Жаңа Конституция бойынша сөз еркіндігі қандай жағдайда шектеледі — «Әділ сөз» басшысы

АСТАНА. KAZINFORM — «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның бүгінгі отырысында Ата заңның жаңа нұсқасы сөз еркіндігін сақтауға қаншалықты кепіл бола алатынын айтты. 

— Сөз бен шығармашылық еркіндігі — іргелі, тікелей қолданылатын, адамнан ажыратылмайтын, әр адамға туғаннан тиесілі құқық. Жаңа Конституцияның редакциясында дәл осы қағидат бекітіліп отыр. Сөз бостандығы азаматтардың өмірлік маңызы бар шешімдерді қабылдау үшін объективті, толық әрі шынайы ақпаратты уақтылы алуына мүмкіндік береді. Сонымен бірге, мемлекеттің жүйелі қателіктерден қорғану құрал-сайманы деп санауға болады. Басқаша айтсақ, сөз бостандығы журналистерді қорғаудан бұрын, Конституцияның жаңа кіріспесінде жария етіліп, бекітілген құқық үстемдігін қамтамасыз етудің, Заң мен тәртіп қағидатын сақтаудың процедуралық шарты болып отыр, — деді ол.

Сарапшы Конституцияның жаңа редакциясы сөз еркіндігін қорғаумен бірге шығармашылық еркіндігін бекітетінін айтты.

— Шығармашылық еркіндігіне берілетін кепілдік зияткерлік меншікті қорғау қағидаттарымен қанаттасып жүруі керек. Бұл цифрлық дәуірде ерекше маңызды. Осымен бірге жаңа Конституцияда бұған дейінгісіндегі сияқты қоғамдық тәртіпті, Конституциялық құрылым негіздерін, Қазақстан Республикасының тұтастығын қорғау жолында сөз еркіндігін өлшемді сот шектеуге жол беріледі деп айқындалған, — деді Қарлығаш Жаманқұлова.

«Әділ сөз» сөз қорының президенті азаматтардың ақпаратты алу және тарату құқығы да абсолютті ұғым болмайтынын атап өтті.

— Алайда бұл өзге адамдардың құқықтары мен беделіне қоғамдық мораль мен қоғамдық тәртіпке қол сұғуға әкеп соқпауға тиіс. Шектеуге ҚР Конституциясында және халықаралық құқықта мойындалған мақсаттар үшін ғана, дүдәмал, екіұдай түсіндірусіз ғана жол беріледі. Цензураға тыйым салынатынын астын сызып атап өткім келеді. Сөз бен шығармашылық еркіндігі деген — ой еркіндігі де. Бұл ұлтымыздың жасампаздық пен прогреске деген ұмтылыс әлеуеті. Қоғамдық рухани-ізгілік құндылықтары туралы көбіңіз пікір білдірдіңіздер. Алайда жауапкершілік мәселесі көтерілген кезде құқықтық белгісіздікке жол жоқ екенін түсіну керек. Сондықтан осы ұғым конституцияда бекісе, оған қандай ұғымдар кіретінін міндетті түрде заң деңгейінде ашып көрсету керек. Сондықтан заңгерлерге осы ұғым төңірегінде тағы бір мәрте ойлануды ұсынамын, — деді ол.

Өткен аптада Конституциялық комиссияның алғашқы отырысы өтіп, бір палаталы «Құрылтайдың» функциясы мен құрамы, вице-президент лауазымының мемлекеттік биліктегі орны, заң шығару бастамасын көтеруге хақылы «Халық кеңесінің» құзыреті қандай болатыны айтылған еді.