Иранда экономикалық қиындыққа байланысты жаппай наразылық жалғасып жатыр

АСТАНА. KAZINFORM — Ирандағы акциялар экономикалық қиындықтардың салдарынан барған сайын шиеленісіп бара жатыр, деп хабарлайды Kazinform агенттігінің меншікті тілшісі.

Соңғы күндері Иранның бірнеше өңірінде жаппай наразылық тіркелді, оның ішінде Илам, Лурестан, Керманшах провинциялары, сондай-ақ Тегеран, Мешхед және басқа да ірі қалалар бар. БАҚ пен құқық қорғау ұйымдарының деректері бойынша, наразылық елдің 31 провинциясының кемінде 27-сін қамтыған және 10 күннен астам уақыт бойы жалғасып жатыр.

Негізгі ошақтар

AlJazeera хабарлағандай, наразылықтың эпицентрі Илам провинциясында болды. Абданан қаласы мен Малекшахи ауданында сейсенбі күні кешкісін жаппай наразылық акциялар өтті.

Қауіпсіздік күштері қару қолданды және көзден жас ағызатын газ пайдаланды. Иранның ресми БАҚ өкілдері кемінде үш адамның қаза тапқанын растады, сонымен қатар Малекшахиде полиция қызметкерінің қаза тапқаны хабарланды. 

Қауіпсіздік күштерінің Имам Хомейни атындағы Илам қаласындағы ауруханаға рейді ерекше резонанс тудырды; оған бұрын жараланған наразылық қатысушылары жеткізілген еді.

🧵The Iranian security forces’ attack on a hospital in Ilam, where injured protesters are seeking medical care or shelter violates international law and exposes yet again how far the Iranian authorities are willing to go to crush dissent. 1/6 pic.twitter.com/8sCvlHJetg

— Amnesty Iran (@AmnestyIran) January 6, 2026

Amnesty International әрекеттерді, оның ішінде көзге жас келтіретін газ қолдану мен медициналық мекемеде соққы беру әрекеттерін халықаралық құқықты бұзу деп бағалады. Иран билігі мұндай жағдай болғанын растады және тергеудің басталғанын хабарлады.

Тегеранда наразылық ірі сауда аймақтарын, соның ішінде Үлкен базарды қамтыды. Кәсіпкерлер мен сатушылар дүкендерін жауып, құқық қорғау күштерімен қақтығысқа түсті.

БАҚ хабарлауынша, полиция наразылықты тарату үшін көзден жас ағызатын газ және таяқ қолданды. Сол сияқты, Яфтабад базарында және басқа да сауда аймақтарында акциялар өтті.

On the eleventh day of nationwide protests, these videos show today’s strike by shopkeepers at Tehran’s Grand Bazaar. Tehran Metro also announced hours earlier that Line 1 trains will not stop at the station near the bazaar.#BazaarProtests pic.twitter.com/79bygJoh2H

— HRANA English (@HRANA_English) January 7, 2026

Human Rights Activists News Agency деректеріне сәйкес, наразылықтар кезінде кемінде 36 адам қаза тапты, олардың басым бөлігі — демонстранттар. Сонымен қатар, 2 мыңнан астам адам ұсталды, ондаған адам жарақат алды. Ресми билік қаза тапқандар туралы мәлімет жариялаған жоқ.

Day 10 of Iran’s nationwide protests: at least 36 killed, 2,000+ arrested, and demonstrations reported in 285 locations across the country. #IranProtests
Check out HRANA’s full report:https://t.co/cWcEueS3OH pic.twitter.com/b6yjAVsh48

— HRANA English (@HRANA_English) January 6, 2026

Бағаның өсуі

Наразылық экономикалық жағдайдың күрт нашарлауынан туындады. Иранның ұлттық валютасы риал тарихи минимумға жетіп, АҚШ долларына шаққанда 1,46 миллион риалдан асты.

Инфляция шамамен 40%-ға жеткен, әсіресе негізгі азық-түлік бағалары күрт өскен.

Ең көп қымбаттаған өнім — өсімдік майы, оның бағасы қысқа уақыт ішінде екі еседен астам өсті. Сондай-ақ сүт өнімдері, құс еті және күріш қымбаттап, кей дүкендерде кейбір тауарлар тапшылығы байқалды.

Экономикалық шиеленіс Иран үкіметінің көп импорттық тауарларға, оның ішінде азық-түлікке жеңілдетілген валюталық курсын жою шешімінен кейін күшейді (дәрі-дәрмек пен бидайдан басқа). Үкімет бұл шараны жемқорлықпен күрес ретінде түсіндірді, алайда экономистер қысқа мерзімде бағаның өсуіне әкелетініне ескертті. Билік халыққа 10 млн риал көлемінде электрондық азық-түлік несиесін ұсыну ниетінде екенін хабарлады.

Тегеранда экономикалық талаптардың заңдылығы мойындалды

Иран билігі наразылыққа шыққан халықтың экономикалық талаптарын негізді деп таныды.

Президент Масуд Пезешкиан экономикалық дағдарыстың ауқымын мойындап, мемлекетте барлық проблеманы өз бетінше шешуге жеткілікті ресурстар жоқ екенін айтты.

Ол Илам провинциясындағы оқиғаларды тергеуді тапсырды және дағдарыстың тереңдеуін болдырмау үшін реалистік шешімдер қабылдаудың қажеттігін атап өтті.

Пезешкиан валютаның девальвациясына инфляция, санкциялар және басқа да мәселелер кінәлі деп есептейді және қиын кезеңдердің болуын ескертті.

— Үкіметтің мұнымен өзі ғана күресетінін күтуге болмайды. Үкіметтің мұндай мүмкіндігі жоқ, — деді президент телеарнаға берген үндеуінде. 

Дүйсенбі күні парламент спикері Мохаммад Багер Галибаф азаматтардың заңды талаптары диалог арқылы қаралуы тиіс екенін және реформалардың негізіне айналуы қажет екенін айтты.

Оның сөзінше, басты приоритет — экономикалық тұрақтылықты қалпына келтіру және әлеуметтік сұраныстарға жауап беру.

Галибаф елдің Жоғарғы көшбасшысы аятолла Али Хаменеи пікіріне сілтеме жасап, заңды наразылар мен тәртіпсіздіктерге қатысушылар арасындағы айырмашылықты нақтылау қажет екенін атап өтті.

Ол шетелдік барлау органдарына байланысы бар және наразылықты дестабилизация үшін пайдаланғысы келген тұлғалар «қатаң әрі ақылмен» тоқтатылуы тиіс деді.

Бұған дейін Хаменеи наразылыққа қатысушыларды «орнына қою» қажет деп мәлімдеген.

Жоғарғы сот төрағасы Голамхоссейн Мохсени-Эджеи тәртіпсіздіктерге қатысушыларға кешірім көрсетілмейтінін, алайда заңды әлеуметтік талаптарды тыңдауға дайындық бар екенін атап өтті.

Галибаф экономикалық себептерді түсіндіріп, бұрынғы жеңілдетілген валюталық жүйе миллиардтаған экономикалық рентаның пайда болуына әкеліп, бағаларды тежей алмағанын айтты.

Үкімет механизмін сақтап, оны тікелей халыққа бағыттап, электрондық азық-түлік карталары арқылы қолдау көрсетуді жоспарлап отыр; төлемдер кейін инфляцияны есепке ала отырып түзетіледі.

Mehr News агенттігінің хабарлауынша, кей провинцияларда наразылық шектеулі сипатта және негізінен экономикалық қиындықтармен байланысты. Елдегі күнделікті өмір әдеттегі режимде жалғасып жатыр, мемлекеттік мекемелер, көлік және байланыс жүйелері жұмыс істеп тұр.

Ресми тұлғалардың айтуынша, қатысушылардың көпшілігі талаптарын бейбіт және заң аясында білдіруде.

Халықаралық реакция

Халықаралық қауымдастық қатаң реакция білдірмесе де, БҰҰ өкілдері мен құқық қорғау ұйымдары Иран билігін бейбіт наразылық құқығын қамтамасыз етуге және азаматтар арасындағы қосымша құрбандардың болмауына шақырды.