Өмір бойғы жаза өзгеріссіз қала ма: Нұрайдың отбасы Аймаханның апелляциясына қарсылық білдірді

Жәбірленуші тараптың адвокаттары Аянхан Омаров пен Мұхаммеджан Ахметов дайындаған қарсылық уәжінде үкімнің заңды әрі негізді екені көрсетілген.

Адвокаттар Аймаханды некеге тұруға мәжбүрлеу бабы бойынша ақтауға және адам өлтіруді аса қатыгездікпен жасалған қылмыс ретінде саралауды алып тастап, ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігіне қайта саралауға қарсы.

Нұрайдың отбасы үкімнің азаматтық талапқа қатысты бөлігіне ғана шағымданды. Туыстары сот белгілеген 25 млн теңгенің орнына бастапқыда талап етілген 10 млрд теңге моральдық зиян өтемақысын өндіріп беруді сұрайды.

Қылмыстық іс Шымкент қалалық сотының апелляциялық алқасына келіп түсті. Іс 22 томнан тұрады. Материалдармен бірге 39 DVD-диск, үкімнің көшірмесі және апелляциялық шағымдар да тапсырылған.

Бұрынғы қарым-қатынас некеге келісімді білдірмейді

Аймаханның қорғаушылары 2025 жылғы қазан айындағы оқиғаларға дейін оның Нұраймен шамамен үш ай кездескенін алға тартады. Қорғау тарапының нұсқасы бойынша, жастар бір-біріне сезім білдіріп, отбасы құруды талқылаған. Олар қыздың Шымкентке өз еркімен келгенін Аймаханның ата-анасының үйіндегі бейнежазбалармен, Нұрайдың өз қолымен жазған жазбасымен және оның полицияға берген түсініктемесімен дәлелдеуге тырысқан.

Нұрайдың отбасы жастар арасында бұрын қарым-қатынас болғанын жоққа шығармайды. Алайда жәбірленуші тараптың пікірінше, бұрынғы қарым-қатынас адамның кейін некеге тұруға міндетті түрде келісетінін білдірмейді.

— Бұрынғы романтикалық қарым-қатынастың болуы адамның кез келген жағдайда және кез келген уақытта некеге тұруға келісуі міндетті екенін білдірмейді. Некеге тұру туралы шешім нақты әрі ерікті түрде қабылдануы тиіс, — деп көрсетілген жәбірленуші тараптың уәжінде.

Адвокаттар құжатта сот анықтаған мән-жайларды келтіреді. 2025 жылғы 4 қазанда Аймахан Нұрайды Алматыдан Шымкентке алып кеткен.

Қыз өзін қаладан тыс жерге алып бара жатқанын түсінген кезде, Аймахан қарсылық көрсеткен жағдайда екеуі де жол апатынан қаза болатынын айтып қорқытқан. Осыдан кейін ол Нұрайдың телефонын тартып алып, Шымкенттегі үйіне жеткізген және Нұрайдың қарсылығына қарамастан үйге кіргізген.

Осы эпизодта дене жарақаттарының болмауы қорғау тарапының негізгі уәждерінің бірі болған. Нұрайдың отбасы өкілдері ҚК-нің 125-1-бабының 1-бөлігі (Некеге тұруға мәжбүрлеу) күш қолданамын деп қорқыту арқылы некеге мәжбүрлеу үшін жауапкершілік қарастыратынын атап көрсетеді. Мұндай жағдайда нақты дене жарақатын салу міндетті шарт болып саналмайды.

Адвокаттар өз ұстанымын Нұрайдың кейінгі әрекеттерімен де негіздейді. 5 қазанда сағат 21:57–де ол анасына болған жағдайдың өз келісімінсіз жасалғанын және мұны қаламайтынын жазған. Келесі күні бойжеткен Қаратау аудандық полиция басқармасына жүгінген. Нұрай арызында Аймаханның өзін отбасын құру мақсатында еркінен тыс алып келгенін және телефонын тартып алғанын көрсеткен.

Нұрайдың өз еркімен келгені туралы жазбасын және полициядағы бейнежазбаны сот та зерттеген. Сараптама қолжазба мәтіннің Нұрайға тиесілі екенін растаған.  Алайда жәбірленуші тараптың адвокаттары мәтіннің Нұрайға тиесілі болуы оның сол сәттегі психологиялық жағдайын немесе сыртқы факторлардың әсерін анықтауға мүмкіндік бермейтінін атап өткен.

Адвокаттар қорғау тарапы сілтеме жасаған дәстүрлі рәсімдерге де тоқталған. Жәбірленуші тараптың пікірінше, Нұрайдың бұл рәсімдерге қатысуы оған дейін болған қорқыту мен қысымды жоққа шығармайды.

— Ешқандай дәстүр адамның еркіне қарсы жасалған әрекеттерді заңды деп тануға негіз бола алмайды, — деп көрсетілген құжатта.

Бір күнде 76 қоңырау және Нұрайды таныстары арқылы іздеу

Тағы бір дау Нұрайды аңду туралы айып төңірегінде өрбіді. Қорғау тарапы қылмыс құрамының болмағанын айтып, Нұрайдың Аймаханға тікелей «маған қоңырау шалма» деп айтпағанын алға тартады. Отбасы өкілдері өз қарсылығында ҚК-нің 115-1-бабы (Сталкинг) мұндай сөзбе-сөз бас тартуды талап етпейтінін көрсетеді. Олардың пікірінше, адамның байланыс орнатқысы келмейтіні оның кейінгі әрекеттерінен анық көрінеді.

7 қазанда Аймахан Нұрайға 76 рет қоңырау шалған. 8 қазанға қараған түні тағы сегіз рет телефон соғып, кейін бірнеше сағат бойы қыздың үйінің ауласында күткен. 10-11 қазан аралығында тағы 70 қоңырау шалынған. Кейін Нұрай телефон нөмірін ауыстырған.

Тікелей байланыс үзілгеннен кейін Аймахан оның жаңа нөмірін курстастары арқылы іздей бастаған. Іс материалдарында оның Н. Н. Кубашеваға, А. Сатуоваға және Д. Нұрлановаға Instagram және WhatsApp арқылы хабарласқаны көрсетілген. Ол өзін Нұрайдың жігіті ретінде таныстырып, қыздың жаңа нөмірін беруді сұраған.

Адвокаттар Аймаханның телефонынан алынған хат-хабарларға да сілтеме жасайды. 4-31 қазан аралығындағы жазбаларда Нұрай тұрмысқа шығуға дайын емес екенін және өзіне енді жақындамауын сұраған. Ал Аймахан өз жауабында өз әрекетінің дұрыс болмағанын мойындап, одан кешірім сұраған.

Жәбірленуші тараптың пікірінше, Нұрайға көп рет қоңырау шалу, оның үйінің жанында күту, телефон нөмірін ауыстыруы және кейін оны таныстары арқылы іздеу әрекеттері аңдудың тұрақты сипат алғанын көрсетеді.

Нұрайдың отбасы қылмысты неге аса қатыгездікпен жасалған деп санайды

Нұрайдың отбасы өкілдері қорғау тарапының адам өлтіруді аса қатыгездікпен жасалған қылмыс ретінде саралауға қатысты уәждеріне егжей-тегжейлі жауап берген. Аймаханның адвокаттары адам өлтіру фактісін дауламайды. Олар оның әрекетін ҚК-нің 99-бабы 2-бөлігінің 5-тармағынан (аса қатыгездікпен жасалған адам өлтіру) осы баптың 1-бөлігіне (ауырлататын мән-жайларсыз адам өлтіру) қайта саралауды сұрайды. Бұл бап бойынша жаза жеңілірек.

Қорғау тарапы Жоғарғы соттың пышақ жарақаттарының көп болуы өздігінен аса қатыгездікті білдірмейді деген ұстанымына сілтеме жасаған.

Нұрайдың отбасы өкілдері бұл ұстанымға қарсы емес. Алайда олар істің нақты мән-жайлары мен куәгер пайда болғаннан кейін Аймаханның әрекеттерін де ескеру қажет деп санайды.

Сот анықтағандай, Нұрайға 35 пышақ жарақаты салынған, оның тоғызы ішке өткен жарақат болған. Оқиғаға Индира Беркінбаева куә болған. Әйелді көрген кезде Аймахан шабуылын тоқтатып, бірнеше метрге шегінген. Алайда оқиға орнынан кетпеген. Аймахан Нұрайға қайта оралып, шабуылын жалғастырған. Беркінбаева оның қыздың іш тұсына бірнеше рет пышақ сұққанын көрген.

Жәбірленуші тараптың адвокаттарының пікірінше, бұл эпизод соттың аса қатыгездік туралы қорытындысы тек жарақат санына негізделмегенін көрсетеді. Алайда Аймахан шабуылды тоқтату мүмкіндігі бола тұра, Нұрайға қайта оралып, шабуылын жалғастырған.

Қорғау тарапы бұл бағалауға қарсы. Апелляциялық шағымда Аймахан қайтып келген кезде Нұрайдың көз жұмған болуы ықтимал екені, өйткені барлық жарақаттың қай ретпен салынғанын анықтау мүмкін емес екені айтылған.

Нұрайдың отбасы өкілдері бұл нұсқаны болжам деп санайды және сот үкімінде келтірілген сот-медициналық сарапшы Жанболат Пернебековтің көрсетулеріне сілтеме жасайды. Үкімде келтірілген сот-медициналық сарапшының көрсетулеріне сәйкес, 35 жарақаттың барлығы Нұрайға тірі кезінде салынған. Жарақат алу кезінде қыз қатты қиналған. 

Сараптама аффект жағдайын растамады

Сотта Аймахан адам өлтіруді қатты жан күйзелісі жағдайында және қажетті қорғаныс кезінде жасағанын түсіндірген. 2026 жылғы 12 мамырдағы қосымша кешенді сот-психологиялық-психиатриялық сараптама физиологиялық аффект жағдайын анықтамаған. 

Мамандар Аймаханның созылмалы психикалық аурудан зардап шекпегенін, өз әрекеттерінің сипаты мен қоғамдық қауіптілігін түсінуге және оларды басқаруға қабілетті болғанын анықтаған. 

Аймаханның өзінен де дене жарақаттары табылған. Сараптама оларды денсаулыққа жеңіл зиян ретінде бағалаған. Нұрайдың отбасы өкілдері бұл жарақаттардың болуы қажетті қорғанысты дәлелдемейтінін айтады. Олардың пікірінше, іс материалдарында Аймаханның өміріне немесе денсаулығына нақты әрі тікелей қауіп төнгенін растайтын дәлелдер жоқ.

25 млн теңгенің орнына — 10 млрд теңге

Нұрайдың отбасы үкімнің моральдық зиянды өтеу бөлігін даулап отыр. Сот процесі кезінде оның әкесі Бауыржан Сағынбек 10 млрд теңге өндіріп беруді талап еткен. Сот оған 25 млн теңге моральдық зиян өтемақысын және адвокат қызметіне жұмсалған 5 млн теңге шығынды өтеуді белгілеген.

Жәбірленуші тараптың өкілдері моральдық зиян үшін өтемақы мөлшерін бастапқыда талап етілген 10 млрд теңгеге дейін ұлғайтуды сұрайды. Шағымда сот моральдық зиян мөлшерін не себепті дәл 25 млн теңге деп белгілегенін түсіндірмегені көрсетілген. Сот белгілеген 25 млн теңге талап етілген 10 млрд теңгенің шамамен 0,25 пайызын ғана құрайды.

Адвокаттар талап етілген соманың сот үшін міндетті түрде толық көлемде қанағаттандырылуға тиіс емес екенін мойындайды. Алайда талап етілген соманы мұншалықты азайту нақты әрі нанымды негіздемені қажет етеді.

Отбасы өкілдері Бауыржан Сағынбектің басынан өткерген ауыр күйзелісін және қызының өліміне дейінгі барлық жағдайды ескеруді сұрайды. Шағымда әкесінің Нұрайды қорғауға жасаған әрекеттері, полицияға жүгінулері, некеге мәжбүрлеу және қызды кейіннен аңду фактілері аталады.

Адвокаттар 10 млрд теңге талап ету Нұрайдың өміріне ақшалай баға қою немесе отбасының қайғысын коммерциялық бағалау нысанына айналдыру әрекеті емес екенін жеке атап өткен. Олар өтемақыны заңда көзделген жақындарына келтірілген моральдық зиянның орнын толтыру тәсілі ретінде қарастырады.

Бұған дейін Нұрайдың отбасы 10 млрд теңге көлеміндегі моральдық зиян өтемақысы өндірілсе, оның барлығын қайырымдылыққа жұмсайтынын мәлімдеген. 

Апелляция қашан қаралады

Еске сала кетейік, Нұрай Серікбай 2026 жылғы 11 қаңтарда Шымкентте қаза тапты. 

Оның өлімінен кейін Ұлттық құрылтайға 130-дан астам өтініш түскен. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент полициясының әрекеттеріне құқықтық баға беруді ІІМ-ге тапсырды.

Қалалық департамент бастығы мен оның бірінші орынбасары қызметінен босатылып, бірнеше қызметкер жұмыстан шығарылды.

ІІМ Нұрайдың отбасының өтініштерін қараған полиция қызметкерлерінің ықтимал салғырттығы фактісі бойынша жеке қылмыстық іс қозғады.

Кейін Нұрайдың 2025 жылдың күзінде берген арызымен жұмыс істеген Қаратау аудандық полиция басқармасының бұрынғы тергеушісі Әбілғазы Артықбайға қатысты қылмыстық іс қозғалды.

13 тамызда Шымкенттің қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты Шерхан Аймаханды некеге тұруға мәжбүрлеу, сталкинг және аса қатыгездікпен адам өлтіру бойынша кінәлі деп таныды. Қылмыстардың жиынтығы бойынша оған өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

27 тамызда Аймаханның қорғаушылары апелляциялық шағым берді. 

Адвокаттар оны некеге мәжбүрлеу бойынша ақтауды, адам өлтіруді аса қатыгездікпен жасалған қылмыс ретінде саралаудан алып, ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігіне қайта саралауды және жазаны жеңілдетуді сұрайды.

Келесі күні жәбірленуші тарап үкімнің моральдық зиянды өтеу бөлігін де апелляциялық тәртіппен шағымданды. Материалдар апелляциялық сот алқасына жолданды.

Жәбірленуші тараптың адвокаты Аянхан Омаров Kazinform-ға хабарлағандай, Нұрай Серікбайдың өліміне қатысты апелляциялық сот отырысы қыркүйек айының соңында өтуі мүмкін.