Жинақтау немесе жұмсау: 2026 жылы қандай қаржылық стратегияны таңдаған дұрыс
АСТАНА. KAZINFORM — Елдегі экономикалық ахуал азаматтардың қаржылық шешімдеріне тікелей әсер етеді. Бағалардың өзгеруі мен табыс деңгейінің динамикасы қазақстандықтарды алдағы жылы қандай стратегия тиімді болатынын ойлануға мәжбүр етеді: қаражат жинау ма, әлде оны нақты қажеттіліктерге жұмсау ма? Осы мәселені Kazinform тілшісі зерделеп көрді.
Ақша неге құнын жоғалтады
Ұлттық валютаның сырт көзге тұрақты болып көрінуіне қарамастан, инфляция уақыт өте келе ақшаның сатып алу қабілетін төмендетеді. Мәселен, бір жыл бұрын шартты түрде 100 мың теңгеге алуға болатын тауарлар мен қызметтерге бүгінде 115–120 мың теңге қажет болып жатады. Бұл жағдай әсіресе ұзақ мерзім пайдаланылатын тауарлар, құрылыс материалдары, тұрмыстық қызметтер мен білім беру саласында айқын байқалады.
Экономистер мұны кейінге қалдырылған сатып алу әсері деп атайды, яғни адам неғұрлым ұзақ күтсе, сол бір тауар немесе қызмет оған соғұрлым қымбатқа түседі. Ал ақшаны инфляциядан қорғалмаған күйде, яғни қолма-қол сақтап отыру ең тиімсіз тәсілдердің бірі саналады. Ақша сырттай бар сияқты көрінгенімен, іс жүзінде оның құны төмендей береді.
Депозиттер: қаржыны сақтау құралы ма, әлде табыс иллюзиясы ма?
Банктік депозиттер дәстүрлі түрде жинаған қаражатты сақтаудың негізгі жолы ретінде қабылданады. Алайда 2026 жылы олар табыс табу құралы ретінде емес, көбіне ақшаны құнсызданудан қорғау құралы болады.
Депозиттер бойынша орташа мөлшерлемелер кезінде нақты табыстылық көп жағдайда нөлге жуық болады, ал инфляция деңгейін ескергенде кейбір жағдайда тіпті теріс көрсеткішке түсуі мүмкін. Бұл салымшы формалды түрде пайыз алғанымен, оның қаражатының сатып алу қабілеті іс жүзінде айтарлықтай артпайтынын білдіреді.
Соған қарамастан, депозиттер бірқатар жағдайда орынды қаржылық құрал болып қала береді. Мәселен, қаржылық «қауіпсіздік жастығын» қалыптастыру, қысқа мерзімді мақсаттарға ақша жинау немесе кез келген сәтте қажет болуы мүмкін қаражатты сақтау үшін депозит қолайлы. Мұндай жағдайда сенімділік пен қолжетімділік ықтимал пайдадан маңыздырақ болады.
Ал егер мақсатыңыз депозит арқылы нақты табыс табу болса, онда банктердің ұсыныстарын мұқият зерттеп, жоғарырақ пайыз ұсынатын, қаражатты белгілі бір мерзімге бекітіп қоюды талап ететін шарттарға назар аударған жөн. Осындай жағдайда ғана депозитке ақша салудың мәні бар.
Қаражатты сақтау тәсілі ретінде ақшаны нақты заттарға және қызметтерге жұмсау
Инфляция жағдайында қаражатты сақтау үшін екінші тәсіл де жиі қарастырылады, яғни ақшаны қазіргі баға бойынша нақты заттар мен қызметтерге бағыттау. Бұл әсіресе техника, көліктер (аз дәрежеде), тұрғын үйді жөндеу, медициналық және білім беру қызметтеріне қатысты.
Мұндай жағдайда ақша тек қарапайым шығынға кетпей, құнын сақтаудың құралына айналады. Әсіресе, егер қажетті зат немесе қызмет алдын ала анықталған болса, кейінге қалдыру тек оның соңғы бағасын арттырады.
Дегенмен мамандар бұл тәсіл тек санаулы және жоспарлы шешімдерге қатысты тиімді екенін ескертеді. Қажетсіз импульсивті сатып алу, бөліп төлеу немесе несие арқылы алынған заттар көбіне керісінше нәтиже береді. Атап айтқанда, қарыздың өсуіне және артық төлемдерге әкеледі.
Не сатып алмау тиімдірек
Арнайы назар аударуды қажет ететін шығындар бар, оларды қаржылық тұрғыдан негізді деп айту қиын. Ең алдымен, қысқа мерзімде құндылығын жоғалтатын заттарды атап өтуге болады. Мысалы, әр жыл сайын смартфонды жаңарту, егер жаңа үлгіде айтарлықтай өзгеріс болмаса, артық сипаттамалары бар техника немесе функционалы тек жартылай пайдаланылатын қымбат гаджеттер. Мұндай шешімдер көбіне нақты қажеттіліктен емес, трендтерге сай болғысы келу ықыласынан туындайды.
Сонымен қатар қауіпті санатқа несиелер немесе бөліп төлеу арқылы алынатын заттар кіреді. Атап айтқанда, шектеулі бюджеттің ішінде премиум техника, жиһаз немесе автокөлікті алу, сол кезде ай сайынғы төлемдер қолда бар қаражатты едәуір азайтады. Баға мен шығындар өзгерген кезде мұндай міндеттемелер адамның ақшаға еркін қол жеткізуін ұзақ уақыт шектеп тастайды.
2026 жылғы тиімді теңгерім тәсілі
Экономистердің пікірінше, 2026 жылы «жинау немесе жұмсау» стратегиясы бірқалыпты емес, көбірек икемді тәсілге жол береді. Оптималды шешім ол қаражатты бөліп қолдану: бір бөлігі депозиттер мен тез қолжетімді қаржы құралдарында, екінші бөлігі тек шын қажет заттарға жұмсалады. Бұл жоспарға ұзақ мерзімді пайдаланылатын жиһаз бен тұрмыстық заттарды жаңарту, автокөлік пен тұрғын үйге қызмет көрсету және қызмет мерзімін ұзарту, сондай-ақ маусымдық және инфрақұрылымдық шығындар кіреді, олар сонымен бірге уақыт өте келе қымбаттайды.
Мұндай теңгерім қаржылық «қауіпсіздік жастығын» сақтауға және маңызды тауарлар мен қызметтердің бағасын бекітуге, инфляциядан ақшаны қорғауға мүмкіндік береді.
«Қайсысы тиімдірек — жинау ма, әлде жұмсау ма?» деген сұраққа бір ғана жауап жоқ. 2026 жылы жеңетін адам тек қаражатты жинайтын немесе тек жұмсайтын емес, қаржылық шешімдерінің мақсатын түсінетін және экономикалық жағдайдың жеке бюджетке әсерін ескеретін адам болады.
Еске сала кетейік, бюджеттен қыруар қаржы құйылғанымен орта бизнестің экономикадағы үлесі төмендеп жатыр.
