Жер сілкінісіне дайындық: Алматыда жапон профессоры қауіпсіздіктің басты қағидаларын атады

Алматы қаласы Төтенше жағдайлар және стихиялық апаттарлер қаупін азайту орталығында өткен іс-шараны Қазақстандық халықаралық даму агенттігі («KazAID»), Төтенше жағдайлар және стихиялық апаттарлер қаупін азайту орталығы және Япондық халықаралық ынтымақтастық агенттігі (JICA) бірлесіп ұйымдастырды.

Іс-шара аясында JICA аға кеңесшісі, Тохоку университетінің арнайы профессоры Сатору Нишикава Жапонияның апаттар қаупін азайту саласындағы озық тәжірибесімен бөлісті. Оның айтуынша, табиғи апаттардың салдары жер дүмпуінің күшін ғана емес, мемлекет пен қоғамның оған қаншалықты дайын екендігін көрсетеді.

— Бүгінгі ғылымда жер сілкінісін тоқтатудың немесе оның алдын алудың әлі ешқандай жолы жоқ. Дегенмен, біз табиғи апат алдында осал болып тұра алмаймыз, — деді профессор.

Оның сөзінше, табиғи апат тәуекелдерін азайтудың негізгі 4 талабы бар: ескерту және тәуекелді азайту, дайындық, төтенше жағдайда әрекет ету, сондай-ақ кейіннен қалпына келтіру және қайта құру.

Бұл ретте ең маңызды шешімдер апат болғанға дейін қабылдануы тиіс. Жапон маманы «қауіпті ғимаратты күшейткен дұрыс па, әлде жойқын жер сілкінісінен кейін сақтандыру төлемдеріне үміт артып, оны өзгеріссіз қалдырған дұрыс па?» деген сұрақты ортаға салды. Ол екінші нұсқа адам шығынының орнын толтыра алмайтынын айтты. Сондықтан Жапония апаттың салдарымен күресуге емес, ауыр зардаптың алдын алуға бағытталған жұмысқа ден қойған.

Ол 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен мысал келтірді. Осы жылы табиғи апат салдарынан Токионың елеулі бөлігі мен оған іргелес аумақтар қирап қалған және 105 мыңға жуық адам қаза тапқан. Апат кезінде тығыз құрылыс пен тар көшелер өртті сөндіріп, халықты эвакуациялауға кедергі келтірген. Сондықтан Жапония билігі қаланы жай қалпына келтірудің орнына қала құрылысын жоспарлауды түбегейлі өзгертуге шешім қабылдаған.

Ел астанасына ауқымды жоспар әзірленген: ол жаңа жолдар, үлкен саябақтар, мектептер пен ашық кеңістіктер салуды көздеді. Сатору Нишикаваның айтуынша, 1923 жылғы жер сілкінісінен кейін қабылданған көптеген шешім Токионың қалалық құрылымына әлі күнге дейін ықпал етіп келеді.

Алматы үшін бұл тәжірибе ерекше қызығушылық тудырады. Ол сейсмикалық қауіпсіздіктің тек жекелеген ғимараттардың беріктігіне ғана емес, сонымен бірге қаланың жоспарлануына, ашық кеңістіктердің қолжетімділігіне, жолдардың жағдайына және шұғыл қызметтердің мүмкіндіктеріне де байланысты екенін көрсетеді.

Жапон жүйесінің тағы бір маңызды қағидаты — ірі жер сілкіністерінен кейін құрылыс нормаларын қайта қарау. 1950 жылы Жапонияда құрылыс нормалары туралы заң қабылданған. Кейіннен бұл нормалар бірнеше рет, соның ішінде 1981 жылы, 1995 жылғы жер сілкінісінен кейін және 2000 жылы қайта қаралды. Профессор қатаң ережелердің болуы — қауіпсіздікке толық кепілдік бермейтінін атап өтті. Мақсат — ғимараттардың шын мәнінде белгіленген талаптарға сай салынуы.

Бұл үшін жапон билігі мемлекеттік бақылаудан бөлек, экономикалық ынталандыруды да қолданған. 1950 жылы тұрғын үйді кредиттеу жүйесі құрылып, құрылыс нормаларына сай келетін тұрғын үйлерге тиімді шарттар ұсынылды. Қаржыландыру үшін құрылыс салушы тексерудің бірнеше кезеңінен өтуі тиіс болды.

Одан бөлек жапон профессоры келтірген мәліметтерге сәйкес, елдегі сейсмикалық станциялардың саны шамамен 150-ден 4 400-ге дейін артқан. Бұл жергілікті биліктен егжей-тегжейлі хабарламаларды күтпестен, сейсмикалық жағдай туралы жедел ақпарат алуға және жағдайды тезірек бағалауға мүмкіндік берді.

Технологиялардың дамуына қарамастан, Сатору Нишикава қауіпсіздіктің негізгі алғышарттарының бірі төтенше жағдайларға дайындық мәдениеті екенін атап өтті. Айтуынша, егер халық қауіп төнген кезде қалай әрекет ету керектігін білмесе, тіпті ең заманауи инженерлік шешімдер қауіпсіздікті ете алмайды.

Еске салайық, биыл 1 қарашада Жапония жағалауында магнитудасы 6,1 болатын жер сілкінісі тіркелді.