақтап, транзит тәуекелін азайтады және ұзақ мерзімді басымдықтардың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Конституциялық комиссия барлық процестің заңдылығы мен тұтастығын қадағалайды, бұл реформалардың қоғамға ашық әрі түсінікті өтуіне жағдай жасайды.
Eureporter бағалауынша, бірпалаталы Парламенттің құрылуы Астананың геосаяси тұрақсыздық жағдайында мемлекеттің тұрақтылығын нығайтуға ұмтылатынын, сонымен бірге бизнес пен халықаралық серіктестікке ашық екенін көрсететін маңызды сигнал болып табылады. Реформалардың өңірлер арасындағы қатынастарға әсері келесі онжылдықта Еуропалық Одақ пен Қазақстан арасындағы ынтымақтастық арқылы айқындалады.
The Times of Central Asia: Тоқаев Ұлттық құрылтайды алмастыруға байланысты ауқымды реформаларды ұсынды
The Times of Central Asia басылымының хабарлауынша, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтай мен Халық Ассамблеясын жою жоспарын жариялап, олардың орнына мемлекет пен қоғам арасындағы жаңа өзара әрекет механизмдерін ұсынды. Бұл қадам Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың V сессиясында жарияланып, Президенттің реформаторлық бағдарламасында шешуші кезеңге айналды.
Тоқаевтың айтуынша, бұрынғы консультативтік құрылымдар уақыт өте келе бір-бірінің функцияларын қайталай бастаған және шешім қабылдауда шектеулі өкілетке ие болған. Сондықтан жаңа механизмдер парламенттік құрылымды күшейтіп, билік шешімдерінің сапасы мен тиімділігін арттыруға бағытталған.
Басылым Мәжіліс депутаты Никита Шаталовтың пікірін келтірді. Депутаттың айтуынша, Халық кеңесін құру – бұрынғы органдарды жай біріктіру емес, керісінше парламенттік құрылымды күшейтіп, оған көбірек өкілеттік пен жауапкершілік беруді көздейді.
Реформаларды қолдаушылар бұл өзгерістер 2022 жылдан кейін басталған парламенттік бақылауды күшейту курсын жалғастырады деп санайды. Ал сыншылар жаңа институттардың қаншалықты тәуелсіз болатынына байланысты нақты есептіліктің қалыптасатынын ескертеді. Яғни реформалардың табысты болуы тек олардың тәуелсіздігі мен нақты өкілеттіліктеріне байланысты болады.
Caspian Post: Қазақстан 2026 жылы саяси жүйесін неге қайта құрып жатыр?
The Caspian Post басылымының жазуынша, әлемдік саясат тұрақсыздық пен қақтығыстар дәуіріне еніп жатқан қазіргі жағдайда Қазақстандағы ішкі саяси өзгерістер халықаралық маңызға ие бола бастады.
Қақтығыстар, сауда шиеленістері және стратегиялық белгісіздік жағдайында 2026 жылғы 20 қаңтарда Қызылордада өткен V Ұлттық құрылтай елдің институционалдық дамуы үшін шешуші нүкте болды.
Басылымда алдағы өзгерістер 2022 жылғы реформалардан бері ең ауқымды болып бағаланатыны атап өтілді.
– Жалпы алғанда, реформалар институттық қайталануды қысқартуға, билік иерархиясын нақтылауға және тұрақсыз әлемде өтпелі кезеңді тиімді басқара алатын болжамды әрі сенімді жүйе құруға бағытталған, - деп жазады Caspian Post.
The Diplomatic Insight: Қазақстандағы институционалдық өзгерістер және стратегиялық басқару
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 20 қаңтарда Ұлттық құрылтайда елдің саяси жүйесін жаңарту жөніндегі ауқымды бастамаларды жариялады. The Diplomatic Insight басылымының жазуынша, бұл қадам елдің саяси дамуы үшін маңызды белес болып отыр. Бастамаларды дәл осы уақытқа сай таңдау да кездейсоқ емес: Қазақстан бір уақытта Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалық етеді және «Шығыс–Батыс» пен «Солтүстік–Оңтүстік» негізгі транзиттік дәліздерін дамытуда басты рөл атқаруда.
Реформалардың басты мақсаты – басқару жүйесін тұрақты, болжамды және тиімді етіп құру.
Осы мақсатта вице-президент институтын енгізу қарастырылған. Бұл құрылым мемлекетке сыртқы саясатты тиімді жүргізуге және дағдарыс жағдайларын басқаруға қосымша мүмкіндіктер береді. Сонымен бірге, халықаралық серіктестерге биліктің ауысуы кезінде тәртіп пен болжамдылық қамтамасыз етілетіні туралы нақты сигнал береді. Президент Тоқаевтың айтуынша, бұл қадам президенттік биліктің құрылымын өзгертуге емес, ғаламдық тұрақсыздық жағдайында елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
The Diplomatic Insight басылымы реформаларды елдің болашағын қорғауға бағытталған прагматикалық қадам деп бағалайды. Олардың табысты болуы – іске асыру сапасына, референдумға деген халық сеніміне және конституциялық өзгерістерді тұрақты институционалдық тәжірибеге айналдыра алу қабілетіне байланысты.
Мақаланың ағылшын тіліндегі түпнұсқасын мына жерден оқуға болады.
Айта кетейік, Конституциялық реформа жөніндегі комиссия 24 қаңтарда жұмысын бастап, азаматтар мен сарапшылардан түскен барлық ұсыныстарды салыстырмалы кестеге енгізген. Бүгін төртінші отырыс өтті, онда адамның жеке басына тиіспеу, «Миранда ережесі» бекітілді.
